I CSK 398/11

Sygn. akt I CSK 398/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego o odszkodowanie i

zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt III w części co do

rozstrzygnięcia o oddaleniu apelacji pozwanego od wyroku

Sądu pierwszej instancji oraz w pkt IV i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód J. W. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu

Rejonowego tytułem odszkodowania kwoty 132.165,73 zł z odsetkami ustawowymi

od 21 lipca 2009 r. oraz tytułem zadośćuczynienia kwoty 567.834,27 zł. W

uzasadnieniu podał, że pozwany ponosi odpowiedzialność za jego osadzenie w

zakładzie karnym w związku z bezpodstawnym zarządzeniem przez Sąd Rejonowy

wykonania kary pozbawienia wolności, w wyniku czego powód stracił pracę,

zaprzestał regulowania swoich zobowiązań, a nadto doznał rozstroju zdrowia.

Pozwany Skarb Państwa - Prezes Sądu Rejonowego wniósł o oddalenie

powództwa.

Wyrokiem z 18 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na

rzecz powoda tytułem odszkodowania kwotę 74.881,98 zł i tytułem

zadośćuczynienia kwotę 50.000 zł, obie z odsetkami ustawowymi od 21 lipca

2009 r.; w pozostałej części powództwo oddalił, zniósł między stronami koszty

procesu, obciążając Skarb Państwa nieuiszczonymi kosztami sądowymi.

Sąd Okręgowy ustalił, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z 16

czerwca 2004 r. powód został uznany za winnego występku z art. 209 § 1 k.k. i

skazany na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres próby wynoszący 5 lat. Zobowiązany też został do bieżącego

łożenia alimentów na rzecz dzieci, wykonywania pracy zarobkowej oraz

naprawienia szkody poprzez uiszczenie kwoty 5.250 zł na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w terminie 10 miesięcy od uprawomocnienia się

orzeczenia. W dacie skazania powód mieszkał w K., a w 2005 r. w poszukiwaniu

pracy wyprowadził się do R. i od 4 października 2005 r. znalazł tam zatrudnienie.

Powód nie informował Sądu Rejonowego o zmianie miejsca zamieszkania. Od

listopada 2006 r. do sierpnia 2008 r. komornik regularnie potrącał z wynagrodzenia

powoda bieżące alimenty na rzecz dzieci. 3. grudnia 2007 r. kurator zawodowy

złożył do Sądu Rejonowego wniosek o zarządzenie wykonania kary pozbawienia

wolności wobec powoda. W toku postępowania wykonawczego Sąd Rejonowy

otrzymał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że powód nie naprawił

szkody oraz że odbiera korespondencję kierowaną na skrytkę nr 571 w urzędzie

3

pocztowym w R. Postanowieniem z 2 czerwca 2008 r. Sąd Rejonowy zarządził

wykonanie wobec powoda kary pozbawienia wolności. Powód wezwany na

posiedzenie sądu na dotychczasowy adres w K. nie stawił się, a sąd uznał, że

zawiadomienie o terminie posiedzenia było prawidłowe (doręczenie zastępcze).

Odpis orzeczenia został powodowi doręczony na adres w K. również poprzez

doręczenie zastępcze. Sąd Rejonowy stwierdził, że orzeczenie o zarządzeniu

wykonania kary uprawomocniło się 1 lipca 2008 r.

Powód został zatrzymany 20 sierpnia 2008 r., a następnie

przetransportowany do Zakładu Karnego w R. celem odbycia kary. Ustanowił

obrońcę w postępowaniu wykonawczym, który zaskarżył postanowienie sądu o

zarządzeniu wykonania kary, a po odmowie przyjęcia zażalenia do rozpoznania z

uwagi na przekroczenie terminu do jego wniesienia, złożył wniosek o przywrócenie

terminu do złożenia zażalenia. 23. września 2008 r. zakład pracy rozwiązał z

powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z uwagi na jego nieobecność w

pracy trwającą dłużej niż 30 dni. Ostatecznie Sąd Okręgowy postanowieniem z 19

grudnia 2008 r. uchylił postanowienie Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania temu Sądowi. Postanowieniem z 17 lutego 2009 r. Sąd

Rejonowy, na podstawie art. 24 § 1 k.k.w., uchylił swoje postanowienie z 2 czerwca

2008 r. o zarządzeniu wykonania kary pozbawienia wolności wobec powoda,

stwierdzając, że ujawniły się nieznane wcześniej okoliczności, a mianowicie, że

powód wykonywał stałą pracę zarobkową i na bieżąco realizował swój obowiązek

alimentacyjny, a w związku z tym brak było przesłanek do zarządzenia wykonania

kary. Powód został zwolniony z zakładu karnego 4 marca 2009 r. Z powodu utraty

dochodów zaprzestał regulowania zobowiązań. Pobyt w zakładzie karnym

negatywnie wpłynął na jego stan psychiczny. Wymagał terapii.

W ocenie Sądu Okręgowego mimo braku orzeczenia stwierdzającego

wadliwość postanowienia o zarządzeniu wykonania kary pozbawienia wolności

wobec powoda, istniały podstawy do przyjęcia, że Skarb Państwa odpowiada

wobec niego odszkodowawczo na podstawie art. 4171

§ 2 k.c., a to z uwagi na

nietypowe elementy stanu faktycznego, wiążące się ze stwierdzeniem przez Sąd,

który zarządził wykonanie kary w uzasadnieniu postanowienia z 17 lutego 2009 r.,

że brak było podstaw do wydania takiego orzeczenia. Sąd Okręgowy powołał się

4

przy tym na pogląd Sądu Najwyższego co do odpowiedzialności Skarbu Państwa

za decyzje nieostateczne wyrażony w wyroku z 19 kwietnia 2006 r., V CSK 176/05.

Uznał nadto, że Skarb Państwa mógłby odpowiadać wobec powoda na podstawie

art. 4172

k.c. Zasądzając na rzecz powoda zadośćuczynienie wziął pod uwagę to,

że powód w gwałtowny sposób pozbawiony został środków utrzymania. Odbył karę

w wymiarze 197 dni. Na skutek osadzenia zostały zerwane jego więzi rodzinne

i społeczne. Skutki tego zdarzenia trwają nadal. Okoliczności te uzasadniały

przyznanie powodowi zadośćuczynienia w wysokości 50.000 zł za wyrządzoną mu

krzywdę. Na odszkodowanie za szkodę majątkową zasądzone na podstawie

art. 4171

§ 2 k.c. składały się: - zarobki utracone przez powoda w wysokości netto

wraz z dodatkami do wynagrodzenia, pomniejszone o koszty utrzymania, które

powód poniósłby, gdyby przebywał na wolności; - kwota 1.694,47 zł, jako

równowartość kosztów windykacji i odsetek karnych naliczonych z powodu

zaniechania płacenia zobowiązań.

Wyrokiem z 3 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny, w częściowym uwzględnieniu

apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego, zmienił ten wyrok w punkcie I.1

w ten sposób, że oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 74.881,98 zł z odsetkami

od 21 lipca 2009 r.; w punkcie 1.2 w ten sposób, że uchylił rozstrzygnięcie o

odsetkach ustawowych od kwoty 50.000 zł; oddalił apelację pozwanego w

pozostałym zakresie i apelację powoda w całości; odstąpił od obciążenia powoda

kosztami postępowania apelacyjnego; przyznał adwokatowi reprezentującemu

powoda z urzędu stosowne wynagrodzenie.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenie, że na skutek osadzenia w zakładzie

karnym powód utracił pracę i źródła dochodów, a zatem poniósł uszczerbek

majątkowy pozostający w związku przyczynowym z zarządzeniem wykonania kary

pozbawienia wolności przez sąd. Wskazał, że stosownie do art. 4171

§ 2 k.c.

warunkiem odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną na skutek

wydania prawomocnego orzeczenia jest uzyskanie przez powoda orzeczenia

prejudycjalnego stwierdzającego bezprawność orzeczenia będącego źródłem

szkody. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za

orzeczenia zapadłe w postępowaniu karnym w szczególny sposób uregulowane

zostały w art. 552 - 559 k.p.k., a zgodnie z art. 421 k.c. w sytuacjach tych

5

stosowanie art. 4171

§ 2 k.c. jest wyłączone. Brak podstaw do zasądzenia na rzecz

powoda odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego

został w mniejszej sprawie przesądzony orzeczeniami Sądu Okręgowego z 16

grudnia 2009 r., II Ko 108/09 i Sądu Apelacyjnego z 30 marca 2010 r., 11 AKa

26/20. Powód nie uzyskał w postępowaniu karnym orzeczenia, które wskazywałoby

na bezprawność orzeczenia Sądu Rejonowego zarządzającego wykonanie

warunkowo zawieszonej mu kary pozbawienia wolności, w związku

z niewykonaniem obowiązków określonych w prawomocnym wyroku skazującym.

Sąd Okręgowy błędnie ocenił, że orzeczeniem stwierdzającym niezgodność z

prawem postanowienia Sądu Rejonowego z 2 czerwca 2008 r. jest rozstrzygnięcie

zawarte w postanowieniu tego Sądu z 17 lutego 2009 r., wydane w trybie art. 24 § 1

k.k.w. Zapadło ono bowiem w związku z ustaleniem istotnych dla rozstrzygnięcia

faktów, które powstały już po wydaniu postanowienia o zarządzeniu wykonania kary

bądź istniały w chwili orzekania, lecz nie były znane sądowi orzekającemu.

Postanowienie o zarządzeniu wykonania kary nie może podlegać reformacji z

innych przyczyn. Przewidziany w art. 24 k.k.w. środek prowadzący do zmiany

orzeczenia wydanego w postępowaniu wykonawczym nie jest środkiem

zaskarżenia, natomiast przypomina skargę o wznowienie postępowania. Powód nie

legitymuje się zatem orzeczeniem, które – stosownie do art. 4171

§ 2 k.c. -

stwierdzałoby niezgodność z prawem orzeczenia o zarządzeniu wykonania

orzeczonej w stosunku do niego kary, co oznacza, że pozwanemu nie można

przypisać odpowiedzialności stosownie do art. 4171

§ 2 k.c. za orzeczenie wydane

co do powoda w postępowaniu wykonawczym

Sąd Apelacyjny uznał, że szeroko określona przez powoda podstawa

faktyczna żądania usprawiedliwia rozważenie zastosowania w sprawie art. 417 § 1

k.c. Źródła szkody powód upatrywał bowiem nie tylko w wadliwości orzeczenia

zarządzającego wykonanie orzeczonej w stosunku do niego kary, ale

i w działaniach kuratora sądowego oraz sądu prowadzącego postępowanie

wykonawcze. Postępowanie to dotknięte było pewnymi brakami wytkniętymi przez

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia z 19 grudnia 2008 r., ale i one nie

uzasadniają przypisania pozwanemu odpowiedzialności za szkodę, której

naprawienia powód żąda. Nierozstrzygnięta pozostaje kwestia, czy powód został

6

pouczony o konieczności zawiadamiania sądu lub kuratora o zmianie miejsca

zamieszkania. Postępowanie zażaleniowe, które miało wyjaśnić te okoliczności

zostało przez sąd prawomocnie umorzone. Nieprawdziwe jest natomiast

twierdzenie powoda, że do zarządzenia wykonania kary doszło w oparciu o

nieistniejące przesłanki faktyczne. Kurator sądowy wnioskując zarządzenie przez

sąd wykonania kary wobec powoda źle zinterpretował informacje Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych o zaległościach powoda i we wniosku rzeczywiście

wspomniał, że skazany nie łoży na utrzymanie córek. Nie ta okoliczność

zdecydowała o zarządzeniu wykonania kary. Z uzasadnienie postanowienia Sądu

Rejonowego wynika bowiem, że do zarządzenia wykonania kary doszło wskutek

niewykonania przez skazanego obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Powód obowiązku tego nie wykonał, bo

pozostawał w przekonaniu, że zostanie on zrealizowany w postępowaniu

egzekucyjnym. Zarządzając wykonanie orzeczenia, tak sąd, jak i kurator działali w

granicach swoich kompetencji i działań tych nie można ocenić jako bezprawnych w

rozumieniu art. 417 § 1 k.c.

W konsekwencji takiej oceny Sąd Apelacyjny w uwzględnieniu apelacji

pozwanego zmienił wyrok Sądu Okręgowego w części uwzględniającej powództwo

o odszkodowanie i oddalił to żądanie jako bezzasadne.

Oceniając, że podjęte w stosunku do powoda działania Skarbu Państwa nie

były bezprawne, Sąd Apelacyjny jako podstawę odpowiedzialności pozwanego

rozważył art. 4172

k.c. Potrzebę takiej oceny uzasadnił ustaleniami i wnioskami

zawartymi w opinii biegłej psycholog o skutkach osadzenia powoda w zakładzie

karnym. Za szeroko rozumianą szkodę na osobie uznał naruszenie dóbr

osobistych, w tym polegające na uszkodzeniu ciała lub wywołaniu rozstroju

zdrowia. Za normalne następstwo egzekwowania wyroku uznał zatrzymanie

powoda i pozbawienie go wolności poprzez osadzenie w zakładzie karnym. Powód

nie został jednak zapoznany z decyzją sądu i dowiedział się o niej dopiero po

zatrzymaniu; był zaskoczony, nie rozumiał przyczyn zatrzymania, gdy prowadził już

spokojne życie i regulował zobowiązania alimentacyjne. Na skutek pozbawienia

wolności utracił kontakt ze światem zewnętrznym. Te ograniczenia, przy braku

wiedzy o treści decyzji sądu wywołały u powoda traumatyczne przeżycia.

7

Osadzenie w zakładzie karnym powód oceniał jako niesprawiedliwe i rażąco

krzywdzące, a jego skutki były dla powoda szczególnie poważne i dotyczyły sfery

psychologicznej. U powoda doszło do zaburzeń osobowości wymagających

zastosowania specjalnej terapii. Kolejnym traumatycznym następstwem

pozbawienia powoda wolności była utrata pracy i materialnych podstaw egzystencji.

Skutki zarządzenia wykonania wobec powoda kary – zdaniem Sądu Apelacyjnego

– nie mogą znaleźć społecznej aprobaty, gdyż pozostają w sprzeczności z celem

wymierzenia mu kary. Do zarządzenia wykonania kary nie doszłoby, gdyby powód

nie został potraktowany w postępowaniu wykonawczym w sposób przedmiotowy.

W zasadzie tylko brak kontaktu z powodem skłonił sąd do podjęcia decyzji

o zarządzeniu wykonania kary, a przed podjęciem tej decyzji sąd nie podjął

właściwych działań, które by spowodowały stawienie się powoda na posiedzenie.

Poczucie sprawiedliwości uzasadnia naprawienie krzywdy wyrządzonej powodowi

zarządzeniem wykonania kary, a wyrok Sądu Okręgowego w części dotyczącej

zadośćuczynienia odpowiada prawu. Zasądzenie odsetek od kwoty

zadośćuczynienia nastąpiło jednak z naruszeniem zakazu orzekania ponad żądanie

(art. 321 § 1 k.p.c.), bo powód nie domagał się zasądzenia odsetek od

dochodzonego zadośćuczynienia.

O kosztach Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 102 k.p.c.

Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego skierowana

przeciwko rozstrzygnięciu oddalającemu jego apelację oraz częściowo

uwzględniającemu apelację pozwanego, została prawomocnie odrzucona.

Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej

rozstrzygnięcia oddalającego jego apelację (w pkt III) oraz co do kosztów

postępowania (pkt IV), i zarzucił, że orzeczenie to zapadło z naruszeniem prawa

materialnego, tj.: art. 4172

k.c. poprzez jego zastosowanie mimo braku podstaw do

dokonania takiej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego oraz z naruszeniem

przepisów postępowania, tj.: art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 383

k.p.c. poprzez wyrokowanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem.

Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części obejmującej

rozstrzygnięcia zawarte w punkcie III sentencji oraz w punkcie IV sentencji i jego

8

zmianę w powyższym zakresie poprzez oddalenie powództwa przy zasądzeniu od

powoda na jego rzecz kosztów postępowania względnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części obejmującej te rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu z pozostawieniem temu Sądowi

rozstrzygnięcia w przedmiocie zasądzenia na rzecz pozwanego kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Bezzasadnie pozwany zarzuca, że zaskarżony wyrok zapadł

z naruszeniem art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 383 k.p.c. poprzez

wyrokowanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem. Art. 321 § 1 k.p.c.

zakazuje sądowi orzekania co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem oraz

zasądzania ponad żądanie. Na żądanie pozwu (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.) składa się

wskazanie przez powoda na oczekiwaną treść wypowiedzi sądu o obowiązkach

pozwanego wobec niego, które – wedle twierdzeń powoda – mają wynikać

z łączącego strony stosunku prawnego oraz przytoczenie okoliczności faktycznych,

które świadczą o istnieniu tego stosunku prawnego.

Powód w niniejszej sprawie dochodził odszkodowania i zadośćuczynienia za

szkodę i krzywdę wyrządzone mu zarządzeniem wykonania go kary pozbawienia

wolności bez uzasadnionych ku temu podstaw. Działanie funkcjonariuszy

pozwanego, którzy najpierw wnioskowali o wykonanie kary, a następnie orzekli o jej

wykonaniu, kwalifikował jako bezprawne, co oznacza, że odpowiedzialności

pozwanego upatrywał w skierowanym przeciwko niemu czynie niedozwolonym.

Obowiązkiem powoda dochodzącego tego rodzaju roszczenia jest oznaczenie

szkody i krzywdy, jakiej doznał, zdarzenia, które do szkody i krzywdy doprowadziło,

wykazanie, że było ono bezprawne i pozostawało w adekwatnym związku

przyczynowym ze szkodą (art. 361 § 1 k.c.). Jeśli nadto zdarzenie to nie było

działaniem lub zaniechaniem polegającym na wykonywaniu władzy publicznej,

to powód ma też obowiązek wykazać zawinienie po stronie sprawcy, chyba że ma

on odpowiadać względem niego na zasadzie ryzyka.

W niniejszej sprawie powód wskazał, jakiej treści wypowiedzi sądu

o powinnym zachowaniu pozwanego oczekuje (zapłata sprecyzowanych co do

9

wysokości kwot), określił zarówno szkodę, jak i krzywdę, które mu zostały

wyrządzone, wskazał na zdarzenie sprawcze i powiązał je przyczynowo ze szkodą

i krzywdą. Zdarzenia, które do szkody miały doprowadzić niewątpliwie wiązały się

z wykonywaniem przez pozwanego imperium państwowego, a zatem

odpowiedzialność za szkodę nimi spowodowaną uzależniona była wyłącznie od

wykazania bezprawności zachowania bezpośrednich sprawców. Jedno z tych

zdarzeń polegało na wydaniu orzeczenia, co oznacza, że dowód jego bezprawności

miał przybrać postać określoną w art. 4171

§ 2 k.p.c., natomiast drugie miało

charakter sprawozdania z nadzoru kuratorskiego nad powodem. W ocenie Sądu

Apelacyjnego dowód bezprawności obu tych zdarzeń nie powiódł się, a zatem Sąd

ten władny był rozważyć, czy prawo materialne usprawiedliwia naprawienie szkody

i krzywdy wynikłych z nich zdarzeń także jeśli okazały się one podjęte legalnie.

Sąd związany był przy tym żądaniem pozwu w opisanym wyżej znaczeniu

(brzmienie rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach stron oraz fakty, które to

rozstrzygnięcie usprawiedliwiają), ale nie był natomiast związany podstawą prawną,

z której żądanie miałoby wynikać.

Możliwą do zastosowania w okolicznościach sprawy podstawę prawną

roszczenia powoda Sąd Apelacyjny dostrzegł w art. 4172

k.c., bowiem przepis ten

upoważnia do żądania naprawienia określonego rodzaju szkody, jeśli okaże się,

że będące wykonywaniem władzy publicznej zdarzenie, z którego ona wynikła było

zgodne z prawem. Zastosowanie tego przepisu wchodzi zatem w grę po

wyeliminowaniu jednej z przesłanek roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej

czynem niedozwolonym polegającym na wykonywaniu władzy publicznej, pod

warunkiem wykazania takich okoliczności, które zwykle są przedmiotem twierdzeń

i ustaleń w sprawach o naprawienie szkody na osobie. Z tej zapewne przyczyny

ustawodawca zdecydował się na umieszczenie art. 4172

k.c. wśród przepisów

regulujących odpowiedzialność deliktową, a sądy rozważają jego zastosowanie

w sprawach dotyczących szkód na osobie wyrządzonych w związku

z wykonywaniem władzy publicznej, po wykluczeniu możliwości uznania działania

lub zaniechania sprawcy za bezprawne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lipca

2009 r., II CSK 39/09, Lex nr 519938 i z 4 marca 2008 r., I CSK 453/07, Lex

nr 371407).

10

2. Trafnie pozwany zarzuca, że Sąd Apelacyjny zdecydował o możliwości

zastosowania w niniejszej sprawie art. 4172

k.c. nazbyt pośpiesznie, bez ustalenia

i rozważenia wszystkich tych okoliczności, które zgodnie z jego brzmieniem

decydują o możliwości zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia

kompensujących szkodę i krzywdę wyrządzone w związku z wykonywaniem władzy

publicznej. Art. 4172

k.c. pozwala na naprawienie nie wszystkich rodzajów

uszczerbków, jakie mogą wyniknąć ze zdarzenia wyrządzającego szkodę, lecz

wyłącznie „szkody na osobie”. Szkodę tego rodzaju niewątpliwie stanowi

uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia (art. 444 k.c.). Sąd Apelacyjny

nie wypowiedział się jednak jasno na temat tego, w jakiej postaci szkodę na osobie

dostrzegł po stronie powoda, czy w następstwie legalnego działania pozwanego

doznał on rozstroju zdrowia, a jeśli tak, to na czym ten rozstrój zdrowia polegał,

jak długo trwał lub będzie jeszcze trwał. Z motywów wyroku wynika, że za formę

szkody na osobie podlegającą naprawieniu na podstawie art. 4172

k.c.

Sąd Apelacyjny uznał także naruszenie niektórych innych dóbr osobistych, ale Sąd

zarazem nie wskazał, których konkretnie dóbr osobistych powoda dotyczy

zasądzone zadośćuczynienie. Z motywów wyroku wynika jedynie

(s. 15 uzasadniania), że osadzenie powoda w zakładzie karnym spowodowało

skutki w jego „sferze psychologicznej” w związku z naruszeniem potrzeby

bezpieczeństwa. Powód odczuł osadzenie jako niesprawiedliwe i rażąco

krzywdzące. Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił jednak, w czym wyrażała się różnica

w postrzeganiu zdarzenia, jakim jest zarządzenie wykonania kary pozbawienia

wolności przez powoda i przez inne osoby, w stosunku do których takie orzeczenia

zapadają i z czego wynikała wyjątkowość sytuacji powoda. Tego rodzaju analiza

powinna koniecznie poprzedzić zastosowanie art. 4172

k.c., bowiem z przepisu

tego nie wynika obowiązek naprawienia każdej szkody na osobie wyrządzonej

przez legalne wykonywanie władzy publicznej. W większości sytuacji zarządzenie

wykonania kary pozbawienia wolności i przystąpienie do jej wykonywania jest

źródłem dyskomfortu dla osoby, której takie orzeczenie dotyczy. Kara pozbawienia

wolności w samym założeniu musi stanowić dla skazanego dolegliwość i - co do

zasady - nie może być mowy o naprawianiu szkód wyrządzonych jej legalnym

11

wykonaniem, a zarządzenie wykonania kary w stosunku do powoda Sąd

Apelacyjny uznał za legalne.

Zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia nie zostało poparte

ustaleniami, które by wskazywały na istnienie dalszej ustawowej przesłanki

zastosowania art. 4172

k.c., a mianowicie, że „okoliczności, a zwłaszcza

niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne,

wskazują, że wymagają tego względy słuszności”. Ustaleń w tym zakresie nie

poczynił Sąd Okręgowy, który zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie

za szkodę spowodowaną – jak przyjął – niezgodnym z prawem wykonywaniem

władzy publicznej. Przyjmując, że zarządzenie wykonania w stosunku do powoda

kary pozbawienia wolności było zgodne z prawem, ale zarazem dostrzegając

możliwość oceny roszczenia powoda w świetle art. 4172

k.c., Sąd Apelacyjny - na

bazie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, gdyż ograniczony był

przy czynieniu ustaleń przez unormowanie z art. 381 k.p.c. - powinien wskazać na

te okoliczności, które stanowiły przesłanki uwzględnienia roszczenia

przewidzianego w art. 4172

k.c. Rozważając te okoliczności Sąd powinien

uwzględnić zarówno charakter legalnego działania, które miało stanowić źródło

szkody i właściwe mu skutki, jak i też wskazać na te szczególne okoliczności leżące

po stronie poszkodowanego, które pozwalają odwołać się do względów słuszności

wymagających naprawienia wyrządzonej mu szkody na osobie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.