II UK 219/11

Sygn. akt II UK 219/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku S. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 marca 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny Sąd – III Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ubezpieczonego S. B. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lutego 2010 r.,

2

oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

25 maja 2009 r., odmawiającej mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

W sprawie tej ustalono, że ubezpieczony, urodzony 29 stycznia 1975 r., ma

wykształcenie zawodowe i jest z zawodu murarzem, ale pracował także jako

pracownik fizyczny, tj. murarz oraz drobiarz w zakładach drobiarskich. W dniu 1

września 2007 r. doznał urazu lewego oka i utracił widzenie tego oka.

Ubezpieczony cierpi ponadto na nadciśnienie tętnicze, hypercholesterolemię

mieszaną i otyłość prostą. Na 31 lipca 2008 r. udowodnił łącznie 13 lat, 3 miesiące i

2 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dniu 29 stycznia 2008 r.

ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 marca 2008 r. został uznany za

niezdolnego do pracy (datę powstania niezdolności ustalono na dzień 1 września

2007 r.), ze wskazaniem na celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu

na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie. W związku z takim

orzeczeniem, organ rentowy decyzją z dnia 21 maja 2008 r. przyznał mu rentę

szkoleniową na 6 miesięcy (od 2 marca do 1 września 2008 r.), której wypłatę

przedłużył następnie na kolejne 6 miesięcy, tj. do 1 marca 2009 r. W tym czasie

ubezpieczony przeszedł szkolenie zawodowe, zdobywając kwalifikacje w zawodzie

magazyniera. W dniu 21 stycznia 2009 r. ubezpieczony ponownie wystąpił o

ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zarówno Lekarz orzecznik

ZUS (orzeczeniem z dnia 9 lutego 2009 r.), jak i Komisja Lekarska ZUS

(orzeczeniem z dnia 2 marca 2009 r.) orzekli, że ubezpieczony nie jest niezdolny do

pracy. Organ rentowy decyzją z dnia 16 marca 2009 r. odmówił ubezpieczonemu

prawa do renty szkoleniowej, a decyzją z dnia 25 maja 2009 r. odmówił mu

ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, anulując wcześniejszą

decyzję z dnia 16 marca 2009 r. Organ ten arguimentował, że ubezpieczony jest

zdolny do pracy w zawodzie magazyniera i może pracować na stanowiskach

przeznaczonych dla pracowników jednoocznych z wykluczeniem pracy na

wysokości, obsługi maszyn w ruchu, pracy w nocy, miejsc pracy wymagających

obuocznego widzenia.

Po rozpoznaniu odwołania ubezpieczonego, Sąd Okręgowy uznał, że jest on

zdolny do pracy zarobkowej zgodnej z poziomem swoich kwalifikacji, ponieważ

3

przeszedł szkolenie zawodowe i zdobył uprawnienia do wykonywania nowego

zawodu magazyniera. Z opinii biegłych sądowych (okulisty i kardiologa) wynika, że

pomimo posiadanych schorzeń ubezpieczony nie utracił w znacznym stopniu

zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, a jego młody

wiek (35 lat) sprzyja szybkiej adaptacji jego jednooczności i pracy w zawodzie

magazyniera, który można wykonywać jako pracownik jednooczny. Zgodnie z art.

12 ust. 1 i ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.,

powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach), niezdolność do

wykonywania dotychczasowego zatrudnienia nie jest wystarczającą przesłanką

nabycia prawa do renty, jeżeli wiek, poziom wykształcenia i predyspozycje

psychofizyczne usprawiedliwiają rokowania, że mimo upośledzenia sprawności

organizmu możliwe jest podjęcie przez ubezpieczonego pracy w tym samym

zawodzie albo po przekwalifikowaniu zawodowym. Skoro w wyniku

przekwalifikowania zawodowego na magazyniera ubezpieczony odzyskał zdolność

do pracy zarobkowej zgodnej z poziomem swoich kwalifikacji (praca fizyczna), to

nie można uznać, jakoby był on częściowo niezdolny do pracy w rozumieniu art. 12

ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach. Tym samym nie spełnia on warunku

niezbędnego do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z art. 57 ust.

1 pkt 1 tej ustawy. Kwestia trudności znalezienia pracy przez ubezpieczonego jest

bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem ustawodawca nie uzależnił

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od sytuacji na rynku pracy i

związanego z nią braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Renta z tytułu

niezdolności do pracy nie może być traktowana jako panaceum na trudności

związane z poszukiwaniem zatrudnienia, nawet przy obiektywnie istniejących

problemach na rynku pracy, ponadto, co wynika z uzyskanych akt pracowniczych

ubezpieczonego, w chwili sporządzania apelacji pozostawał on w zatrudnieniu na

stanowisku magazyniera, które nie zostało specjalnie przystosowane, u

pracodawcy, który „nie jest zakładem pracy chronionej”. Potwierdza to, że uznanie

ubezpieczonego za zdolnego do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami w

zawodzie magazyniera było zasadne. Kwalifikacje wymagane do wykonywania

pracy magazyniera porównywalne są ze zdobytymi przez ubezpieczonego w

4

wyuczonym zawodzie murarza. Co istotne, na długo przed utratą wzroku w oku

lewym ubezpieczony zrezygnował z pracy w wyuczonym zawodzie, na rzecz pracy

w zawodach w zasadzie niewymagających kwalifikacji: drobiarza, pracownika

fizycznego.

W skardze kasacyjnej ubezpieczony zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego, w szczególności art. 12 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 57 ustawy o

emeryturach i rentach, przez ich błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że

skarżący jest w pełni zdolny do pracy i w związku z tym nie przysługuje mu prawo

do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W skardze zarzucono też

naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: 1/ art. 233 § 1 w związku z

art. 328 § 2 k.p.c., „polegającego na przekroczeniu ram zasady swobodnej oceny

dowodów przez wybiórczą, jednostronną i nieprawidłową ocenę materiału

dowodowego w sprawie powodującą brak prawidłowych wniosków i interpretacji w

zakresie ustaleń co do stanu zdrowia Skarżącego, braku częściowej niezdolności

do pracy Skarżącego, uznaniu że praca na stanowisku magazyniera jest

równorzędna z pracą na stanowisku murarza i jest zgodna z poziomem kwalifikacji

zawodowych Powoda”, 2/ art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art.

378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., przez przejęcie w całości przez Sąd drugiej instancji

za własne ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, bez merytorycznych rozważań w

tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim

sprzeczność ustaleń Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem

dowodowym, przez co zarzuty apelacyjne nie zostały rozpoznane.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał na przesłanki wymienione w art. 3989

§ 1 pkt 1 i 2 i k.p.c., tj.

istniejącą „rozbieżność poglądów wyrażoną w orzecznictwie polskich sądów”

wymagającą wyjaśnienia pojęcia częściowej niezdolności do pracy i podjęcia

kolejnego wysiłku orzeczniczego, celem ujednolicenia zasad stosowania norm art.

12 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS albowiem Sąd

Apelacyjny „zajął wadliwe stanowisko w tym przedmiocie”, odmienne od przyjętej

linii orzeczniczej w tym zakresie. „Ponadto istotnym zagadnieniem prawno-

procesowym jest kwestia dopuszczalności ujmowania przez Sąd II Instancji za

5

własne ustaleń Sądu I Instancji, w sytuacji, gdy podstawowym zarzutem apelacji

było kwestionowanie właśnie ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wyroku”.

Zdaniem skarżącego, z orzeczenia lekarskiego z 2 listopada 2009 r., wynika

niezbicie, że może on wykonywać pracę jako magazynier „na stanowiskach dla

jednoocznych z wykluczeniem pracy na wysokości, polegającej na obsłudze

maszyn w ruchu, w nocy, w miejscach gdzie wymagane jest widzenie obuoczne , w

miejscu wymagającego obuocznego widzenia oraz z wyłączeniem miejsc

zakurzonych." Oznacza to, że z uwagi na stan swojego zdrowia skarżący może

wyłącznie wykonywać zawód magazyniera w warunkach przygotowanych

specjalnie dla niego, a zatem nie może być uznany za zdolnego do pracy, ale

przeciwnie jest on oczywiście trwale częściowo niezdolny do pracy. Nie może

bowiem wykonywać pełnego zakresu zadań magazyniera w zwyczajnych -

normalnych miejscach pracy w magazynach.

W konsekwencji skarżący wniósł uchylenie w całości zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającego go wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie

mu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zgodnie ze złożonym

wnioskiem z dnia 7 czerwca 2007 r., zasądzenie od organu rentowego na rzecz

skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisanych za obie instancje oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z

uwzględnieniem uiszczonych przez skarżącego opłat skarbowych od udzielonych

pełnomocnictw, ewentualnie o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku, zniesienie postępowań w obu instancjach oraz o

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w tym o kosztach

zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem

uiszczonych przez skarżącego o płat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw,

za wszystkie instancje oraz o kosztach stępowania kasacyjnego, w tym o kosztach

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w niej

proceduralne zarzuty kasacyjne polegające na kontestowaniu ustaleń faktycznych i

oceny dowodów, usuwały się spod weryfikacji kasacyjnej (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Oznaczało to, że Sąd Najwyższy związany był ustaleniami faktycznymi i suwerenną

oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonaną przez Sądy obu

instancji (art. 39813

§ 2 k.p.c.), że skarżący nie jest niezdolny do pracy w stopniu

wymaganym do przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy. Taka ocena nie

budzi żadnych wątpliwości, zwłaszcza w przypadku skarżącego, który był objęty

pełną procedurą przekwalifikowania zawodowego w okresie pobierania renty

szkoleniowej i uzyskał nowe kwalifikacje zawodowe, które może wykorzystać przy

poszukiwaniu odpowiedniego zatrudniania. Na aktualnym rynku pracy, któremu

towarzyszy znaczny stopień bezrobocia, trudności w znalezieniu adekwatnego do

możliwości zawodowych skarżącego zatrudnienia dotykają także innych osób, w

tym sprawnych zawodowo, co oznacza, że takie problemy nie stanowią kryterium

przysługiwania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Oczywiście wątpliwe okazało się twierdzenie skarżącego, jakoby praca w

charakterze magazyniera nie była równorzędną z zatrudnieniem w poprzednio

wyuczonej profesji murarza, której zresztą skarżący stale nie wykonywał, będąc

zatrudnionym między innymi przy pracy fizycznej drobiarza. Ponadto jednooczność

skarżącego nie powoduje ani nie powinna prowadzić do wykluczenia lub

dyskryminacji zawodowej osób dotkniętych takim schorzeniem, gdyż praktyka

pokazuje, że tak istotna jednostka chorobowa nie stanowi przeciwwskazań nawet

do wyczynowego uprawiania sportu zawodowego i to w dyscyplinie wymagającej

ostrości, refleksu i precyzyjnego widzenia (por. casus znanego reprezentanta Polski

w piłce ręcznej). Zważywszy w szczególności na młody wiek skarżący nie powinien

rezygnować z normalnej aktywności zawodowej, która ewidentnie sprzyja

środowiskowym procesom adaptacji psychofizycznej i społecznej osób dotkniętych

niepełnosprawnością zdrowotną, a której nie powinna pogłębiać bierność lub

pasywność zawodowa skarżącego.

W rozpoznawanej sprawie nie występowało zatem żadne istotne

zagadnienie prawne, ponieważ pojęcie częściowej niezdolności do pracy w

rozumieniu art. 12 ust. 1 i ust. 3 w związku z art. 57 ustawy o emeryturach i rentach

7

nie jest abstrakcyjną konstrukcją prawną, którą mógłby wyjaśnić jakikolwiek „kolejny

wysiłek orzeczniczy”, bez odniesienia przesłanek niezdolności do pracy do

konkretnego stanu faktycznego, który w rozpoznanej sprawie nie pozostawia

wątpliwości, że w efekcie przekwalifikowania zawodowego skarżący jest zdolny do

wykonywania pracy fizycznej na tzw. ogólnym rynku pracy, z ograniczeniami, które

nie dyskwalifikują go w jego stosunkowo młodym wieku (poniżej 40 lat) do

aktywnego wykonywania zatrudnienia zgodnie z ogólnym poziomem posiadanych

przezeń kwalifikacji i umiejętności zawodowych. W szczególności w aktach

pracowniczych skarżący dokumentował wykonywanie odpowiedniego zatrudnienia

na stanowisku magazyniera co prawda u pracodawcy o statusie zakładu pracy

chronionej, co nie wyklucza możliwości znalezienia odpowiedniego zatrudnienia w

normalnych warunkach pracy nawet na obiektywnie trudnym rynku pracy także dla

osób pełnosprawnych. Ważne jest to, że skarżący nie może obiektywnie twierdzić,

że jednooczność dożywotnio wykluczyła z możliwości zdobycia adekwatnego

zatrudnienia dostosowanego do jego zachowanej sprawności zawodowej, która

jako zachowana ogólna zdolność do pracy fizycznej nie wymagała ani nie wymaga

szczególnie lub nadmiernie specjalistycznych („wyrafinowanych”) kwalifikacji

zawodowych.

W ustalonych okolicznościach sprawy Sądy obu instancji należycie

wykazały, że skarżący, który w okresie pobierania renty szkoleniowej poddał się

przekwalifikowaniu zawodowemu, nie jest niezdolny do wykonywania pracy zgodnej

z uzyskanymi nowymi umiejętnościami (art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 57 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS), choćby na trudnym rynku pracy spotykały go

trudności w zdobyciu takiego zatrudnienia, ponieważ nie występują u niego istotne

przeciwwskazania (ograniczenia) zdrowotne do poszukiwania i podjęcia adekwatnej

pracy po przekwalifikowaniu zawodowym.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c.