III SK 33/11

Sygn. akt III SK 33/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa P. Dystrybucja Spółki Akcyjnej z siedzibą w L.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

z udziałem zainteresowanej E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w P.

o zawarcie umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 11 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 2 i 3 i przekazuje sprawę

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 16

kwietnia 2009 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku „E.” Sp. z o.o. z siedzibą w P.

(zainteresowany) w sprawie rozstrzygnięcia sporu dotyczącego odmowy zawarcia

umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej przez P. Dystrybucja Sp. z

o.o. z siedzibą w B. (powód) farmy wiatrowej zainteresowanego „D. " o mocy 30

MW położonej w gminie B., powiat G., orzekł zawarcie umowy o przyłączenie farmy

wiatrowej „D. " w oparciu o projekt umowy o przyłączenie do sieci

elektroenergetycznej oraz warunki przyłączenia z dnia 4 lipca 2008 r. sporządzone

przez powoda i określił treść umowy.

Powód wniósł odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu, zaskarżając ją w

całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., 2) art.

13 § 2 w zw. z art. 13 § 1 k.p.a.; 3) art. 107 § 1 i 3 k.p.a.; 4) art. 8 ust. 1 Prawa

energetycznego; 5) art. 7 ust 1 Prawa energetycznego; 6) art. 7 ust. 8 pkt 3) Prawa

energetycznego oraz 7) art. 23 ust. 1 Prawa energetycznego i wniósł o uchylenie

zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o jej zmianę w części.

Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia

23 marca 2010 r., oddalił odwołanie powoda i zasądził od niego na rzecz Prezesa

Urzędu oraz zainteresowanego koszty zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięcie

Sądu pierwszej instancji zapadło po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

W dniu 4 lipca 2008 r., w odpowiedzi na wniosek złożony przez

zainteresowanego, powód wydał warunki przyłączenia do sieci

elektroenergetycznej Nr [...] farmy wiatrowej „D. " o mocy 30 MW, położonej w

gminie B., powiat G., województwo x. Wraz z warunkami przyłączenia doręczono

zainteresowanemu projekt umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej

wyżej wymienionej farmy wiatrowej. W dniu 15 września 2009 r. zainteresowany

wystąpił do powoda o zmianę warunków przyłączenia oraz projektu umowy o

przyłączenie wskazując zakres spornych postanowień, które powinny ulec

wykreśleniu lub zmianie. Zainteresowany zarzucił, iż w wydanych warunkach

przyłączenia powód określił część wymagań „nadmiarowo", niezgodnie z

ekspertyzą badania i analizy wpływu na system elektroenergetyczny przyłączenia

do linii 110 KV farmy elektrowni wiatrowych „D. ", a także niezgodnie z

3

obowiązującymi przepisami prawa. Sporna pomiędzy zainteresowanym oraz

powodem pozostawała kwestia zakresu inwestycji, jakie mają być realizowane

przez zainteresowanego oraz kwestia, czy zainteresowany powinien - poprzez

uiszczenie opłaty za przyłączenie - partycypować w kosztach rozbudowy sieci

powoda. Powód nie uwzględnił wniosków zainteresowanego w przedmiocie

dokonania zmian warunków przyłączenia oraz treści umowy o przyłączenie.

Zainteresowany w dniu 1 grudnia 2008 r. złożył do Prezesa Urzędu wniosek w

sprawie rozstrzygnięcia sporu dotyczącego odmowy zawarcia umowy o

przyłączenie wspomnianej farmy wiatrowej przez powoda.

Zdaniem Sądu Okręgowego, podstawowe znaczenie dla rozpoznania

przedmiotowej sprawy miało rozstrzygnięcie kwestii, czy po stronie powoda istniał

obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci farmy wiatrowej

zainteresowanego. W tym zakresie zasadnicze znaczenie Sąd pierwszej instancji

przypisał faktowi wydania zainteresowanemu przez powoda warunków

przyłączenia do sieci elektroenergetycznej farmy wiatrowej „D. ". Wydanie takich

warunków oznaczało w ocenie Sądu Okręgowego, że powód w wyniku

przeprowadzonej analizy wniosku zainteresowanego uznał, że istnieją techniczne i

ekonomiczne warunki przyłączenia farmy wiatrowej zainteresowanego do sieci

powoda. Gdyby bowiem warunki takie nie były spełnione, powód nie wydałby

zainteresowanemu warunków przyłączenia do sieci, lecz od razu odmówił zawarcia

umowy. Skoro zaś powód wydał warunki przyłączenia i przesłał je wraz z projektem

umowy do zainteresowanego, to zachowania te pozwalają wnioskować, że istniały

ekonomiczne i techniczne warunki przyłączenia zainteresowanego do sieci

powoda. W ocenie Sądu Okręgowego przepisy ustawy Prawo energetyczne jak i

wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych nie przewidują bowiem instytucji

„warunkowego" wydania warunków przyłączenia. Powód nie mógł zatem

skutecznie twierdzić, iż w przedmiotowej sprawie istnieją warunki ekonomiczne do

przyłączenia do sieci inwestycji zainteresowanego tylko pod warunkiem

partycypacji zainteresowanego w kosztach modernizacji i rozbudowy sieci 110 KV.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił argumentacji powoda, zgodnie z którą nie ma

on możliwości technicznych przyłączenia farmy wiatrowej zainteresowanego bez

modernizacji i rozbudowy sieci, której zakres został określony w warunkach

4

przyłączenia. W planie rozwoju powoda na lata 2008-2011 farma wiatrowa „D.”

została ujawniona wśród podmiotów, jakie powód planuje przyłączyć do sieci.

Ponieważ plan taki podlega uzgodnieniu z Prezesem Urzędu na etapie

zatwierdzenia taryfy na dany rok, wpisanie określonej inwestycji do planu zapewnia

przedsiębiorstwu energetycznemu zajmującemu się przesyłaniem lub dystrybucją

energii środki pieniężne na realizację zamierzeń ujętych w projekcie planu rozwoju,

gdyż koszty tej inwestycji zostają uwzględnione w zatwierdzanej taryfie. W ocenie

Sądu Okręgowego, powód powinien zatem w planie rozwoju ująć wszystkie

konieczne inwestycje do planowanego przyłączenia farmy wiatrowej

zainteresowanego. W przypadku zaś konieczności poniesienia dodatkowych

nakładów nieprzewidzianych w pierwotnym planie, powód powinien wystąpić o jego

aktualizację, a nie dążyć do sfinansowania tych nakładów za pomocą opłaty

przyłączeniowej.

Sąd Okręgowy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 8 pkt 3

Prawa energetycznego. Odwołując się do treści tego przepisu oraz art. 7 ust. 4-6

Prawa energetycznego Sąd Okręgowy uznał, że z łącznej wykładni tych przepisów

wynika, iż w sytuacji gdy podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci

elektroenergetycznej spełnia warunki przyłączenia do sieci, a także gdy istnieją

techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci elektroenergetycznej, to

koszty związane z przebudową sieci elektroenergetycznej ponosi ten podmiot, do

którego sieci przyłączany jest podmiot ubiegający się o przyłączenie. W ocenie

Sądu Okręgowego, użyte w art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego pojęcie

„rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację przyłączenia” obejmuje tylko

koszty wynikające z zakresu robót niezbędnych do realizacji samego przyłączenie.

Koszty związane z utrzymaniem lub modernizacją sieci stanowią zaś koszty

uwzględnione w opłacie dystrybucyjnej, a nie w opłacie przyłączeniowej. Gdyby

przedsiębiorstwo energetyczne było uprawnione do podbierania opłaty z tytułu

modernizacji sieci, to pobierając opłatę dystrybucyjną po przyłączeniu do sieci

ponownie uzyskiwałoby środki z tego samego tytułu.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1) art. 233 § 1 k.p.c. w związku z

art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego; 2) art. 328 § 2 k.p.c.; 3) art. 7 ust. 10 Prawa

5

energetycznego; 4) art. 7 ust. 8 pkt 3 w związku z art. 19 ust. 1 i 3 oraz art. 23 ust.

1 Prawa energetycznego; 5) art. 7 ust. 5 i 6 w związku z art. 19 ust. 1 i 3 Prawa

energetycznego; 6) § 14 ust. 6 rozporządzenia taryfowego; 7) art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego; 8) art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego. Powód wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej

decyzji w części obejmującej pkt 4, 5, 6, 7, 8, 9, i 10 sentencji, w zakresie, w jakim

treść wymienionych punktów odbiega od brzmienia projektu umowy o przyłączenie

do sieci elektroenergetycznej przedstawionej przez powoda zainteresowanemu.

Zainteresowany w odpowiedzi na apelację powoda wniósł o jej oddalenie i

zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2011 r.

pełnomocnik Prezesa Urzędu wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4 lutego 2011 r., oddalił apelację powoda.

W zakresie objętym skargą kasacyjną powoda, Sąd Apelacyjny uznał za

bezzasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego przyjmując, że

kwestia istnienia ekonomicznych i technicznych warunków do przyłączenia

zainteresowanego została przesądzona przez samego powoda poprzez

przedstawienie zainteresowanemu projektu umowy o przyłączenie. W ten sposób

powód złożył oświadczenie o istnieniu możliwości przyłączenia do jego sieci farmy

wiatrowej zainteresowanego. Kwestionowanie przez powoda istnienia warunków

technicznych i ekonomicznych przyłączenia zainteresowanego nie ma zatem

uzasadnienia prawnego i jest sprzeczne z dotychczasowymi działaniami powoda.

Warunki przyłączenia wydawane przez przedsiębiorstwo energetyczne

potwierdzają bowiem istnienie technicznych i ekonomicznych warunków

przyłączenia i stanowią zaproszenie do złożenia przedsiębiorstwu energetycznemu

oświadczenia woli przez podmiot ubiegający się o przyłączenie, które to

oświadczenie powoduje powstanie po stronie przedsiębiorstwa obowiązku

zawarcia umowy na warunkach określonych w projekcie.

Według Sądu drugiej instancji, przesłankę istnienia technicznych warunków

przyłączenia do sieci należy – w odniesieniu do zainteresowanego - rozumieć jako

możliwość odbioru dostarczanej energii przez istniejącą sieć dystrybucyjną. Ocena

tej możliwości wymaga z kolei analizy konieczności ewentualnej budowy lub

rozbudowy sieci. Jednakże istnienie warunków technicznych determinowane jest

6

przez warunki ekonomiczne. Dlatego przedsiębiorstwo energetyczne,

przedstawiając warunki przyłączenia, powinno najpierw upewnić się, czy istnieją

ekonomiczne przesłanki do zawarcia umowy przyłączeniowej na warunkach

określonych w taryfie i przy uwzględnieniu publicznoprawnego obowiązku realizacji

i finansowania budowy i rozbudowy sieci na warunkach określonych w art. 7 ust. 5

Prawa energetycznego. Jeżeli przedsiębiorstwo energetyczne ustali na podstawie

przeprowadzanych analiz, że nie ma możliwości ekonomicznych zawarcia umowy

przyłączeniowej, zobowiązane jest powiadomić o tym ubiegającego się o

przyłączenie, a nie przesłać mu warunki przyłączenia do sieci. Jeżeli natomiast

przedsiębiorstwo energetyczne przygotuje projekt umowy, który następnie

przekaże podmiotowi ubiegającemu się o przyłączenie do sieci, odbiorca ma

możliwość zawarcia umowy na warunkach określonych przez przedsiębiorstwo

energetyczne w okresie ważności warunków przyłączenia. Gdy podmiot

przyłączany nie akceptuje warunków przyłączenia określonych przez

przedsiębiorstwo energetyczne, wówczas wnosi o ich zmianę. Jeżeli wniosek ten

nie zostanie uwzględniony przez przedsiębiorstwo energetyczne, zainteresowany

przyłączeniem podmiot może wystąpić do Prezesa Urzędu na podstawie art. 8 ust.

1 Prawa energetycznego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego

odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci.

Na tej podstawie Sąd Apelacyjny przyjął, że wydanie przez przedsiębiorstwo

energetyczne warunków przyłączenia, wraz z projektem umowy o przyłączenie,

stanowi potwierdzenie możliwości przyłączenia do sieci zainteresowanego, który

ubiega się o przyłączenie zgodnie z tymi warunkami. Powstaje wówczas

obowiązek zawarcia umowy przez przedsiębiorstwo energetyczne będące

operatorem sieci. Odnosząc powyższe założenia do okoliczności faktycznych

sprawy Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że powód wydał warunki przyłączenia

zainteresowanemu na postawie ekspertyzy wpływu farmy elektrowni wiatrowych

„D.” na system elektroenergetyczny. Ekspertyza ta potwierdzała możliwość

przyłączenia obiektu zainteresowanego do sieci powoda.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, istota sporu polega na określeniu zakresu

inwestycji w rozbudowę sieci energetycznej powoda, które miały być realizowane

przy finansowym udziale zainteresowanego. Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu

7

powoda, że miał on uzasadnione podstawy przyjąć, że należna mu opłata

przyłączeniowa wynosić będzie 50% rzeczywistych nakładów niezbędnych do

realizacji przyłączenia, w tym nakładów na rozbudowę i modernizację sieci, w

związku z tym dokonał korzystnej dla siebie interpretacji przepisów i na tej

podstawie wydał warunki przyłączenia oraz oczekiwał, że zainteresowany uiści

wyliczoną przez powoda kwotę opłaty za przyłączenie. Według Sądu

Apelacyjnego, treść art. 7 ust. 5 i 6 oraz 9c ust. 3 pkt 2 i 3 Prawa energetycznego

jest jednak na tyle jasna, że nie pozwala na uznanie takiego przypuszczenia za

zasadne. Na tej podstawie zarzut apelacyjny dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1

Prawa energetycznego został oddalony.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego

Sąd Apelacyjny zważył, że w tym zakresie powód podnosi, iż: 1) w jego planie

rozwoju nie ujęto części inwestycji związanej z modernizacją i rozbudową sieci

niezbędną do dokonania przyłączenia (przebudowa linii E. I i E. II O.); 2) powód nie

posiada środków finansowych pozwalających na sfinansowanie takiej inwestycji; 3)

inwestycja ta nie została ujęta w gminnych założeniach zaopatrzenia w energię, o

których mowa w art. 19 Prawa energetycznego. W tym zakresie Sąd Apelacyjny

przyjął, że z załączonych do odwołania dokumentów nie wynika, by w planach

rozwoju powoda była ujęta wspomniana powyżej część inwestycji w sieć powoda

(niezbędna jego zdaniem do przyłączenia zainteresowanego do sieci). Uznał

jednak, że powód nie udowodnił, by nie miał możliwości wystąpienia o uzupełnienie

swoich planów rozwoju o tę inwestycję, w sytuacji gdy sama inwestycja w

przyłączenie farmy wiatrowej „D.” była ujęta w planie rozwoju powoda na lata 2008-

2011 (k. 87 akt – tabelka poz. 13). Skoro powód zamierzał przyłączyć farmę

wiatrową zainteresowanego, powinien ująć w planie rozwoju wszelkie niezbędne

do tego inwestycje lub wystąpić o aktualizację planu rozwoju. Ponadto, obciążenie

zainteresowanego kosztami rozbudowy sieci powoda mogłoby prowadzić do

nierównego traktowania przedsiębiorców przez powoda, ponieważ po

zrealizowaniu inwestycji w rozbudowę sieci dzięki wkładowi zainteresowanego,

przedsiębiorcy ubiegający się o przyłączenie do sieci powoda w okresie

późniejszym wnosiliby niższe od zainteresowanego opłaty z tytułu przyłączenia do

sieci. Podmioty, które później wystąpiłyby o przyłączenie do sieci, nie musiałyby

8

ponosić kosztów związanych z rozbudową sieci powódki. Sąd Apelacyjny wyjaśnił

również, że powód nie wykazał, by przebudowa sieci w zakresie przez niego

wskazanym była potrzebna wyłącznie dla celów przyłączenia farmy wiatrowej

zainteresowanego. Sąd Apelacyjny powołał się w tym zakresie na pisma powoda

do Prezesa Urzędu, z których wynika wydawanie przez powoda warunków

przyłączenia do sieci powoda dla różnych podmiotów oraz że część inwestycji

liniowych zawartych w warunkach przyłączenia zainteresowanego, umożliwi

częściowo przyłączenie innych elektrowni wiatrowych. Na tej podstawie Sąd

Apelacyjny odrzucił zarzut naruszenia § 14 ust. 6 rozporządzenia Ministra

Gospodarki z 2 lipca 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i

kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. z 2007 r., Nr

128, poz. 895, ze zm.).

Według Sądu Apelacyjnego, rozbudowa sieci na potrzeby przyłączania

nowych podmiotów jest wyłącznym obowiązkiem przedsiębiorstwa energetycznego

zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej. Realizacji tego

obowiązku służą plany rozwoju sieci opracowywane we własnym zakresie przez

operatorów systemów dystrybucyjnych. Podmioty ubiegające się o przyłączenie do

sieci nie mają wpływu na treść planu rozwoju. Jednakże plan rozwoju nie ujmuje

szczegółowo poszczególnych inwestycji związanych z konkretnymi przyłączeniami.

Ponadto, żaden operator systemu nie jest w stanie przewidzieć w wieloletnim

planie rozwoju, jakie wnioski o przyłączenie będą składane. To z kolei oznacza, że

plan taki może podlegać korektom. Z kolei Prezes Urzędu uzgadniając plan

rozwoju nie ingeruje w strukturę finansowania planowanych przez operatora

systemu inwestycji. Dlatego założona w planie rozwoju struktura finansowania

może podlegać zmianom w celu optymalizacji kosztów finansowania inwestycji. W

konsekwencji ustalenie przez Prezesa Urzędu uzasadnionego poziomu nakładów

nie powoduje, że przedsiębiorstwo energetyczne nie może zrealizować inwestycji

na poziomie wyższym od ustalonego w planie rozwoju. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, przypisanie planowi rozwoju znaczenia, jakie chciałby mu nadać

powód, prowadziłoby do zniweczenia normy prawnej zawartej w art. 7 Prawa

energetycznego. Operator mógłby bowiem blokować przyłączenia do sieci celowo

nie planując określonych inwestycji, a następnie zasłaniać się planem rozwoju.

9

Plan rozwoju nie może zaś stać się instrumentem, który utrudnia dostęp do rynku

wytwarzania energii elektrycznej i rozwój konkurencji w dostawach energii. Nie

może być także instrumentem blokującym rozwój odnawialnych źródeł energii

elektrycznej. Skoro więc sama inwestycja związana z przyłączeniem farmy

wiatrowej „D.” została ujęta w planie rozwoju powoda, realizacja oraz finansowanie

budowy i rozbudowy sieci na potrzeby przyłączenie tej farmy elektrowni wiatrowych

należy - stosownie do art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego - do obowiązków

powoda. Przepis ten nakłada na przedsiębiorstwo energetycznego obowiązek

zapewniania realizacji i finansowania budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby

przyłączania podmiotów ubiegających się o przyłączenie. Dlatego za niezasadne

Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia art. 7 ust. 5 oraz art. 16 Prawa

energetycznego poprzez przyjęcie w drodze wykładni rozszerzającej, że wyrażony

w art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego obowiązek rozbudowy sieci powstaje także w

sytuacji, gdy rozbudowa ta nie jest ujęta w założeniach oraz planach, o których

mowa w art. 19 i 20 Prawa energetycznego. Sąd Okręgowy nie wyraził bowiem

poglądu, że obowiązek rozbudowy sieci powstaje wówczas, gdy inwestycja nie jest

przewidziana w planach rozwoju, lecz powołał się na uzgodniony przez powoda z

Prezesem Urzędy plan rozwoju, w którym ujęta ostała inwestycja w sieć

przesyłową związaną z przyłączeniem farmy wiatrowej „D.”. Uzasadnia to z kolei

zastosowanie art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego w niniejszej sprawie.

Powód zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości i wniósł o

jego uchylenie i zmianę poprzez uwzględnienie odwołania i uchylenie decyzji

Prezesa Urzędu w części obejmującej punkty sentencji 4,5,6,7,8,9, 10 w zakresie,

w jakim ich treści odbiega od brzmienia projektu umowy o przyłączenie do sieci

elektroenergetycznej przedstawionej przez powoda zainteresowanemu.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1) art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego w związku z § 14 ust. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki z

2 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf

oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną w związku z art. 7 ust. 5 i 6 Prawa

energetycznego, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pojęcie

„rzeczywistych nakładów” nie obejmuje nakładów, jakie powód zobowiązany jest

przeznaczyć na modernizację i rozbudowę sieci, a które będą niezbędne wskutek

10

ewentualnego przyłączenia farmy wiatrowej zainteresowanego, podczas gdy

prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że koszt przedmiotowych

modernizacji i rozbudowy sieci jest elementem rzeczywistych nakładów, o których

mowa w tym przypisie; 2) art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego, poprzez niewłaściwe

zastosowanie, w sytuacji gdy brak warunków określonych w założeniach lub

planach, o których mowa w art. 19 i 20 Prawa energetycznego, gdyż wskazane w

tym przepisie obowiązki obciążają przedsiębiorstwo energetyczne tylko wtedy, gdy

w projektach założeń do planu lub w planach zaopatrzenia w ciepło, energię

elektryczną i paliwa gazowe sporządzanych przez gminę określona inwestycja

została ujęta, podczas gdy w rozpoznawanej sprawie inwestycja

zainteresowanego nie została uwzględniona w przedmiotowych planach; 3) art. 7

ust. 1 i 2 Prawa energetycznego, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wydanie

przez powoda „warunków przyłączenia” oraz przesłanie zainteresowanemu

projektu umowy jest równoznaczne z nieodwołalnym potwierdzeniem przez

przedsiębiorstwo energetyczne przesłanki występowania warunków

ekonomicznych i technicznych, a tym samym publicznoprawnego obowiązku

zawarcia umowy. W uzupełnieniu zarzutów skargi kasacyjnej, powód pismem z

dnia 4 lipca 2011 r. podniósł kwestię nieważności postępowania z uwagi na

wydanie zaskarżonego wyroku w okresie, gdy brak było osoby zajmującej

stanowisko Prezesa Urzędu.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego powód wywodzi, że przepis ten posługuje się pojęciem „nakłady”.

Pojęcia tego użyto także w § 14 ust. 5 i 6 rozporządzenia taryfowego. Przepis § 14

ust. 5 rozporządzenia taryfowego wymienia, jakiego rodzaju wydatki stanowią

nakłady w rozumieniu art. 7 ust. 8 Prawa energetycznego, zaliczając do nich

określony w umowie przyłączeniowej zakres robót niezbędnych do realizacji

przyłączenia. Z kolei użyte w § 14 ust. 6 sformułowanie „wydatki ponoszone na

budowę urządzeń lub sieci określonych w umowie o przyłączenie do sieci”,

wchodzące w skład pojęcia nakładów, obejmuje zdaniem powoda nakłady na

budowę sieci konieczne do przyłączenia nowego użytkownika. W przeciwnym razie

§ 14 ust. 6 rozporządzenia byłby zbędny. Ponadto powód argumentuje, że przy

ustalaniu kosztów, jakie wiążą się z przyłączeniem nowego użytkownika do sieci

11

przedsiębiorstwa energetycznego, należy uwzględnić pojęcie przyłącza (odcinek

sieci służący do połączenia z pozostała częścią sieci przedsiębiorstwa

energetycznego), mocy przyłączeniowej (mocy planowanej do pobierania lub

wprowadzania do sieci) oraz miejsca przyłączenia (punkt sieci, w którym przyłącze

łączy się z siecią). Na tej podstawie powód wywodzi, że pojęcie „przyłączenia do

sieci” powinno uwzględniać nie tylko koszt budowy samego przyłącza, ale także

koszty związane z dostosowaniem sieci przedsiębiorstwa energetycznego do

wpływu przyłączanego podmiotu na tę sieć. Pojęcia „przyłącza” i „mocy

przyłączeniowej” wskazują bowiem, że prawodawca zdaje sobie sprawę z wpływu

przyłączanych podmiotów na działanie sieci, do której są przyłączane. To z kolei

oznacza, że wzmocnienie lub rozbudowa sieci pozostają w bezpośrednim związku

przyczynowym z faktem przyłączenia nowego użytkownika do sieci. W

uzasadnieniu tego założenia powód odwołuje się do rozporządzenia systemowego,

którego § 7 ust. 1 pkt 7 przewiduje, że wniosek o określenie warunków przyłączenia

powinien zawierać informacje techniczne dotyczące zakłóceń wprowadzanych

przez urządzenia, instalacje i sieci wnioskodawcy oraz charakterystykę obciążeń,

niezbędne do określenia warunków przyłączenia. Ponadto warunki przyłączenia

określają „zakres niezbędnych zmian w sieci związanych z przyłączeniem”, a

prawodawca przewidział obowiązek sporządzenia w określonych przypadkach

ekspertyzy wpływu przyłączanych urządzeń, instalacji lub sieci na system

elektromagnetyczny. Na tej podstawie powód wywodzi, że intencją prawodawcy

było uznanie, iż pojęcie przyłączenia do sieci powinno uwzględniać także

niezbędne prace w sieci przedsiębiorstwa energetycznego, jakie należy

przeprowadzić celem dołączenia do sieci nowego dostawcy. Dodatkowo powód

odwołuje się do różnicy w treści między art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego

(który mówi o „połowie opłaty ustalone na podstawie rzeczywistych nakładów”) oraz

art. 7 ust. 8 pkt 1 (w którym mowa o „jednej czwartej rzeczywistych nakładów

poniesionych na realizację przyłączenia”). Na tej podstawie powód wywodzi, że

pojęcie nakładów z art. 7 ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego jest wyraźnie węższe

od pojęcia nakładów z art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego. Zdaniem powoda,

w art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego ustawodawca „posługuje się więc

szerokim rozumieniem nakładów, których wartość jest następnie podstawą do

12

obliczenia opłaty za przyłączenie”. W konsekwencji należy uwzględnić także

„koszty prac związane z dostosowaniem sieci do nowej sytuacji faktycznej, w której

elementem systemu staje się nowy podmiot”. Przepis ten nie rozróżnia między

nakładami na wykonanie przyłącza a nakładami obiektywnie niezbędnymi do

umożliwienia podłączenia nowego podmiotu do sieci.

Dodatkowo powód zarzuca naruszenie art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego, poprzez pominięcie przy wykładni tego przepisu wytycznych

wynikających z dyrektywy 2001/77, w szczególności art. 7 ust. 2 dyrektywy

2001/77. Zgodnie z tym przepisem „Państwa Członkowskie ustalają ramy prawne

albo wymagają od podmiotów gospodarczych działających na ich terenie w

systemie przesyłowym i w systemie dystrybucji określenia i opublikowania ich

własnych normatywnych zasad, odnoszących się do ponoszenia kosztów

dostosowania technicznego w rodzaju powiązań czy wzmocnienia sieci

przesyłowej, koniecznych w celu zintegrowania nowych producentów

dostarczających energię elektryczną wytwarzaną z odnawialnych źródeł energii do

wspólnej sieci”. Zdaniem powoda, treść tego przepisu zwraca uwagę na problem

konieczności wzmocnienia lub dostosowania systemów energetycznych do sytuacji,

w której będą musiały one przyjąć energię wytworzoną ze źródeł odnawialnych.

Dlatego cel dyrektywy 2001/77 uwzględnia tylko taka wykładnia art. 7 ust. 8 pkt 3

Prawa energetycznego, zgodnie z którą pojęcie rzeczywistych nakładów na

przyłączenie obejmuje także nakłady na rozbudowę i modernizację sieci, w

zakresie w jakim nakłady te są konieczne do przyłączenia nowych producentów

energii.

Zarzut naruszenia art. 7 ust. 5 PE powód uzasadnia w ten sposób, że

obowiązek rozbudowy sieci na potrzeby przyłączania różnych podmiotów nie ma

charakteru bezwzględnego, o czym świadczy zawarte w treści tego przepisu

odwołanie do art. 19 i 20 PE. Tymczasem konieczność budowy linii E. 1 – E. 2 –

O. nie została uwzględniona w tych założeniach lub planach, co zwalnia powoda z

obowiązku budowy tej linii.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 PE powód podnosi, że

wydane przez przedsiębiorstwo energetyczne warunki przyłączenia stanowią

potwierdzenie istnienia technicznych i ekonomicznych warunków przyłączenia,

13

jednakże tylko na warunkach określonych w tym dokumencie. Takim warunkiem w

niniejszej sprawie była konieczność wybudowania odcinka sieci E. 1 – E. 2 – O. i

określony w wydanych warunkach przyłączenia sposób finansowania tej inwestycji.

Według powoda, nieuprawnione jest więc przyjęcie założenia, zgodnie z którym

występowanie warunków ekonomicznych nie może ulec zmianie, w szczególności

wobec stanowiska zainteresowanego odnośnie treści przedstawionych mu

warunków przyłączenia i projektu umowy przyłączeniowej. Warunki przyłączenia

stanowią bowiem odpowiedź przedsiębiorstwa energetycznego na wniosek

podmiotu zainteresowanego przyłączeniem. Warunki przyłączenia przekazywane

są wnioskodawcy wraz z projektem umowy o przyłączenie do sieci, zatem projekt

umowy zależy od warunków przyłączenia. Jednym z niezbędnych składników

umowy jest wysokość opłaty za przyłączenie, zaś jednym z fakultatywnych

elementów jest określenie zakresu robót niezbędnych przy realizacji przyłączenia.

Skoro treść projektu umowy pozostaje w ścisłym związku z treścią warunków

przyłączenia, zakwestionowanie przez zainteresowanego istotnych postanowień

umowy (wysokości opłaty przyłączeniowej, zakresu zmian niezbędnych w sieci w

związku z przyłączeniem) nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia warunków

ekonomicznych przyłączenia. Jeżeli wydając warunki przyłączenia do sieci

przedsiębiorca energetyczny wskazuje na konieczność przeprowadzenia szeregu

niezbędnych prac, które mają być pokryte z opłaty przyłączeniowej, to

zakwestionowanie wysokości tej opłaty skutkuje koniecznością zrewidowania

przez przedsiębiorcę energetycznego stanowiska w kwestii istnienia

ekonomicznych podstaw dla przyłączenia zainteresowanego podmiotu do sicie.

Nie ma przy tym znaczenia, że określone warunki przyłączenia wiążą ich

wystawcę przez okres 2 lat, ponieważ warunki przyłączenia stanowią

zobowiązanie do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci na określonych przez

dysponenta sieci warunkach. Powód przyjmuje ponadto, że jeżeli zaproponowane

zainteresowanemu warunki umowy przyłączeniowej i warunki przyłączenia nie

odpowiadają mu, można to potraktować jako odmowę przyłączenia do sieci, lecz

dokonanie przez Prezesa Urzędu lub sąd zmian w umowie, które pomijają interes

przedsiębiorstwa energetycznego i naruszają zasadę równoważenia interesów

14

różnych uczestników rynku powodują konieczność ponownej oceny występowania

przesłanki warunków ekonomicznych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda zainteresowany wniósł o jej

oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie powołane

w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy rozpatrzyć najdalej idący zarzut dotyczący

nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym. Powód upatruje jej w fakcie

odwołania przez Prezesa Rady Ministrów z dniem 21 grudnia 2010 r. osoby

będącej piastunem organu oraz powierzenia pełnienia obowiązków Prezesa

Urzędu innej osobie. Powód argumentuje, że skoro stroną postępowania jest

Prezes Urzędu, a nie osoba pełniąca obowiązki Prezesa Urzędu, w okresie od 21

grudnia 2010 r. do 1 czerwca 2011 r., kiedy to Prezes Rady Ministrów powołał

osobę pełniącą obowiązki Prezesa Urzędu na stanowisko Prezesa Urzędu, brak

było strony postępowania.

Zdaniem Sądu Najwyższego, zarzut nieważności postępowania jest

nieuzasadniony, zaś argumentacja powoda, w świetle której w okresie

wyrokowania przez Sąd Apelacyjny nie było jednej strony postępowania toczącego

się z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, nie jest przekonywująca. Przepis art.

379 § 1 pkt 2 k.p.c. wiąże nieważność postępowania cywilnego z brakiem

zdolności sądowej strony postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjęto, że stroną postępowania z odwołania od decyzji regulatorów rynku, takich

jak Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej czy Prezes Urzędu Regulacji

Energetyki, jest organ administracji, którego zdolność sądowa wynika z mocy

ustawy (art. 47950

§ 1 k.p.c., uchwała Sądu Najwyższego z 20 lutego 2008 r., III

SZP 1/08, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 304). Prezes Urzędu jest, stosownie do art.

21 ust. 2 Prawa energetycznego, centralnym organem administracji rządowej.

Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2006

r., II GZ 54/06 (niepublikowane), pojęcie organu administracji publicznej, w tym

15

rządowej, należy rozumieć jako „wyodrębnioną część aparatu administracji

publicznej, działającego w imieniu i na rachunek państwa lub innego podmiotu

władzy publicznej, wykonującą zadania z zakresu administracji publicznej,

upoważnioną do stosowania środków władczych i działającą w ramach ustawowo

przyznanych kompetencji”. W konsekwencji brak osoby fizycznej wykonującej

funkcje organu, czy zmiany personalne na tym stanowisku, nie znoszą samego

organu. Powód wywodzi nieważność postępowania z faktu powierzenia

Mariuszowi W. pełnienia obowiązków Prezesa Urzędu, w sytuacji gdy Prawo

energetyczne nie przewiduje takiej możliwości. W tym zakresie należy stwierdzić,

że aczkolwiek powód trafnie wywodzi, iż przepisy Prawa energetycznego nie

przewidują dla Prezesa Rady Ministrów kompetencji do czasowego powierzenia

funkcji organu administracji rządowej, jakim jest Prezes Urzędu, to okoliczność ta

nie ma znaczenia z punktu widzenia oceny zasadności zarzutu nieważności

postępowania przed Sądem Apelacyjnym. W świetle znanych powszechnie faktów,

Prezes Rady Ministrów powierzył Mariuszowi W. pełnienie obowiązków Prezesa

Urzędu. To z kolei oznacza, w myśl zapatrywań Naczelnego Sądu

Administracyjnego, że powierzył tej osobie wszystkie funkcje tego organu, a

inaczej wszystkie kompetencje, uprawnienia i obowiązki przynależne temu

organowi (stanowisku) (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca

2007 r., II GSK 61/07, OSP 2008 nr 10, poz. 106). Do powierzenia tych

obowiązków doszło przez Prezesa Rady Ministrów, a zatem przez organ właściwy

w rozumieniu art. 21 ust. 2a Prawa energetycznego do powoływania i odwoływania

Prezesa Urzędu. Jak wskazano w powołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego, powierzenie obowiązków organu administracji publicznej jest

aktem administracyjnym. Akt ten korzysta z domniemania ważności. Akt ten, nawet

jeżeli jest wadliwy, jest uznawany za obowiązujący, dopóki w odpowiednim trybie

nie zostanie usunięty z porządku prawnego. Nikt nie może skutecznie powołać się

na jego nieważność, zanim ta nieważność nie zostanie formalnie stwierdzona.

Analogiczne zapatrywania wyrażono w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego

z 20 lutego 2008 r., III SZP 1/08, w odniesieniu do powołania na stanowisko

Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. W konsekwencji, skoro Prezes Rady

Ministrów wyznaczył osobę, która ma wykonywać kompetencje Prezesa Urzędu, a

16

akt powierzenia tych kompetencji nie został - w świetle informacji posiadanych

przez Sąd Najwyższy - zakwestionowany w odpowiednim postępowaniu, brak

podstaw dla przyjęcia, że nie było osoby umocowanej do działania w charakterze

organu, jakim jest Prezes Urzędu. Okoliczność, że osobą tą była osoba

wyposażona „tymczasowo” przez Prezesa Rady Ministrów w odpowiednie

upoważnienie, nie wpływa na merytoryczną ocenę zasadności zarzutu

nieważności postępowania z powodu braku zdolności sądowej, skoro z punktu

widzenia ustrojowego prawa administracyjnego doszło do zastąpienia

dotychczasowego piastuna organu nowym, aczkolwiek tymczasowym, piastunem.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej powoda dotyczą przepisów prawa

materialnego.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego powód wywodzi, że prawidłowa jest tylko taka wykładnia tego

przepisu, zgodnie z którą nakładami uwzględnianymi przy kalkulowaniu opłaty za

przyłączenie do sieci są wszystkie niezbędne nakłady, jakie powód musi ponieść na

przyłączenie zainteresowanego do swej sieci. Zdaniem powoda, nakładami takimi

mogą być także nakłady na rozbudowę i rozwój własnej sieci. Istota podniesionego

przez powoda zarzutu kasacyjnego, tak jak istota sporu w niniejszej sprawie,

dotyczy określenia zakresu inwestycji, których kosztami powód może obciążyć

zainteresowanego w drodze opłaty za przyłączenie instalacji zainteresowanego do

sieci energetycznej powoda. Powód utrzymuje, że budowa linii energetycznej E. 1-

E. 2 – O. jest konieczna do przyłączenia zainteresowanego, dlatego powinien on

ponieść połowę kosztów związanych z tą inwestycją. Sąd Apelacyjny przyjął zaś, że

koszty związane z modernizacją lub rozbudową sieci powoda, powstałe w związku

z przyłączeniem do niej zainteresowanego, nie wchodzą w skład „rzeczywistych

nakładów” na realizację przyłączenia w rozumieniu art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego.

Sąd Najwyższy podziela w pełni wykładnię art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego dokonaną przez Sąd drugiej instancji. Przepis art. 7 ust. 8 pkt 3

Prawa energetycznego upoważnia przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się

przesyłaniem lub dystrybucją energii do pobrania opłaty za przyłączenie źródeł

współpracujących z siecią tego przedsiębiorstwa. Opłatę tą ustala się na podstawie

17

„rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację przyłączenia” z wyjątkiem

przewidzianym dla opłaty za przyłączenie odnawialnych źródeł energii. W

przypadku tych źródeł energii, przepis art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego

stanowi o opłacie za przyłączenie w wysokości połowy opłaty ustalonej „na

podstawie rzeczywistych nakładów”. Dwukrotne użycie w treści art. 7 ust. 8 pkt 3

Prawa energetycznego sformułowania „rzeczywiste nakłady” uzasadnia założenie,

zgodnie z którym sformułowaniu temu należy nadać to samo znaczenie zarówno w

odniesieniu do przyłączania źródeł niebędących odnawialnymi źródłami energii o

mocy elektrycznej zainstalowanej nie wyższej niż 5 MW, jak i w odniesieniu do

przyłączania źródeł będących odnawialnymi źródłami energii o mocy elektrycznej

zainstalowanej nie wyższej niż 5 MW.

Nieuprawnione jest natomiast założenie interpretacyjne powoda, zgodnie z

którym pojęcie „rzeczywistych nakładów” z drugiej części art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego należy rozumieć szerzej od pojęcia „rzeczywistych nakładów

poniesionych na realizację przyłączenia” z pierwszej części art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego. Przepis art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego w całości

dotyczy „opłaty za przyłączenie” wszystkich źródeł energii do sieci przedsiębiorstw

energetycznych. Niezależnie od tego, czy przyłączenie dotyczy konwencjonalnego

czy odnawialnego źródła energii, zakres „nakładów” wliczanych w podstawę

ustalenia opłaty za przyłączenie powinien być taki sam. W przeciwnym razie

pozbawione racjonalnego uzasadnienia byłoby przyznanie odnawialnym źródłom

energii 50% bonifikaty z tytułu opłaty za przyłączenie ustalonej na podstawie

„rzeczywistych nakładów”, gdyby w skład tych nakładów wchodziły innego rodzaju

wydatki niż w przypadku przyłączenia do sieci konwencjonalnych źródeł energii.

Dlatego podstawę naliczenia opłaty za przyłączenie jakiegokolwiek źródła energii

stanowią „rzeczywiste nakłady poniesione na realizację przyłączenia”, przy czym

ostateczna wysokość opłaty pobieranej od podmiotu ubiegającego się o

przyłączenie do sieci odnawialnego źródła energii, o którym mowa w art. 7 ust. 8

pkt 3 Prawa energetycznego, stanowi 50% rzeczywistych nakładów na realizację

przyłączenia, a nie 100% takich nakładów, jak w przypadku konwencjonalnych

źródeł energii lub odnawialnych źródeł energii o wyższej mocy.

18

Powyższe założenie interpretacyjne nie przesądza o zasadności zarzutu

kasacyjnego dotyczącego art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego. Nie rozstrzyga

bowiem o tym, jakiego rodzaju nakłady mieszczą się w nakładach z tytułu „realizacji

przyłączenia”. W tym zakresie powód przedstawia szereg argumentów

zmierzających do przekonania o słuszności takiej interpretacji tego przepisu,

zgodnie z którą koszt niezbędnej rozbudowy sieci przedsiębiorstwa energetycznego

wynikający z przyłączenia nowego dostawcy energii, powinien być uwzględniany na

poczet nakładów branych pod uwagę przy ustalaniu wysokości opłaty za

przyłączenie do sieci. Tymczasem opłata, której dotyczy art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego, co wynika jasno z treści tego przepisu, to „opłata za przyłączenie

do sieci”. Opłata taka pobierana jest wówczas, gdy spełnione są warunki, o których

mowa w art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego. Skoro jest to „opłata za przyłączenie

do sieci”, to jest to opłata za zespolenie (złączenie) instalacji nowego wytwórcy

energii z siecią przedsiębiorstwa energetycznego. Ponieważ jest to opłata za

zespolenie przyłączanej instalacji z istniejącą siecią, powinna obejmować tylko

nakłady na wykonanie owego zespolenia. Nie może natomiast obejmować

nakładów na rozbudowę sieci przedsiębiorstwa energetycznego celem akomodacji

nowych instalacji dostarczających energię (w zakresie w jakim rozbudowa ta nie ma

związku z samym połączeniem nowego źródła energii z siecią). Konieczność

rozbudowy sieci celem dokonania przyłączenia nowego źródła energii powinna być

jednak uwzględniana na etapie analizy przesłanek z art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego, a nie na etapie stosowania art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego. Zdaniem Sądu Najwyższego, przyjęta powyżej wykładnia pojęcia

„opłaty za przyłączenie do sieci” jest jedynie słuszna w świetle brzmienia przepisu

art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego, obowiązków ciążących na

przedsiębiorstwach energetycznych przyłączających do sieci jak i treści art. 1

Prawa energetycznego. W świetle powyższego zarzut naruszenia art. 7 ust. 8 pkt 3

Prawa energetycznego jest nieuzasadniony.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa

energetycznego w związku z art. 7 ust. 2 dyrektywy 2001/77. Sąd Najwyższy

podziela argumentację powoda, zgodnie z którą z powołanego powyżej przepisu

dyrektywy 2001/77 wynika konieczność określenia przez państwo członkowskie

19

zasad pokrywania kosztów związanych z nakładami na „wzmocnienie sieci

przesyłowej”. Przepis art. 7 ust. 2 dyrektywy 2001/77 nie narzuca jednak żadnego

konkretnego rozwiązania w tym zakresie, a w szczególności nie nakazuje

państwom członkowskim wprowadzenia takiej regulacji wspomnianego

zagadnienia, zgodnie z którą nakłady te finansowane byłyby z opłaty takiej, jak

wymieniona w art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego.

Zasadne okazały się natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej powoda.

Sąd Apelacyjny wywiódł obowiązek rozbudowy przez powoda sieci na

potrzeby – między innymi - przyłączenia farmy wiatrowej zainteresowanego z art. 7

ust. 5 Prawa energetycznego. Przepis ten nakłada na niektóre przedsiębiorstwa

energetyczne obowiązek rozbudowy sieci oraz finansowania rozbudowy sieci na

potrzeby przyłączania różnych podmiotów. Obowiązek ten nie ma charakteru

bezwzględnego, jak trafnie argumentuje powód, i aktualizuje się na określonych w

tym przepisie warunkach. Mianowicie, obowiązek ten spoczywa na

przedsiębiorstwie energetycznym tylko i wyłącznie w zakresie wynikającym z

przepisów wykonawczych, wydanych na podstawie art. 9 oraz 46 Prawa

energetycznego oraz w zakresie wynikającym z założeń lub planów, o których

mowa w art. 19 i 20 Prawa energetycznego. W niniejszej sprawie brak jednak

ustaleń, w świetle których instalacja zainteresowanego przewidziana byłaby w

planach lub założeniach do planów, o których mowa w art. 19 i 20 Prawa

energetycznego. Powód konsekwentnie argumentuje, że takich planów brak.

Potwierdza to Sąd Apelacyjny, ale obowiązek finansowania i rozbudowy sieci na

użytek przyłączenia zainteresowanego wywodzi z planu rozwoju przedsiębiorstwa

energetycznego, o którym mowa w art. 16 Prawa energetycznego. Tymczasem

przepis art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego nie odwołuje się w swej treści do

planów z art. 16 Prawa energetycznego. W braku ustaleń dotyczących

uwzględnienia farmy wiatrowej zainteresowanego w założeniach lub planach, o

których mowa w tym przepisie, nie mógł zatem stanowić podstawy prawnej dla

wywiedzenia względem powoda obowiązku rozbudowy na własny koszt sieci

energetycznej w celu przyłączenia zainteresowanego. Brak również ustaleń, które

uzasadniałyby konkluzję, iż powód jest zobligowany do rozbudowy sieci (we

20

wskazanym przez siebie zakresie) na mocy przepisów wykonawczych wydanych na

podstawie art. 9 oraz 46 Prawa energetycznego.

Przepis art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego nie jest jedynym przepisem,

który nakłada na przedsiębiorstwa energetycznego takie jak powód obowiązek

rozbudowy sieci. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto już, że obowiązek

rozbudowy sieci wynika również z art. 4 ust. 1 i art. 9c ust. 3 pkt 3 i 4 Prawa

energetycznego (wyrok Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2011 r., III SK 42/10, LEX

nr 898422). Jednakże, obowiązek rozbudowy sieci, o którym mowa w innych

przepisach prawa energetycznego (art. 4 ust. 1 i art. 9c ust. 3 pkt 3 i 4) nie ma

związku z rozbudową sieci na potrzeby przyłączania nowych podmiotów, lecz

utrzymania spójności i prawidłowego działania systemu energetycznego. Jest to

więc obowiązek budowy odpowiednich połączeń między sieciami należącymi do

poszczególnych przedsiębiorstw energetycznych, obowiązek ich modernizacji, w

tym w celu podniesienia poziomu dopuszczalnych obciążeń w związku ze

zwiększonym zapotrzebowaniem na moc. Z przepisów tych nie wynika jednak, by

publicznoprawny obowiązek dbałości o stan sieci przesyłowej i dystrybucyjnej

rozciągał się na inwestycje „wymuszone” przez przyłączenia kolejnych podmiotów

(zwłaszcza w sytuacji, gdy obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie ma

charakter obowiązku warunkowego). W niniejszej sprawie obowiązek rozbudowy

przez powoda własnej sieci w związku z przyłączaniem do niej nowych instalacji, w

tym farmy wiatrowej zainteresowanego, można byłoby oprzeć na art. 4 ust. 1 i art.

9c ust. 3 pkt 3 i 4 Prawa energetycznego, gdyby spełnione były przesłanki art. 7

ust. 1 Prawa energetycznego, a wskazywana przez powoda konieczność

rozbudowy sieci podyktowana była nie tyle przyłączeniem zainteresowanego lub

innych podmiotów, co koniecznością realizacji obowiązków ciążących na powodzie

na podstawie art. 4 ust. 1 i art. 9c ust. 3 pkt 3 i 4 Prawa energetycznego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego

należy stwierdzić, że przepis ten nakłada na przedsiębiorstwa energetyczne

publicznoprawny obowiązek zawierania umów. Obowiązek ten nie jest

bezwzględny. Aktualizuje się tylko w ściśle określonych okolicznościach,

wymienionych w tym przepisie. Aktualizacja tego obowiązku warunkuje również

kompetencję Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia sporu w przedmiocie odmowy

21

zawarcia umowy o przyłączenie do sieci. Stosownie do treści art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego przedsiębiorstwo energetyczne ma obowiązek zawarcia takiej

umowy, tylko jeżeli łącznie spełnione są dwie przesłanki wymienione w tym

przepisie – 1) istnieją techniczne warunki przyłączenia oraz 2) przyłączenie jest

ekonomicznie uzasadnione. Warunki te mają charakter obiektywny. Są niezależne

od woli stron ewentualnej umowy oraz ich działań. Jeżeli nie ma warunków

technicznych i ekonomicznych, nie ma obowiązku zawarcia umowy o przyłączenie

do sieci. Odmowa zawarcia umowy o przyłączenie, gdy warunki te nie są spełnione,

nie upoważnia również Prezesa Urzędu do wydania decyzji zastępującej umowę o

przyłączenie do sieci, chyba że w postępowaniu przez Prezesem Urzędu zostanie

wykazane, że warunki techniczne i ekonomiczne istniały.

Istnienie tych warunków weryfikowane jest co do zasady przez

przedsiębiorstwo sieciowe wówczas, gdy podmiot zainteresowany przyłączeniem

do sieci wystąpi ze stosownym wnioskiem. Złożenie takiego wniosku rodzi po

stronie przedsiębiorstwa sieciowego obowiązek przeprowadzenia oceny, czy

przyłączenie danego podmiotu jest możliwe z technicznego punktu widzenia (to jest

czy przedsiębiorstwo sieciowe może dostarczać lub przyjmować do sieci

wnioskowaną ilość energii elektrycznej) oraz czy będzie ekonomicznie

uzasadnione. Dopiero po przeprowadzeniu stosownych ustaleń przedsiębiorstwo

sieciowe wydaje warunki przyłączenia. Jeżeli w przekonaniu przedsiębiorstwa

energetycznego brak warunków technicznych lub ekonomicznych, wówczas

odmawia ono zawarcia umowy o przyłączenie do sieci i informuje o tym Prezesa

Urzędu.

W niniejszej sprawie przesłanki, o których mowa w art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego, nie zostały wykazane w toku postępowania przed Sądem

Apelacyjnym. Dokonana przez Sąd drugiej instancji subsumpcja art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego do okoliczności niniejszej sprawy nie jest poparta ustaleniami

faktycznymi odnoszącymi się do technicznych i ekonomicznych możliwości

przyłączenia instalacja zainteresowanego do sieci powoda, a jedynie określoną

oceną faktu wydania przez powoda warunków przyłączenia. Sąd Apelacyjny przyjął

bowiem, że o spełnieniu wymienionych w art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego

warunków przesądza samo wydanie przez powoda warunków przyłączenia do

22

sieci. Rozumowanie to bliskie jest zasadzie „venire contra factum proprium nemini

licet” - skoro powód wydał warunki przyłączenia do sieci, tym samym potwierdził, że

istnieją ekonomiczne i techniczne warunki przyłączenia do sieci. Jednakże

dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena zachowania powoda abstrahuje od faktu, że

warunki przyłączenia określają tylko kwestie techniczne, co wynika wprost z § 8

ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 4 maja 2007 r. w sprawie

szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. z

2007 r., nr 93, poz. 623). Warunki przyłączenia nie odnoszą się w ogóle do

przesłanki technicznej możliwości przyłączenia źródła energii oraz ekonomicznej

zasadności koniecznych do tego inwestycji (wykraczających poza samą realizację

przyłącza). Ponadto, wydając przedmiotowe warunki powód wyraźnie zastrzegał,

że przyłączenie farmy wiatrowej do sieci będzie możliwe w przypadku

sfinansowania przez zainteresowanego określonych inwestycji. W okolicznościach

niniejszej sprawy nie jest zatem możliwe odwoływanie się do wymienionej powyżej

zasady celem uzasadnienia założenia o istnieniu technicznych i ekonomicznych

warunków przyłączenia zainteresowanego do sieci powoda.

Akceptacja toku rozumowania Sądu drugiej instancji prowadziłaby także do

nieuzasadnionego zróżnicowania zakresu ochrony praw przedsiębiorstw

energetycznych zarządzających siecią. Jeżeli przedsiębiorstwo odmówiłoby

zawarcia umowy powołując się od razu na brak przesłanek z art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego, wówczas Prezes Urzędu musiałby wykazać, że przesłanki te są

spełnione. Natomiast w przypadku przedsiębiorstwa, które określiłoby po spełnieniu

jakich warunków technicznych i finansowych możliwe jest przyłączenie do sieci

nowych odbiorców lub wytwórców, w przypadku sporu co do tych warunków i treści

umowy, Prezes Urzędu nie musiałby w ogóle wykazywać, że publicznoprawny

obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci ciążył na danym

przedsiębiorstwie, gdyż kwestia ta zostałaby przesądzona przez wydanie warunków

przyłączenia. Należy również mieć na uwadze, że gdy podmiot zainteresowany

przyłączeniem do sieci kwestionuje warunki umowy o przyłączenie do sieci i

występuje do Prezesa Urzędu z wnioskiem o rozstrzygnięcia sporu poprzez

wydanie decyzji z art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego, Prezes Urzędu zobowiązany

jest najpierw ustalić, czy na przedsiębiorstwie energetycznym spoczywał obowiązek

23

zawarcia umowy z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego, a następnie dopiero ocenić,

które z postanowień projektu umowy wymagają zmiany. Ustaleń takich i

odpowiednich dowodów w niniejszej sprawie brak. W tych okolicznościach zarzut

naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 Prawa energetycznego należy uznać za uzasadniony.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy z mocy art. 398¹⁵§1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku.