I PK 117/11

Sygn. akt I PK 117/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa M. M

przeciwko Polskiemu Radiu - Regionalnej Rozgłośni w O. "RADIO O." Spółce

Akcyjnej

o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę za

wypowiedzeniem,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 23 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego Sądowi Okręgowemu.

2

UZASADNIENIE

Powód wniósł pozew o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie umowy

o pracę, wskazując, że podane w wypowiedzeniu przyczyny nie wystąpiły i nie

uzasadniają wypowiedzenia, a ponadto pracodawca naruszył art. 38 k.p.,

zaniechając konsultacji związkowej.

Sąd Rejonowy wyrokiem z 23 listopada 2010 r. zasądził od pozwanego

na rzecz powoda 10 531,20 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem

wypowiedzenie umowy o pracę.

W uzasadnieniu wyroku stwierdzono przede wszystkim, że 8 marca

2010 r. pracodawca zwrócił się do Zarządu Organizacji Związkowej NSZZ

„Solidarność w „Radio O." S.A. oraz do Zarządu Związku Zawodowego

Pracowników „Radia O." S.A. o udzielenie informacji, czy powód korzysta z

ochrony związkowej. Pismem z 11 marca 2010 r. Komisja Zakładowa NSZZ

„Solidarność" w Polskim Radiu poinformowała, że powód nie korzysta z obrony

praw pracowniczych tego związku. 24 maja 2010 r. powód zapisał się do

Związku Zawodowego Pracowników „Radia O". Pracodawca nie został

poinformowany o tym fakcie, ponieważ Związek Zawodowy informuje tylko

ogólnie, ilu jest członków związku. Pismo informujące wpłynęło do pracodawcy

dopiero w czerwcu 2010 r. 28 maja 2010 r. powodowi doręczono

wypowiedzenie umowy o pracę. 31 maja 2010 r. powód zwrócił się do Związku

Zawodowego Pracowników „Radia O." S.A. o podjęcie działań zapobiegających

zwolnieniu go z pracy.

Zdaniem Sądu Rejonowego powód prowadził działalność konkurencyjną

wobec pozwanego. Uzasadniało to wypowiedzenie umowy o pracę. Zostało

ono jednak dokonane z naruszeniem art. 38 k.p., dlatego zasądzono

odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę.

Od wyroku apelację złożył pozwany. Wyrokowi zarzucił naruszenie

prawa materialnego, tj. art. 38 k.p. poprzez przyjęcie, że pozwany nie dopełnił

obowiązku konsultacji związkowej przed wypowiedzeniem powodowi umowy

oraz art. 30 ust. 21

ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych poprzez

jego niezastosowanie skutkujące zasądzeniem odszkodowania z tytułu

3

niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, gdy pozwany wykonując

obowiązek przewidziany w tym przepisie, zwrócił się do wszystkich organizacji

związkowych o udzielenie informacji, czy powód korzysta z ochrony praw

pracowniczych danego związku.

Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 23

lutego 2011 r. oddalił apelację pozwanego. W uzasadnieniu stwierdzono przede

wszystkim, że nie ma podstawy prawnej, która obligowałaby związki zawodowe

do pełnej aktualizacji danych odnośnie osób objętych ochroną związkową po

każdym wstąpieniu pracownika do związku lub wyborze związku do obrony

swoich praw. Obowiązek wynikający z art. 38 k.p. nakazuje konsultację

związkową zamiaru rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony

i słusznie w tym przypadku Sąd I instancji przyjął, że pracodawca naruszył

wskazany przepis. Powód był członkiem związku od 24 maja 2010 r. i nie

można podzielić stanowiska pozwanego, że zapytanie w trybie art. 30 ust 21

ustawy związkowej z marca 2010 r. zwolniło pracodawcę z obowiązku

konsultacji z art. 38 k.p. na dzień rozwiązania umowy o pracę. W dalszej części

wyroku stwierdzono „na marginesie”, że w literaturze i orzecznictwie pojawiają

się głosy, że zapytanie w trybie art. 30 ust 21

ustawy nie oznacza konieczności

każdorazowego zwracania się do zakładowych organizacji związkowych z

zapytaniem, czy dany pracownik jest przez nie reprezentowany, a to by mogło

oznaczać, że aktualizacja imiennej listy reprezentowanych pracowników

powinna następować z inicjatywy pracownika lub związku zawodowego.

Skargę kasacyjną od wyroku złożył pozwany, skarżąc wyrok w

całości. Jako podstawę skargi wskazano na naruszenie: 1) art. 38 § 1 w

związku z art. 45 § 1 k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące

przyjęciem, że pozwany nie dopełnił obowiązku konsultacji związkowej

przed wypowiedzeniem powodowi umowy o pracę na czas nieokreślony, a

co za tym idzie wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nastąpiło

niezgodnie z przepisami prawa, 2) art. 30 ust. 21

ustawy z 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych poprzez jego niezastosowanie skutkujące

zasądzeniem odszkodowania na rzecz powoda z tytułu niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę, gdy pozwany wykonując obowiązek

4

przewidziany w tym przepisie, zwrócił się do wszystkich organizacji

związkowych o udzielenie informacji, czy powód korzysta z ochrony praw

pracowniczych danego związku, a żaden ze związków nie wskazał powoda

jako korzystającego z ochrony.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania

wskazano na jej oczywistą zasadność. Wniesiono także o uchylenie wyroku

Sądu Okręgowego z 23 lutego 2011 r. w całości oraz przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania temu Sądowi i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i

oddalenie powództwa w całości.

W uzasadnieniu skargi wskazano przede wszystkim następujące

wyroki Sądu Najwyższego – z 18 października 2005 r., II PK 90/05, OSNP

2006/19-20/291, z 22 czerwca 2007 r., II PK 331/06, LEX nr 911109, z 7

maja 2007 r., II PK 305/06, OSNP 2008/9-10/131, z 5 października 2007 r.,

II PK 27/07, LEX nr 469164.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma przepis art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych. Zgodnie z nim w indywidualnych sprawach ze

stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do

współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany

zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej

obrony. Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od

obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach

dotyczących tych pracowników.

Nie ulega wątpliwości, że zasięgnięcie opinii zakładowej organizacji

związkowej w sprawie zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę, w trybie art. 38 k.p.,

wymaga wcześniejszego ustalenia, o którym stanowi przepis art. 30 ust. 21

ustawy

o związkach zawodowych. Przepis ten już od samego wejścia w życie wzbudził

5

wiele problemów i kontrowersji (zob. na ten temat A. Wypych-Żywicka:

Reprezentacja zatrudnionych w sprawach indywidualnych – stan obecny i kierunki

zmian, w: Zbiorowe prawo pracy w XXI wieku, red. A. Wypych-Żywicka, M.

Tomaszewska, J. Stelina, Gdańsk 2010). Wielokrotnie wypowiadał się także w tej

kwestii Sąd Najwyższy.

W niniejszej sprawie pracodawca powoda zwrócił się do obu, działających u

niego, organizacji związkowych o informację w trybie art. 30 ust. 21

ustawy o

związkach zawodowych. Jedna z nich z nich poinformowała, że powód nie korzysta

z jej obrony, a druga nie udzieliła odpowiedzi. W tej sytuacji, zgodnie z treścią

przepisu art. 30 ust. 21

ustawy, pracodawca został zwolniony z obowiązku

zasięgania opinii w trybie art. 38 k.p. Tymczasem Sąd Okręgowy zdaje się

prezentować pogląd całkowicie odmienny, wbrew jednoznacznemu brzmieniu

przepisu. Wypowiadanie się w kwestii problemu związanego z listą pracowników

korzystających z obrony związku zawodowego nie ma związku z rozstrzyganą

sprawą.

Natomiast zasadniczym problemem jest w sprawie to, że powód zapisał się

do związku zawodowego na cztery dni przed dokonaniem wypowiedzenia przez

pracodawcę. Sąd Okręgowy enigmatycznie przyjął, że zapytanie w trybie art. 30

ust. 21

ustawy nie zwolniło pracodawcy z obowiązku konsultacji z art. 38 k.p. na

dzień rozwiązania umowy. Sąd ten nie wyjaśnił motywów powyższego,

decydującego dla rozstrzygnięcia, poglądu. W ten sposób doszło też do

zignorowania znaczenia przepisu art. 30 ust. 21

ustawy.

Wstępnie należy stwierdzić, że przepisy ustawy o związkach zawodowych

nie regulują wprost występującego w sprawie problemu. Zasadniczo chodzi o to, że

w okresie pomiędzy zapytaniem pracodawcy, a dokonaniem wypowiedzenia

umowy o pracę pracownik może zostać objęty ochroną lub zapisać się do związku

zawodowego. Tak też stało się w rozstrzyganej sprawie – powód zapisał się

bowiem do związku zawodowego. Tak więc, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o

związkach zawodowych został objęty reprezentacją swego związku w sprawach

indywidualnych stosunków pracy, przed dniem dokonania wypowiedzenia. Jednak

związek ten nie udzielił wcześniej informacji w tej kwestii. Należy więc rozstrzygnąć,

czy pracodawca spełnił swój obowiązek i tym samym został skutecznie zwolniony

6

ze współdziałania z zakładową organizacją związkową w trybie art. 38 k.p., czy też

doszło do naruszenia tego przepisu. Inaczej rzecz ujmując należy rozważyć, czy

jednorazowe zwrócenie się pracodawcy do związku zawodowego, w trybie

określonym w przepisie art. 30 ust. 21

ustawy, może skutecznie zwolnić

pracodawcę z obowiązku dalszego współdziałania na zawsze, czy tylko na

określony czas. Ostatecznie zaś konieczne jest rozstrzygnięcie, czy pomimo braku

odpowiedzi związku w sprawie objęcia pracownika ochroną jego zapisanie się do

związku zawodowego zawsze wymaga konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy

o pracę w trybie art. 38 k.p.

W powyżej przedstawionej kwestii wypowiadał się już wcześniej Sąd

Najwyższy. W wyroku z dnia 10 października 2002 r., I PKN 529/01 (Legalis) Sąd

Najwyższy stwierdził, że pracodawca nie ma obowiązku ponawiania wniosku do

zakładowej organizacji związkowej o informację o przynależności danego

pracownika do związku zawodowego lub korzystaniu przez niego z obrony związku

na jego wniosek, gdy nie jest członkiem związku zawodowego przed

podejmowaniem każdej czynności wymagającej współdziałania ze związkami

zawodowymi. Podobnie przyjęto w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca

2004 r., II PK 2/04 (LEX nr 108534), iż pracodawca, któremu pracownik złożył

pisemne oświadczenie, że nie jest członkiem związku zawodowego nie ma

obowiązku podejmowania inicjatywy celem ustalenia, czy pracownik ten przystąpił

do związku zawodowego. Zaniechanie tych czynności nie narusza zaś art. 38 k.p.

Pracownik, który chce, aby w razie decyzji o jego zwolnieniu konsultowano ją ze

związkiem zawodowym, powinien współdziałać w tym zakresie ze swoim

pracodawcą. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2007 r., II PK

331/06 (LEX nr 911109) przyjęto, że obrona praw pracowniczych należy do

ustawowych i statutowych obowiązków każdego związku zawodowego i z tych

względów niemożliwe jest przerzucanie takich powinności na pracodawcę.

Pracodawca spełnia zatem swój obowiązek przewidziany w art. 30 ust. 21

ustawy o

związkach zawodowych, jeśli zwraca się o udzielenie informacji o pracownikach

korzystających ochronie tego związku. Natomiast prawnym obowiązkiem związku

zawodowego jest przekazanie pracodawcy prawidłowej, aktualnej i rzetelnej

informacji dotyczących pracowników podlegających ochronie tego związku.

7

Poglądy powyższe są także akceptowane w doktrynie prawa pracy, a nawet

są dalej idące. Przyjmuje się bowiem, że informacja przedstawiona przez związek

zawodowy w trybie art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych ma charakter

generalny, a jej aktualizacja powinna następować z inicjatywy zainteresowanego

zawiązku zawodowego lub pracownika (K.W. Baran: Zbiorowe prawo pracy.

Komentarz, Warszawa 2010, s. 274). Pogląd ten może być zaakceptowany w

przypadku przedstawienia imiennej listy pracowników podlegających ochronie

związku zawodowego.

Natomiast w przypadku informacji indywidualnej niewątpliwie jej aktualizacja

leży w interesie chronionego pracownika. Związek zawodowy nie ma jednak

prawnego obowiązku przedstawiania pracodawcy imiennej (aktualnej) listy swoich

członków.

W związku z powyższym decydujące znaczenie w sprawie ma upływ czasu,

który minął od daty zasięgnięcia informacji w trybie art. 30 ust. 21

ustawy do

dokonania wypowiedzenia przez pracodawcę. Należy w tym miejscu zauważyć, że

jest to dosyć podobny problem jak w przypadku konieczności ponowienia

zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia w trybie art. 38 k.p. W pkt XII

wytycznych w sprawie stosowania art. 38 k.p. (uchwała Sądu Najwyższego Izby

Pracy i Ubezpieczeń z dnia19 maja 1978 r., V PZP 6/77, OSNCP 1978, nr 8, poz.

127) stwierdzono, że upływ czasu dzielący zakończenie postępowania

przewidzianego w art. 38 k.p. od mającego nastąpić wypowiedzenia może

uzasadniać konieczność ponownego zawiadomienia rady zakładowej o zamiarze

wypowiedzenia. Wytyczne straciły co prawda swoją moc prawną. Jednak pogląd

ten zachowuje swoją aktualność także i obecnie.

Uwzględniając powyżej przedstawione argumenty należy przyjąć, że w

przypadku zwrócenia się pracodawcy do zakładowej organizacji związkowej w

trybie art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych, która nie udziela w ciągu 5

dni informacji o korzystaniu przez pracownika z jej obrony zwalnia pracodawcę z

obowiązku zasięgnięcia opinii związku, przewidzianej w art. 38 k.p. Jeżeli w tej

sytuacji, przed dokonaniem wypowiedzenia pracownik stał się członkiem związku

zawodowego, a pomiędzy zasięgnięciem informacji a dokonaniem wypowiedzenia

nie upłynął nadmiernie długi okres czasu uzasadnione jest pominięcie przez

8

pracodawcę trybu z art. 38 k.p. W tego rodzaju okolicznościach faktycznych

obowiązek konsultacji może wynikać z inicjatywy samego pracownika lub struktury

organizacyjnej związku zawodowego, którego jest członkiem. Jedynie nadmierny

upływ czasu może oznaczać konieczność ponowienia wystąpienia pracodawcy do

związku zawodowego w trybie art. 30 ust. 21

ustawy. Oznacza to, że brak tego

ponowienia może skutkować naruszeniem trybu z art. 38 k.p.

Istotnym więc staje się określenie okresu czasu, którego upływ sprawia

konieczność ponownego wystąpienia pracodawcy o informację o pracownikach

podlegających obronie związku zawodowego. Należy stwierdzić, że ścisłe

określenie długości upływu tego czasu nie jest możliwe i zależy od okoliczności

każdego konkretnego przypadku. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy

można przyjąć, że niecałe trzy miesiące nie są nadmiernie długim okresem czasu.

Wobec braku innych istotnych okoliczności należało więc rozstrzygnąć, że

pracodawca nie miał obowiązku ponawiania trybu z art. 30 ust. 21

ustawy o

związkach zawodowych. Tym samym nie mogło dojść do naruszenia trybu

przewidzianego w art. 38 k.p.

Z tych względów orzeczono, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., jak w

sentencji wyroku.