IV KK 322/11

WYROK Z DNIA 22 MARCA 2012 R.

IV KK 322/11

Artykuł 58 § 3 k.k. nie może być stosowany, gdy czyn zabroniony

zagrożony jest karą pozbawienia wolności i alternatywnie karami

nieizolacyjnymi.

Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki.

Sędziowie: SN J. Rychlicki, SA (del. do SN) J. Góral

(sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Nowińska.

Sąd Najwyższy w sprawie Rafała K., skazanego z art. 209 § 1 k.k., po

rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r., kasacji,

wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od

wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 lipca 2011 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze i

sprawę w tym zakresie p r z e k a z a ł Sądowi Rejonowemu w K. do

ponownego rozpoznania.

U Z A S A D N I E N I E

Prokurator oskarżył Rafała K. o to, że w okresie od listopada 2009 r.

do dnia 1 kwietnia 2011 r. w K. uporczywie uchylał się od ciążącego na nim

2

z mocy ustawy obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie swojego

syna Tomasza Z. i córkę Gabrielę Z., czym naraził ich na niemożność

zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. o przestępstwo z art.

209 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 12 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy w K.:

I. uznał oskarżonego Rafała K. za winnego tego, że w okresie od dnia

26 czerwca 2010 r. do dnia 1 kwietnia 2011 r. w K. uporczywie uchylał się

od ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki, przez niełożenie na

utrzymanie swojego syna Tomasza Z. i córkę Gabrielę Z., czym naraził ich

na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, co stanowi

występek z art. 209 § 1 k.k. i za to z mocy art. 209 § 1 k.k. przy

zastosowaniu art. 58 § 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 2 lat

ograniczenia wolności, zobowiązując oskarżonego do wykonywania

nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 40 godzin w

stosunku miesięcznym;

II. na mocy art. 36 § 2 k.k. zobowiązał oskarżonego do wykonywania

ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie swoich dzieci Tomasza

Z. i Gabrielę Z.;

III. na zasadzie art. 627 k.p.k. oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 2

ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. z

1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zm.) zobowiązał oskarżonego do zwrotu na

rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych za to postępowanie, na które

składały się opłata w kwocie 300 zł i wydatki w kwocie 90 zł.

Powyższy wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 10

lipca 2011 r.

3

Prokurator Generalny na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył

wymieniony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze, na korzyść

oskarżonego Rafała K.

Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i

2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 58 § 3 k.k.,

polegające na wymierzeniu oskarżonemu Rafałowi K. za popełnienie

przestępstwa z art. 209 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 58 § 3 k.k., kary 2

lat ograniczenia wolności, podczas gdy przepis ten odnosi się tylko do

sytuacji, gdy czyn zabroniony zagrożony jest wyłącznie karą pozbawienia

wolności nie przekraczającą 5 lat, nie ma natomiast zastosowania do

przypadków alternatywnego zagrożenia karą pozbawienia wolności i karami

nieizolacyjnymi i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w K. do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna, gdyż znalazł potwierdzenie zarzut

rażącego naruszenia przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 58 § 3

k.k., które to naruszenie wywarło istotny wpływ na treść wyroku.

Nie podlega dyskusji, że sądowy wymiar kary opiera się na zasadzie

swobody sędziowskiej. Nie powinna budzić zatem sporu kwestia, że

wymierzając karę według swego uznania Sąd podlega jasno określonym

ograniczeniom przewidzianym każdorazowo przez ustawę, z równie

precyzyjnie zdefiniowanymi odstępstwami od tej reguły. Do takich wyjątków

należą sytuacje przewidziane w przepisie art. 58 § 3 k.k., zastosowanego

jednak w rozpoznawanej sprawie z jego rażącą obrazą.

4

Konstatacja powyższa jawi się jako oczywista, gdy się nie traci z pola

widzenia, że sprawca przestępstwa opisanego w art. 209 § 1 k.k. podlega

karom alternatywnie tam wymienionym, a mianowicie: karze grzywny,

ograniczenia wolności /do 12 miesięcy/ albo pozbawienia wolności do lat 2.

Jednocześnie art. 58 § 3 k.k. jako przepis szczególny w odniesieniu

do /wyłącznie/ kary pozbawienia wolności, zezwala sądowi na odstępstwo

od zasady orzekania tejże kary w rozmiarze przewidzianym Kodeksem

karnym, dopuszczając wymierzenie w jej miejsce kary ograniczenia

wolności w wysokości przekraczającej granice zakreślone w art. 34 § 1 k.k.

Słusznie zatem podnosi Prokurator Generalny, gdy wskazuje na stanowisko

głoszące, iż przepis ten nie może być stosowany w sytuacjach, kiedy czyn

zabroniony zagrożony jest alternatywnie, tak jak niniejszym przypadku,

karami nieizolacyjnymi (...). Ma wprawdzie rację Sąd Rejonowy w K., gdy

zwraca uwagę, że w swoim uprzednim brzmieniu przepis art. 58 § 3 k.k. nie

przewidywał możliwości orzeczenia kary ograniczenia wolności w rozmiarze

ponad przewidziany w art. 34 § 1 k.k. a więc do 2 lat, przez co powoływanie

go w podstawie wymiaru kary traciło sens. Sąd Najwyższy stwierdza, że

sensu takiej konstrukcji nie przywraca również obecna treść przepisu, gdyż

Sąd Rejonowy pomija, że zezwala on jedynie na orzeczenie kary

ograniczenia wolności w rozmiarze do lat dwóch, zamiast kary pozbawienia

wolności. Brak jest w nim upoważnienia do swobodnego kształtowania

wysokości kary ograniczenia wolności w rozmiarze ponad ustawowym, tam

gdzie jest ona przewidziana jako kara alternatywna. Treść przepisu nie

nasuwa w tej kwestii jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.