I CSK 451/11

Sygn. akt I CSK 451/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w W.

przeciwko G. Spółce z o.o. z siedzibą w W.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 kwietnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz strony powodowej kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Parafia Ewangelicko - Augsburska w W. (powódka) w dniu 21 maja 1999 r.

udzieliła w formie notarialnej pełnomocnictwa dwom adwokatom: J. L. i M. O.

Pełnomocnictwo upoważniało do reprezentowania Parafii przed Komisją

Regulacyjną w postępowaniu dotyczącym uregulowania jej prawa do

nieruchomości położnych w W., bliżej określonych w tym umocowaniu, do

zawierania z organami administracji rządowej i samorządowej wszelkich ugód lub

umów, na mocy których Parafia nabędzie własność lub użytkowanie wieczyste

nieruchomości zamiennych oraz do sprzedaży nieruchomości zamiennych lub ich

części osobom za cenę i na warunkach według uznania upoważnionych, do odbioru

ceny nieruchomości, do składania wszelkich oświadczeń woli w imieniu Parafii, do

reprezentowania jej przed sądami wieczystoksięgowymi w postępowaniach

dotyczących tych nieruchomości, do odbioru korespondencji sądowej oraz do

dokonania innych czynności z tym związanych. Każdy z pełnomocników mógł

działać samodzielnie, a pełnomocnictwa zostały udzielone w ramach umowy

zlecenia.

Na podstawie ugody zawartej w dniu 9 czerwca 2005 r. przed Pierwszym

Zespołem Orzekającym Komisji Regulacyjnej w sprawie o przyznanie

nieruchomości zamiennych za nieruchomości, których własność nie może być

przywrócona, Parafia Ewangelicko-Augsburska nabyła prawo użytkowania

wieczystego nieruchomości położonej przy ulicy W. w W. Nieruchomość ta została

odłączona z księgi wieczystej o numerze [...] i założono dla niej księgę wieczystą nr

[...], a Parafia Ewangelicko - Augsburska w W. została wpisana jako użytkownik

wieczysty.

Zanim dokonano wpisu do księgi wieczystej tej nieruchomości w dniu

14 listopada 2006 r. została zawarta przedwstępna umowa jej sprzedaży,

pomiędzy powodową Parafią, a spółką G. sp. z o.o. (pozwaną). Strony zobowiązały

się do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego

do nieruchomości za cenę 9 072 800 euro w terminie 30 dni od prawomocnego

wpisu Parafii do księgi wieczystej. W imieniu Parafii, na podstawie pełnomocnictwa

z dnia 21 maja 1999 r., działał adwokat J. L. Pierwotnie umowa przedwstępna

3

zobowiązywała powodową Parafię do przedłożenia przy zawarciu umowy

przyrzeczonej sporządzonych, we właściwej formie i treści, uchwał w przedmiocie

zezwolenia za zbycie przez sprzedający podmiot prawa użytkowania wieczystego

gruntu. Umowa ta została zmieniono w ten sposób, że usunięto z niej

postanowienie zobowiązujące Parafię do przedłożenia w dniu zawarcia umowy

przyrzeczonej uchwał zezwalających za zbycie przysługującego jej prawa

użytkowania wieczystego.

W dniu 14 marca 2007 r. Parafia Ewangelicko-Augsburska została objęta

przez nowo wybranego Proboszcza, który po wyjaśnieniu, że na sprzedaż

nieruchomości, której dotyczyła umowa przedwstępna z 14 listopada 2006 r., ani

Rada Parafialna ani Konsystorz Kościoła nie wyrazili zgody, złożył notarialne

oświadczenie dotyczące udzielonych przez Parafię pełnomocnictw i umowy

zlecenia z 21 maja 1999 r. Oświadczył, że umowa zlecenia i pełnomocnictwa

dotyczące sprzedaży nieruchomości należących do Parafii, jako sporządzone z

naruszeniem przepisów ustawowych dotyczących reprezentacji kościelnej osoby

prawnej, są nieważne. W konsekwencji nieważna jest również umowa

przedwstępna z dnia 14 listopada 2006 r., jako dokonana przez osobę

nieupoważnioną. Ponadto nowy proboszcz oświadczył, że reprezentowana przez

niego Parafia nie zamierza udzielić pełnomocnictw J. L. i M. O. w jakichkolwiek

sprawach oraz, że wszystkie czynności podjęte przez te osoby nie wywołują

żadnych skutków prawnych w stosunku do Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w

W.

Oświadczenie to zostało doręczone J. L. i M. O. w dniu 2 maja 2007 r. oraz

pozwanej spółce w dniu 11 maja 2007 r., a ponadto o treści oświadczenia

poinformowano Radę Parafialną. W dniu 11 sierpnia 2007 r. Konsystorz Kościoła

Ewangelicko-Augsburskiego wystosował oświadczenie, z którego wynikało, że

nigdy nie podejmował uchwały, która zatwierdzałaby sprzedaż przedmiotowej

nieruchomości. Uchwały takiej nie podjęło także Zgromadzenie Parafialne Parafii.

W dniu 28 sierpnia 2007 r. została zawarta, w formie notarialnej, umowa

sprzedaży nieruchomości położnej w W. przy ulicy W. obręb […] KW Nr [...]. W

imieniu sprzedającej Parafii występował adwokat M. O., który okazał

pełnomocnictwo z dnia 21 maja 1999 r. i oświadczył, że nie zostało ono skutecznie

4

odwołane, zmienione ani nie wygasło oraz, że na zawarcie niniejszego aktu nie

jest wymagana zgoda żadnego innego organu reprezentowanego przez niego

podmiotu, ani zgoda żadnego innego podmiotu. O fakcie zawarcia ww. umowy

przedstawiciele Parafii uzyskali informację z wpisów do księgi wieczystej, a odpis

aktu notarialnego odebrali osobiście w dniu 7 września 2007 r.

W tej sytuacji, Parafia Ewangelicko-Augsburska w dnia 20 listopada 2007 r.

wniosła pozew o ustalenie, że umowa sprzedaży zawarta w dniu 27 sierpnia 2007 r.

w formie aktu notarialnego pomiędzy Parafią Ewangelicko- Augsburską w W.

reprezentowaną przez adw. M. O., a G. Sp. z o.o., której przedmiotem była

nieruchomość położona przy ulicy W. w W. oznaczona w rejestrze gruntów jako

działki ewidencyjne nr 2/2 i 2/6, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]

jest nieważna.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 maja 2010 r. uwzględnił żądanie pozwu w

całości oraz orzekł o kosztach postępowania.

Rozpoznający sprawę Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok jest trafny

i odpowiada prawu. Odnośnie zarzucanego naruszanego prawa procesowego Sąd

II instancji nie podzielił stanowiska pozwanego, że doszło do naruszenia art. 233 §

1 k.p.c., art. 245 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., art. 235 zd. 2 w zw. z art. 233 § 1

k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c.

Odnosząc się do zarzucanego naruszenia prawa materialnego Sąd

Apelacyjny stwierdził, że priorytetowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy ma odpowiedź na pytanie czy normy wewnętrzne obowiązujące

w strukturze organizacyjnej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego mają wpływ

na ważność czynności prawnych związanych z zarządzaniem mieniem kościelnym.

Podkreślił, że zgodnie z art. 9 ustawy dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa

do Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego organy parafii: Zgromadzenie

Parafialne, Rada Parafialna i Proboszcz nie mają sprecyzowanych kompetencji,

a zatem w celu ustalenia zakresu ich uprawnień należy sięgnąć do przepisów

prawa wewnętrznego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, chociaż brak podstaw do

stosowania wprost regulacji zawartej w art. 28 ust.2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r.

o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, to należy regulację w nim zawartą

odnosić także do osób prawnych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Niezgodne

5

bowiem z konstytucyjną zasadą równouprawnienia kościołów i związków

wyznaniowych byłoby uznanie regulacji ich prawa wewnętrznego odnośnie

kompetencji organów kościelnych osób prawnych oraz sposobu reprezentacji tych

osób tylko do kościołów i związków wyznaniowych, których sytuacja prawna

i majątkowa nie jest uregulowana odrębnymi ustawami, a odmówienie uznania

w tym zakresie regulacjom prawa wewnętrznego kościołów i związków

wyznaniowych, których sytuacja jest uregulowana odrębnymi przepisami.

W konsekwencji prawo wewnętrzne Kościoła, tj. Zasadnicze Prawo Wewnętrzne

(ZPW) i Regulamin Parafialny w zakresie regulacji dotyczącej uprawnień organów

parafii i sposobu jej reprezentacji należy potraktować na równi z przepisami,

o jakich mowa w art. 35 i 38 k.c., bądź należy je uznać w omawianym zakresie za

statut parafii w rozumieniu tych przepisów.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z treścią § 29 pkt 2 lit. f) ZPW i § 12

pkt 2 lit. f) Regulaminu Parafialnego, Zgromadzenie Parafialne ma

uprawnienie do podejmowania uchwał w sprawie nabycia, zbycia i zamiany

nieruchomości parafialnych. Uchwały te na podstawie § 30 pkt 1 ZPW i § 13 pkt 1

Regulaminu Parafialnego wymagają zatwierdzenia przez Konsystorz Kościoła.

Powyższe oznacza, że dokonanie czynności prawnej dotyczących rozporządzania

mieniem bez takiej uchwały, oznacza działanie poza kompetencjami. Oznacza to,

że do skutecznego udzielenia pełnomocnictwa do rozporządzenia nieruchomością,

której użytkownikiem wieczystym była powódka, nie był upoważniony sam

proboszcz. A zatem zawierając umowę ostateczną sprzedaży w dniu 27 sierpnia

2007 r. M. O. nie był należycie umocowany do dokonania tej czynności w imieniu

powódki. Jest okolicznością bezsporną że nie została podjęta żadna uchwała w

przedmiocie rozporządzenia sporną nieruchomością ani przez Zgromadzenie

Parafialne ani przez Konsystorz Kościoła. A skoro tak to zgodnie z treścią art. 103 §

1 k.c. ważność przedmiotowej umowy zależała od potwierdzenia jej przez powódkę.

Nie budzi wątpliwości, że powódka nie potwierdziła czynności dokonanych

przez M. O. i J. L., a wprost przeciwnie jej działania zmierzały do tego, aby nie

dopuścić do zawarcia umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego

nieruchomości należącej do powódki. Sąd Apelacyjny ustalił również, że M. O., w

chwili podpisywania umowy sprzedaży ze stroną pozwaną wiedział, że jego

6

pełnomocnictwo do dokonania tej czynności zostało cofnięte przez powodową

Parafię oraz, że nie zamierza ona sprzedawać należącej do niej nieruchomości.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła: I. Naruszenie przepisów

postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:1) art. 378 § 1 k.p.c. przez

nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny podniesionych w apelacji zarzutów

naruszenia prawa materialnego, 2) art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 zd. 1

k.p.c. przez nie wskazanie w treści uzasadnienia wyroku oceny dotyczącej

zarzutów prawa materialnego oraz przez nie wskazanie jednoznacznej oceny

charakteru prawnego (przepis lub statut) Zasadniczego Prawa Wewnętrznego oraz

Regulaminu Parafii (posługiwanie się zaimkiem „bądź" do określenia dwóch

różnych cech tych regulacji), które to regulacje następnie stały się podstawą do

stwierdzenia nieważności czynności prawnej decydującej o zasadności powództwa.

Naruszenie to uniemożliwia postawienie jednoznacznego zarzutu naruszenia prawa

a zatem i kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia;

II. Naruszenie prawa materialnego, tj.1) art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja

1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania w zw. z art. 18 ust. 2

ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania

przez błędną wykładnię tych przepisów; 2) art. 6 ustawy z dnia 13 maja 1994 r.

o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej

Polskiej i art. 1 ust. 2 tej ustawy o z dnia 13 maja 1994 r. w związku z art. 87 ust. 1

Konstytucji przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu,

że Zasadnicze Prawo Wewnętrzne Kościoła i Regulamin Parafialny jest aktem

prawa powszechnie obowiązującego (przepisem/ustawą o jakim mowa w art. 35

i art. 38 k.c.); 3) art. 6 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku

Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej

przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że Regulamin

Parafialny jest Zasadniczym Prawem Wewnętrznym Kościoła Ewangelicko-

Augsburskiego w rozumieniu tych przepisów lub aktem mu równorzędnym; 4) art. 6

ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-

Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 35 i 38 k.c. przez ich

zastosowanie i przyjęcie, że Zasadnicze Prawo Wewnętrzne oraz Regulamin

Parafialny (stanowią statut Parafii, którego naruszenie skutkuje nieważnością

7

czynności prawnej; 5) art. 103 § 1 k.c. przez jego „prawdopodobne" zastosowanie

w sytuacji, w której czynność prawna będąca przedmiotem powództwa została

dokonana przez organ Parafii będącej osobą prawną Kościoła Ewangelicko-

Augsburskiego, którego prawo do reprezentacji Parafii nie może być ograniczone

wobec osób trzecich - ze skutkiem dla tych osób - postanowieniami Zasadniczego

Prawa Wewnętrznego oraz Regulaminu Parafialnego; 6) naruszenie art. 58 § 1 k.c.

przez jego „prawdopodobne" zastosowanie, w sytuacji, w której Zasadnicze Prawo

Wewnętrzne i Regulamin Parafialny nie są prawem powszechnie obowiązującym,

którego naruszenie mogłoby powodować sankcję w postaci nieważności czynności

prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowym zarzutem skargi kasacyjnej, do którego skarżąca nawiązuje

przy formułowaniu pozostałych zarzutów, jest zarzut naruszenia art. 28 ust. 2

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (jedn.

tekst Dz. U. z 2005 r., Nr 231, poz. 1965 ze zm.) w związku z art. 18 ust. 2 tej

ustawy oraz zarzut naruszenia art. 6 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku

Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz. U. Nr 73, poz. 323 ze zm.) i art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zarzut ten sprowadza się

do twierdzenia, że osoba prawna, jaką jest powodowa parafia Kościoła

Ewangelicko- Augsburskiego w stosunkach z osobami trzecimi nie jest związana

przepisami wewnętrznymi tego Kościoła. Przepisy te, zdaniem skarżącej, zgodnie

z art. 6 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego

w Rzeczypospolitej Polskiej odnoszą się tylko do spraw wewnętrznych tego

Kościoła nie mogą wobec tego mieć mocy wiążącej dla stosunków pomiędzy jego

osobami prawnymi a osobami spoza Kościoła. Skoro zaś w zaskarżonym

orzeczeniu Sąd Apelacyjny przyjął, że Zasadnicze Prawo Wewnętrzne i Regulamin

Parafialny określiły sposób działania parafii jako osoby prawnej tego Kościoła

ze skutkiem również wobec osoby trzeciej, czyli pozwanej spółki, jako strony

umowy sprzedaży, to naruszył także art. 38 k.c. oraz przepisy Konstytucji, które

jednoznacznie określają co jest źródłem prawa w RP.

W prawie polskim obowiązuje normatywny sposób wyznaczania osobowości

prawnej. Zgodnie z art. 33 k.c. osobami prawnymi są tylko te jednostki

8

organizacyjne, które za takie uznaje ustawa. Jak wynika z art. 7 ustawy o stosunku

Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej,

jednostka organizacyjna, taka jak parafia tego Kościoła, posiada osobowość

prawną. Z wykazu stanowiącego załącznik do tej ustawy wynika, że osobowość

prawną posiada między innymi powodowa parafia. Osoba prawna działa poprzez

swoje organy w sposób określony w ustawie i opartym na niej statucie (art. 38 k.c.).

Organami takiej osoby prawnej jak powodowa parafia są: Zgromadzenie Parafialne,

Rada Parafialna i Proboszcz (9 art. ustawy o stosunku Państwa do Kościoła

Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskie).

W ustawie ustrojowej odnoszącej się do Kościoła Ewangelicko-

Augsburskiego nie określa się bliżej uprawnienie tych organów, ani sposobu

reprezentacji. W tej sytuacji zgodnie z art. 18 ust 2 ustawy o gwarancjach wolności

sumienia i wyznania stosować należy regulację zawartą w tej ustawie.

Jak przewiduje art. 28 ust. 2 powołanej ustawy osoby prawne kościołów ich organy,

zakres kompetencji i sposób powoływania i reprezentacji określają statuty (prawo

wewnętrzne) kościoła. Organy parafii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego określa,

jak była o tym mowa wyżej, ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-

Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskie. Skoro jednak ustawa ta nic nie mówi

o uprawnieniach tych organów, sposobie ich powoływania, a także sposobie

reprezentacji, innymi słowy o tym oświadczenie woli, którego z tych organów,

będzie uważane za oświadczenie woli kościelnej osoby prawnej, to należy uznać,

że o tych sprawach, zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o gwarancjach wolności

sumienia i wyznania, przesądza art. 28 tej ustawy. Przepis ten zaś odsyła w tym

zakresie do prawa wewnętrznego kościoła, do którego parafia należy.

Trafnie wobec tego Sąd Apelacyjny, ustalając ważność oświadczenia woli

złożonego przez powodową parafię, dokonał tego także z uwzględnieniem prawa

wewnętrznego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Nie oznacza to zrównania wewnętrznego prawa kościelnego z przepisami

prawa obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej. Wewnętrzne prawo kościelne,

z mocy art. 28 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania pełni tylko taką

rolę jak statut, o którym mowa w art. 38 k.c. Określenia „statut” nie można

utożsamiać z tymi aktami, które tak są nazwane wprost przez ustawę, np. statutem

9

spółki akcyjnej, czy statutem spółdzielni. Statutem w rozumieniu powołanego

przepisu jest także umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialności, w tej części

w której dookreśla ona strukturę osoby prawnej jaką jest ta spółka.

Z jednoznacznie wyrażonej woli ustawodawcy, rolę statutu pełni dla kościelnych

osób prawnych prawo wewnętrzne kościoła. Oznacza to, że o tym w jaki sposób

kościelna osoba prawna działa przez swoje organy decyduje zarówno przepis

ustawy, jaki i wewnętrzne prawo kościoła, które pełni role statutu w rozumieniu

art. 38 k.c.

Prawo prywatne, w ustalonym przez ustawę zakresie, niejednokrotnie

zezwala aby to adresaci tego prawa, sami dookreślali wzór dozwolonego

i nakazanego zachowania podmiotów tego prawa. Jeżeli zachowanie adresatów

norm prawa prywatnego jest zgodne z tym, co wymaga ustawa, to stosunek

prawny, czyli norma postępowania, której treść zostaje dookreślona przez same

strony, jest zabezpieczona sankcją przymusu państwowego. Jednostkę

organizacyjną należy także postrzegać jako funkcjonalnie połączony kompleks

stosunków prawnych pomiędzy tą jednostką a tworzącymi ją podmiotami lub

jednostką organizacyjną a członkami jej organów. Struktura takiej jednostki

organizacyjnej jaką jest osoba prawna, a precyzyjniej rzecz ujmując, treść

stosunków prawnych, które się na nią składają, także może zostać dookreślona

przez reguły postępowania, które określają sami adresaci norm prawa prywatnego,

a nie tylko wprost normy zawarte w ustawie. Tę zasadę wyraża właśnie art. 38 k.c.

Przepis ten zezwala, aby nie tylko normy ustawowe, ale także normy zawarte

w statucie osoby prawnej, wskazywały sposób reprezentacji kościelnych osób

prawnych. Skoro zaś statutem kościelnej osoby prawnej jest jej prawo wewnętrzne,

to trafnie Sąd Apelacyjny, przy ocenie tego czy oświadczenie woli powodowej

parafii zostało złożone zgodnie z wymogami określonymi w art. 38 k.c., wziął pod

uwagę także wymogi przewidziane Zasadniczym Prawem Wewnętrznym oraz

Regulaminem Parafii.

To, że istnieją różnice w sposobie tworzenia, publikowania i mocy wiążącej

pomiędzy statutami poszczególnych osób prawnych, nie może być argumentem

przeciwko uznaniu wewnętrznego prawa kościelnego za statut. Te różnice, które

skarżąca eksponuje w skardze kasacyjnej, nie mają znaczenia, gdyż to sam

10

ustawodawca w art. 28 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,

wewnętrzne prawo kościelne utożsamia ze statutem w rozumieniu art. 38 k.c.

Różnice te są konsekwencją różnic w sposobie tworzenia i funkcjonowania

kościelnych osób prawnych w porównaniu z innymi osobami prawnymi. W tej

sytuacji kontrahent kościelnej osoby prawnej, który dokonuje z nią czynności

prawnej musi dołożyć staranności, aby uzyskać dostęp do wewnętrznego prawa

kościelnego i stwierdzić jakie wymogi stawia ono co do sposobu reprezentacji.

Innymi słowy ustalić, czy konkretne działanie kościelnej osoby prawnej może być

skutecznie dokonane przez jeden z jej organów, czy też oprócz oświadczenia woli

proboszcza wymagana jest także uchwała innego organu takiej osoby prawnej, lub

wyrażenie zgody na dokonanie czynności przez instytucję wskazaną w prawie

wewnętrznym. Nie stanowi to też zagrożenia dla bezpieczeństwa obrotu

zważywszy, że jeżeli kościelna osoba prawna jest zainteresowana skutecznym

dokonaniem czynności prawnej niewątpliwie udzieli potrzebnych informacji o swoim

prawie wewnętrznym. Z reguły dostęp do takiego prawa jest też możliwy bez

pomocy kościelnej osoby prawnej. Bez względu na to, że w porównaniu

ze statutami innych osób prawnych, dostęp do wewnętrznego prawa kościelnego

może być trudniejszy, kontrahent kościelnej osoby prawnej, z woli ustawodawcy

wyrażonej w art. 28 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz art.

38 k.c., nie może ignorować regulacji tego prawa, bez narażenia się na to,

że czynność prawna jaką dokona on z kościelną osobą prawną będzie nieważna,

jeżeli osoba ta nie działała przez swoje organy w sposób określony w ustawie

i opartym na niej statucie, co w przypadku takich osób oznacza zgodnie

z wewnętrznym prawem kościelnym.

W rozpoznawanej sprawie umowa sprzedaży nieruchomości, stanowiącej

własność powodowej parafii, została zawarta bez wymaganej przez wewnętrzne

prawo Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, zgody rady parafialnej i zatwierdzenia

przez Konsystorz tego Kościoła. Parafia nie działa więc przez swoje organy

w sposób określony w ustawie i statucie, czyli jej prawie wewnętrznym. Jeżeli

ustawa ustrojowa dla danych osób prawnych określa odmiennie skutki działania

osoby prawnej niezgodnie z wymogami ustawy i odmiennie niezgodnie ze statutem,

różne mogą być tego skutki dla czynności prawnej. Przykładowo, gdy zgodnie z art.

11

17 k.s.h. wyrażenia zgody przez zgromadzenie wspólników wymaga ustawa,

czynność prawna spółki może być nieważna, zaś gdy taki wymóg przewiduje statut,

pociąga to za sobą tylko odpowiedzialność wewnętrzną piastunów organu osoby

prawnej. Natomiast jeżeli ustawa nie różnicuje skutków działania osoby prawnej

poprzez swoje organy niezgodnie z ustawą bądź statutem, czynność prawna

dokonana wbrew dyspozycji art. 38 k.c., musi być oceniana jednolicie.

Taka czynność, zgodnie z dominującym w doktrynie i orzecznictwie poglądem jest

nieważna, a kontrahentowi kościelnej osoby prawnej przysługują, co najwyżej

roszczenia do osoby, o której mowa w art. 39 k.c. Nawet zaś gdyby przyjąć, że taką

czynność można uznać za ważną, jeżeli ex post potwierdzi ją kościelna osoba

prawna, właściwie reprezentowana, to w rozpoznawanej sprawie, powodowa

parafia nie tylko, że nie potwierdza umowy sprzedaży, co konsekwentnie

ją kwestionuje.

O tym, że umowa sprzedaży nieruchomości powodowej parafii była

nieważna świadczy także to, że jak wynika z ustaleń dokonanych przez Sąd

Apelacyjny, pełnomocnik który podpisał ją w imieniu parafii, nie był już umocowany

do jej dokonania, w związku z cofnięciem udzielonego mu pełnomocnictwa.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego, podniesione w skardze kasacyjnej

były związane z innym rozumieniem przez skarżącą roli wewnętrznego prawa

kościelnego i jego znaczenia dla dokonywania czynności przez kościelne osoby

prawne. Takie rozumienie nie znajduje jednak uzasadnienia, co prowadzi także do

niezasadności zgłoszonych zarzutów naruszenia prawa procesowego.

Mając na względzie, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne Sąd

Najwyższy, na podstawie art. 39814

k.p.c., orzekł jak w sentencji.