IV KK 375/11

WYROK Z DNIA 22 MARCA 2012 R.

IV KK 375/11

Opis czynu przypisanego w wyroku skazującym powinien zawierać

dokładne określenie czasu, miejsca, sposobu i okoliczności popełnienia

przestępstwa oraz jego skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody.

Z punktu widzenia znamion strony przedmiotowej przestępstwa, dokładne

określenie sposobu i okoliczności jego popełnienia, wymaga wskazania w

opisie czynu tych elementów przebiegu zdarzenia, które wypełniają te

znamiona. Opis czynu powinien w związku z tym zawierać komplet

znamion, które zostały wypełnione ustalonym zachowaniem sprawcy.

Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki (sprawozdawca).

Sędziowie: SN J. B. Rychlicki, SA (del. do SN) J. Góral.

Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Nowińska.

Sąd Najwyższy w sprawie: Bartosza B., skazanego z art. 158 § 1 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu

Okręgowego w R. z dnia 10 czerwca 2010 r., utrzymującego w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w R. z dnia 27 stycznia 2010 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w R.

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (...).

U Z A S A D N I E N I E

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia 27 stycznia 2010 r.

oskarżony Bartosz B. uznany został za winnego tego, że w dniu 8

października 2008 r. w R., działając wspólnie i w porozumieniu ze znanymi

z imienia i nazwiska nieletnimi oraz innymi n/n osobami dokonał pobicia

Jakuba Ł., powodując u niego podbiegnięcie krwawe oka lewego oraz

siniaki w innych miejscach głowy, które naruszyły czynności narządów ciała

na okres poniżej dni siedmiu i za to na podstawie art. 158 § 1 k.k.

wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie

warunkowo zawieszono na okres 3 lat próby, oddając go pod dozór

kuratora sądowego. Powództwo cywilne pozostawiono bez rozpoznania

oraz orzeczono o kosztach sądowych.

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego zaskarżając

wyrok w całości i zarzucając obrazę prawa materialnego, tj. art. 158 § 1

k.k., przez błędne przyjęcie, że oskarżony jest sprawcą przypisanego mu

czynu oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 4 i art. 410

k.p.k., polegające na nienależytym przeanalizowaniu zebranego w sprawie

materiału dowodowego. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o jego zmianę i uniewinnienie oskarżonego.

Sąd Okręgowy w R., po rozpoznaniu apelacji, wyrokiem z dnia 10

czerwca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za

oczywiście bezzasadną.

Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego wniósł Rzecznik Praw

Obywatelskich zaskarżając go w całości i zarzucił rażące i mające istotny

wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego materialnego, to jest art.

158 § 1 k.k., polegające na przypisaniu oskarżonemu czynu opisanego w

3

tym przepisie, pomimo braku w jego działaniu znamion tego przestępstwa.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji i uniewinnienie

oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w zakresie zarzutu rażącego naruszenia prawa

materialnego, które miało istotny wpływ na treść wyroku. Doszło bowiem do

skazania oskarżonego za przestępstwo z art. 158 § 1 k.k. w sytuacji, gdy z

opisu przypisanego czynu wynika, że nie wypełnił on wszystkich znamion

strony przedmiotowej tego przestępstwa. Treść art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.

wskazuje, że wyrok skazujący powinien m.in. zawierać „dokładne

określenie przypisanego oskarżonemu czynu”. Jednakże w tym przepisie

nie ma wyjaśnienia, jak należy ten zwrot rozumieć. Natomiast w art. 413 § 1

pkt 4 k.p.k. został zamieszczony wymóg, aby w części wstępnej wyroku

(zwanej komparycją) zostało zawarte „przytoczenie opisu (...) czynu,

którego popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu”. Wymogi opisu

czynu zarzucanego w akcie oskarżenia wskazane zostały w art. 332 § 1 pkt

2 k.p.k. W tym przepisie posłużono się zwrotem „dokładne określenie

zarzucanego oskarżonemu czynu”, co odpowiada sformułowaniu

zawartemu w art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w postaci „dokładnego określenia

przypisanego oskarżonemu czynu”. Porównanie tych dwóch przepisów

prowadzi do wniosku, że czyn zarzucany, jak i czyn przypisany powinny

zostać „dokładnie określone”. Części składowe opisu czynu wskazane

zostały w art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. Należy więc przyjąć, że opis czynu

przypisanego w wyroku skazującym powinien zawierać dokładne określenie

czasu, miejsca, sposobu i okoliczności popełnienia przestępstwa oraz jego

skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody. Z punktu widzenia

4

znamion strony przedmiotowej przestępstwa, dokładne określenie sposobu

i okoliczności jego popełnienia, wymaga wskazania w opisie czynu tych

elementów przebiegu zdarzenia, które wypełniają te znamiona. Opis czynu

powinien w związku z tym zawierać komplet znamion, które zostały

wypełnione ustalonymi okolicznościami faktycznymi zachowania sprawcy.

W rozpoznawanej sprawie w opisie czynu przypisanego brak jest

wszystkich znamion strony przedmiotowej przestępstwa z art. 158 § 1 k.k.

Nie zostało bowiem wskazane, że opisane zachowanie oskarżonego i

innych osób spowodowało w stosunku do pokrzywdzonego „bezpośrednie

niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia skutku określonego w art.

156 § 1 lub w art. 157 § 1”. W tym zakresie takie ustalenia zostały

poczynione w uzasadnieniu wyroku. Jednakże wobec zaskarżenia wyroku

wyłącznie na korzyść oskarżonego rozważenia wymaga, czy sąd

odwoławczy jest uprawniony do zmiany opisu przypisanego czynu przez

dodanie brakujących znamion, gdy na podstawie uzasadnienia wyroku

sądu pierwszej instancji stwierdza, że czyn oskarżonego faktycznie te

znamiona wypełnił. W tej kwestii trzeba stwierdzić, że przypisanie

odpowiedzialności karnej następuje na podstawie rozstrzygnięć zawartych

w wyroku, a nie ustaleń poczynionych w jego uzasadnieniu (art. ex art. 413

§ 1 pkt 5 i § 2 pkt 1 i 2 k.p.k.). Także przedmiotem kontroli odwoławczej w

wypadku zaskarżenia wyroku są zawarte w nim rozstrzygnięcia, a nie treść

uzasadnienia (arg ex art. 425 § 1 i 2 zd. 2 k.p.k. i art. 427 § 1 in princ.

k.p.k.). Dlatego też w oparciu o opis czynu zamieszczony w wyroku trzeba

ocenić, czy czyn przypisany oskarżonemu wypełnia wszystkie znamiona

czynu zabronionego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie

przyjmuje się, że gdy wyrok nie został zaskarżony na niekorzyść

oskarżonego, to sąd odwoławczy na skutek związania zakazem

5

reformationis in peius, nie może ani dokonać nowych, niekorzystnych dla

oskarżonego ustaleń faktycznych, w tym także w zakresie opisu

przypisanego czynu, np. poprzez uzupełnienie („dookreślenie”) jego

znamion, ani w tym celu uchylić wyroku i przekazać sprawy do ponownego

rozpoznania (por. postanowienia SN z dnia 26 maja 2004 r., V KK 4/04,

OSNKW 2004, z. 6, poz. 66; z dnia 20 lipca 2005 r., I KZP 20/05, OSNKW

2005, z. 9, poz. 76). Dlatego też w tym zakresie zasadny jest zarzut kasacji

dotyczący rażącej obrazy prawa materialnego, tj. art. 158 § 1 k.k., co miało

istotny wpływ na treść wyroku.

W zaistniałym układzie procesowym, Sąd odwoławczy wobec

zaskarżenia wyroku co do winy przez obrońcę oskarżonego, powinien

zgodnie z art. 447 § 1 k.p.k., skontrolować wyrok w całości, a więc także co

do prawidłowego opisu czynu z punktu widzenia wypełnienia znamion

strony przedmiotowej przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. (art. 438 pkt 1 k.p.k.).

Następnie, gdy sąd odwoławczy dochodzi do wniosku, że z uwagi na

niekompletność znamion przypisanego czynu zachowanie oskarżonego

wynikające z tego opisu nie wyczerpuje wszystkich znamion przestępstwa,

a tych ustaleń ani on, ani ewentualnie sąd pierwszej instancji w razie

uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, nie

mogą już zmienić z uwagi na zakazy wynikające z art. 434 § 1 i art. 443

k.p.k., to zachodzi konieczność uniewinnienia oskarżonego w instancji

odwoławczej na podstawie art. 414 § 1 w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 w zw. z art.

458 k.p.k. oraz art. 437 § 2 in princ. k.p.k.

Jednakże w realiach rozpoznawanej sprawy jako zbyt daleko idący

należy ocenić wniosek kasacji o uchylenie zaskarżonego wyroku i

uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa.

Trzeba bowiem zauważyć, że wydanie takiego rozstrzygnięcia przez Sąd

6

Najwyższy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy skazanie jest oczywiście

niesłuszne (art. 537 § 2 in fine k.p.k.). Jednakże z opisu przypisanego

czynu wynika wyraźnie, że oskarżony działając wspólnie i w porozumieniu z

innymi osobami spowodował u pokrzywdzonego naruszenie czynności

narządów ciała na czas poniżej 7 dni. Czyn taki stanowi przestępstwo z art.

157 § 2 k.p.k. Dlatego też w świetle ustaleń faktycznych Sądu pierwszej

instancji, zaaprobowanych przez Sąd odwoławczy, należy stwierdzić, że

skazanie nie jest oczywiście niesłuszne. Natomiast otwarta pozostaje

kwestia kwalifikacji prawnej popełnionego czynu. Z uwagi na zakaz

reformationis in peius oskarżony nie może zostać skazany za przestępstwo

z art. 158 § 1 k.k., gdyż brak znamion w opisie czynu przypisanego nie

może zostać już uzupełniony. Natomiast przyjęty opis czynu pozwala na

rozważenie przypisania oskarżonemu innego przestępstwa związanego ze

skutkiem w postaci obrażeń ciała na czas poniżej siedmiu dni, czy też

naruszenia nietykalności cielesnej. Jednakże kwalifikacja prawna czynu

zależeć będzie od oceny możliwości poniesienia przez oskarżonego

odpowiedzialności karnej za skutek przestępny spowodowany we

współdziałaniu z innymi osobami. Dodatkowo trzeba zauważyć, że ściganie

wskazanych przestępstw odbywa się co do zasady z oskarżenia

prywatnego. W takiej sytuacji w orzecznictwie Sądu Najwyższego

dopuszcza się możliwość objęcia ściganiem przez prokuratora na

podstawie art. 60 § 1 k.p.k., co może także nastąpić w instancji

odwoławczej. W wyroku z dnia 23 kwietnia 2008 r., V KK 5/08, OSNKW

2008, z. 8, poz. 64, Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie ustalenia dopiero

na rozprawie, że czyn ścigany przez prokuratora jako przestępstwo

publicznoskargowe zawiera jedynie znamiona przestępstwa ściganego

skargą prywatną, prokurator może objąć ściganie takiego czynu jedynie

7

przez stosowne działanie, wyrażające w dowolnej formie, ale w sposób

niebudzący wątpliwości, jego wolę co do takiego ścigania, a więc przez

odpowiednie oświadczenie do protokołu rozprawy.

Z tych też względów zaskarżony wyrok został uchylony do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd drugiej

instancji powinien rozważyć, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zmianę

kwalifikacji prawnej czynu zgodnie z jego opisem i odebrać w tym zakresie

stosowane oświadczenie od prokuratora co do objęcia ściganiem w trybie

art. 60 § 1 k.p.k.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.