I UK 358/11

Sygn. akt I UK 358/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z odwołania Bolesława M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość składki na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 maja 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się

kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Bolesław M. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 30 czerwca 2010 r. W decyzji stwierdzono, że obowiązującą go stopę

procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe w roku składkowym

obejmującym okres od 1 kwietnia 2000 r. do 31 marca 2007 r. podwyższa się o

50%.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 26

października 2010 r., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że

stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe obowiązującą płatnika

składek M. Bolesław „E. - Bożenna M.” w roku składkowym obejmującym okres od

1 kwietnia 2006 r., do 31 marca 2007 r. pozostawia w wysokości 0,96%.

Sąd Okręgowy ustalił, że Bożenna M. do chwili śmierci w dniu 8 października

2006r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą Produkcja Obuwia „E. -

Bożenna M.". Przedmiotem działalności przedsiębiorcy zgodnie z PKD była

produkcja obuwia z wyłączeniem obuwia sportowego oraz detaliczna sprzedaż

obuwia i wyrobów skórzanych. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą

Bożenna M. dokonała zgłoszenia zatrudnianych pracowników, m.in., do

ubezpieczenia wypadkowego. Pismem z dnia 23 marca 2006 r. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił Bożennę M. o zmianie wysokości stopy

procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe. Zgodnie z zawiadomieniem

płatnik zobowiązany był w roku składkowym obejmującym okres od 1 kwietnia 2006

r. do 31 marca 2007 r. wykazywać składki na ubezpieczenie wypadkowe obliczone

według zaniżonej stopy procentowej wynoszącej 0,96% podstawy wymiaru. Po

śmierci żony Bożenny M., Bolesław M. po uzyskaniu w dniu 9 października 2006 r.

wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta

M., przejął wszystkie składniki majątkowe przedsiębiorstwa „E." oraz zatrudnianych

w nim pracowników, kontynuując jego działalność pod analogiczną nazwą. W

październiku 2006 r. Bolesław M. uzyskał wpis do rejestru REGON. Przedmiotem

działalności przedsiębiorcy w okresie do 30 lipca 2008 r. była jak dotychczas

sklasyfikowana w PKD produkcja obuwia z wyłączeniem obuwia sportowego oraz

detaliczna sprzedaż obuwia i wyrobów skórzanych.

3

W związku z podjęciem działalności gospodarczej Bolesław M. w dniu 23

października 2006 r. dokonał zgłoszenia zmiany płatnika składek na ubezpieczenie

wypadkowe od dnia 9 października 2006 r. Do końca roku składkowego opłacał

składkę w wysokości ustalonej dla poprzednika prawnego - 0,96%. W dniu 30

stycznia 2007 r. odwołujący złożył informację ZUS IWA o danych do ustalenia

składki na ubezpieczenie społeczne, wykazując liczbę 146 ubezpieczonych.

Wnioskiem z dnia 15 maja 2007 r. zwrócił się o wydanie zawiadomienia o

wysokości stopy procentowej składki wypadkowej w roku składkowym od 1 kwietnia

2007 r. do 31 marca 2008 r. dla płatnika składek Bolesław M. Produkcja Obuwia „E.

- Bożenna M.", informując, że stopa procentowa za ubiegły rok składkowy wyniosła

0,96% oraz że w związku ze śmiercią poprzedniego właściciela kontynuuje

działalność przedsiębiorstwa płatnika. Pismem z dnia 25 maja 2007 r. ZUS odmówił

ustalenia wysokości stopy procentowej podstawy składki na ubezpieczenie

wypadkowe za żądany okres, wskazując, że płatnik zobowiązany jest do określenia

tej stopy w indywidualnym zakresie. Decyzją z dnia 30 czerwca 2010 r. ZUS

stwierdził, że stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe

obowiązującą płatnika składek Bolesław M. Produkcja Obuwia „E. - Bożenna M." w

okresie od 1 kwietnia 2006 r. do 31 marca 2007 r. podwyższa się o 50%. W

uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w związku z tym, iż w okresie od 9

października 2006 r. do 31 marca 2007 r. płatnik zaniżył stopę procentową składki

na ubezpieczenie społeczne z obowiązującej go 1,20% na 0,96%, ustalił w drodze

decyzji stopę procentowa składki z cały rok składkowy w wysokości 150% stopy

procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych.

Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają

przepisy ustawy z dnia z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym

z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r.

nr 167, poz. 1322). Ustawa ta przewiduje dwa sposoby ustalenia wysokości stopy

procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatników zatrudniających co

najmniej 10 osób oraz podlegających wpisowi do rejestru REGON. Zgodnie z

art. 28 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 6 ustawy ustala ją ZUS na podstawie przedłożonej

przez płatnika informacji ZUS IWA składanej corocznie za trzy kolejne lata

kalendarzowe lub zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy wysokość tej stopy samodzielnie

4

ustala płatnik. Bez wątpienia, zdaniem Sądu Okręgowego, art. 33 ust. 1 ustawy ma

zastosowanie do, jak to określił organ rentowy „nowych płatników", t.j. takich, którzy

dokonują zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w związku z powstaniem tytułu

do tych ubezpieczeń. Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie było zdaniem Sądu

to, czy za takiego „nowego płatnika" może uchodzić podmiot wstępujący w

całokształt sytuacji prawnej dotychczasowego płatnika i czy w związku z tym

uzasadnione jest opłacanie przez niego składki na dotychczasowym poziomie

(takim jak jego poprzednik prawny). Sąd pierwszej instancji wskazał, że żaden z

przepisów omawianej ustawy nie rozstrzyga kwestii praw i obowiązków płatnika

wynikających z dokonanych po powstaniu obowiązku ubezpieczenia przekształceń

podmiotowo-prawych, jak również wynikających z następstwa prawnego

powstałego w drodze sukcesji generalnej. Takiej regulacji nie zawiera również

żaden z przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych. Na zasadzie odesłania, co podkreślił Sąd Okręgowy, z art. 31 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca, w zakresie należności z tytułu

składek na ubezpieczenie społeczne, nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 97 § 1

ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują

przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki

spadkodawcy. Co do zasady, zdaniem Sądu Okręgowego przepisy kodeksu

cywilnego określają jakie prawa i jakie obowiązki podlegają dziedziczeniu. W

przypadku płatnika składek, będącego pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. kwestia

spadkobrania, a tym samym kontynuacji sytuacji prawnej zmarłego została

uregulowana w sposób szczególny. Zgodnie z art. 63 § 1 k.p. z dniem śmierci

pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają z zastrzeżeniem przepisu §

3, który stanowi, że przepis § 1 nie ma zastosowania w razie przejęcia pracownika

przez nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 231

. W razie przejścia

zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę (art. 231

k.p.) staje się on z

mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, z zastrzeżeniem

przepisów § 5. W ocenie Sądu pierwszej instancji konsekwencją tego rodzaju

konstrukcji jest to, że wydana wobec płatnika-pracodawcy decyzja określająca

wysokość składki na ubezpieczenie społeczne „ma również moc wiążącą” wobec

5

jego następcy prawnego, o ile kontynuuje on dotychczasową działalność „na bazie

przejętych od poprzednika w trybie art. 231

k.p. składników majątkowych i zasobów

ludzkich”. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, stopa procentowa składki na

ubezpieczenie wypadkowe określona przez ZUS w danym roku składkowym nie

ulega zmianie w stosunku do następcy prawnego płatnika, o ile nie ulegną zmianie

okoliczności faktyczne, będące podstawą do określenia tej składki. Zmiana

obowiązującej stawki może być dokonywana tylko w razie występowania

okoliczności istotnych z punktu widzenia ryzyka wypadkowego.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie okolicznością

niesporną było to, iż odwołujący Bolesław M. jest spadkobiercą i na zasadzie

art. 231

k.p. kontynuatorem prowadzonej przez zmarłą Bożennę M. działalności

gospodarczej. W związku z zawiadomieniem organu rentowego poprzedniczka

prawna odwołującego się zobowiązana była w roku składkowym obejmującym 1

kwietnia 2006 r. do 31 marca 2007 r. opłacać składki na ubezpieczenie wypadkowe

obliczone według zaniżonej stopy procentowej wynoszącej 0,96% podstawy

wymiaru. Ponieważ organ rentowy nie wykazał, aby w okresie do 31 marca 2007 r.

w związku z następstwem prawnym odwołującego się po zmarłym płatniku uległy

zmianie jakiekolwiek okoliczności będące podstawą określenia wysokości składki

jak: liczba zatrudnionych, zmiana przedmiotu działalności według klasyfikacji PKD,

zmiana poziomu ryzyka wypadkowego – według Sądu Okręgowego - Bolesław M.

zachowuje prawo do opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe według

dotychczasowej stopy procentowej wynoszącej 0,96% podstawy wymiaru. Błędne

jest, jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji w konkluzji, stanowisko organu

rentowego uznającego że wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie

wypadkowe odwołującego się powinna zostać ustalona w trybie art. 33 ust. 1

ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych, a w związku z tym błędne jest zastosowanie sankcji wynikającej z

art. 34 wymienionej ustawy.

Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18

maja 2011 r., oddalił apelację.

6

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji wydał trafne

orzeczenie, znajdujące uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych

sprawy oraz treści obowiązujących przepisów prawa. Zdaniem Sądu drugiej

instancji organ rentowy błędnie wywodzi, iż płatnik składek Bolesław M. jako

bezpośredni następca prawny zmarłej Bożenny M. i osoba określona w art. 33 ust.

1 ustawy wypadkowej niemająca obowiązku przekazywania informacji, o których

mowa w jej art. 31 ust. 6, w deklaracjach za sporny okres wskazał zaniżoną stopę

procentową w wysokości 0,96%, a w związku z tym znajduje do niego

zastosowanie art. 34 ust. 3 w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy. Sąd Apelacyjny uznał, iż

sukcesja generalna polegająca na przejęciu w trybie art. 231

k.p. przez

spadkobiercę zmarłego przedsiębiorcy prowadzonego przez niego zakładu pracy –

przedsiębiorstwa i kontynuacji tej samej działalności w niezmienionym składzie

osobowym, nie mogła prowadzić do powstania „nowego” płatnika składek na

ubezpieczenie wypadkowe. W świetle art. 231

k.p. w razie przejścia zakładu pracy

na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych

stosunkach pracy, z zastrzeżeniem przepisów § 5. Konsekwencją takiej sukcesji -

przekształcenia - jest wstąpienie we wszelkie prawa i obowiązki przewidziane

zarówno w przepisach prawa pracy, prawa podatkowego, (zgodnie z odesłaniem

zawartym w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i we wszelkie

prawa i obowiązki przewidziane w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, które dotyczą przedsiębiorstwa poprzednio prowadzonego przez

spadkodawcę. Zachowuje on prawo do opłacenia składek na ubezpieczenie

wypadkowe według dotychczasowej stopy procentowej (obowiązującej poprzednika

prawnego).

W ocenie Sądu Apelacyjnego nieuprawnione jest twierdzenie, iż regulacja

dotycząca przejęcia przez odwołującego całokształtu praw i obowiązków

spadkodawcy miałaby zastosowanie jedynie wtedy, gdy wskutek spadkobrania

odwołujący się przejąłby także obowiązek składania informacji, o którym mowa w

art. 33 ust. 1 w zw. z 31 ust. 6 ustawy wypadkowej. Przepis art. 31 ustawy

systemowej nie zawiera odesłania do art. 97 § 2 Ordynacji podatkowej. Sąd drugiej

instancji podkreślił, iż w świetle art. 31 ustawy systemowej do należności z tytułu

składek stosuje się odpowiednio przepis art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis

7

ten nie ogranicza przejęcia przez następcę praw i obowiązków spadkodawcy tylko

do tych czysto majątkowych. Powoływany § 1 art. 97 ordynacji podatkowej

wskazuje bowiem wyraźnie, iż spadkobiercy podatnika przejmują je z

zastrzeżeniem § 2, zawiera więc dalsze odesłanie. Tymczasem wskazany § 2

odnosi się bezpośrednio do przejęcia praw o charakterze niemajątkowym, a zatem

także do obowiązku składania przewidzianych w art. 31 ust. 6 i 7 ustawy zasiłkowej

informacji. Nieuprawnione jest, w ocenie Sądu twierdzenie, iż na gruncie

rozpatrywanej sprawy, wobec braku bezpośredniego odwołania się w treści art. 31

ustawy o systemie do § 2 art. 97 ordynacji podatkowej, formalny obowiązek

składania informacji, o której mowa w art. 31 ust. 6 ustawy wypadkowej, nie

obciążał następcy prawnego spadkodawcy.

Reasumując, Sąd Apelacyjny przychylił się do stanowiska Sądu

Okręgowego, „iż przedsiębiorstwo prowadzone w ramach działalności gospodarczej

przejęte przez nowego pracodawcę (podmiot gospodarczy) na skutek śmierci

przedsiębiorcy, jest w zakresie stopy procentowej należności składkowych na

ubezpieczenie wypadkowe uniwersalnym sukcesorem prawnym osoby fizycznej

prowadzącej poprzednio tę samą (kontynuowaną) pozarolniczą działalność, przez

co powstały w skutek sukcesji podmiot zachowuje prawo do opłacenia składek na

ubezpieczenie wypadkowe według dotychczasowej stopy procentowej składki na

ubezpieczenie wypadkowe, która obowiązywała jej poprzednika prawnego”. W

rozpoznawanej sprawie Bolesław M. wobec kontynuowania działalności

gospodarczej zmarłej żony w niezmienionym zakresie nie należał do grupy

podmiotów określonych w art. 33 ust. 1 ustawy wypadkowej niemających

obowiązku przekazywania informacji, o których mowa w art. 31 ust. 6 ustawy

wypadkowej. Organ rentowy nie wykazał, iż podwyższenie stopy procentowej

należności składkowych w jego przypadku było spowodowane jakimikolwiek innymi

okolicznościami niż przejęcie działalności gospodarczej. Wobec powyższego

wykazanie przez odwołującego się w deklaracjach stopy procentowej w wysokości

0,96% za sporny okres było prawidłowe.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony przez organ rentowy skargą

kasacyjną, w której zarzucono „rażące naruszenie prawa materialnego - art. 97 § 1

ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2005 r. Nr 8, poz. 60

8

ze zm.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż Bolesław M. jest następcą

prawnym po Bożennie M. także w zakresie składania informacji, o jakiej mowa w

art. 31 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 6 ustawy z dnia 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r.,

Nr 167, poz. 1322 ze zm.) oraz poprzez przyjęcie, iż Bolesław M. nie zalicza się do

płatników wskazanych w art. 33 ust. 1 ustawy wypadkowej, lecz w zakresie

ustalenia składki na ubezpieczenie wypadkowej jest spadkobiercą Bożenny M.”; a

także naruszenie przepisów prawa materialnego – „w szczególności art. 34 ustawy

wypadkowej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż nie występują przesłanki do

ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości

150% stopy prawidłowej”.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku Sadu Apelacyjnego z dnia 18 maja 2011 r. i orzeczenie co do istoty sprawy

poprzez zmianę zaskarżonego wyroku Sadu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2010 r. i oddalenie odwołania od

decyzji nr 8 z dn. 30 czerwca 2010 r. wniesionego przez Bolesława M.; zasądzenie

na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przewidzianych; ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Odwołujący się Bolesław M. wniósł o odmowę przyjęcia skargi do

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Rozważania kwestii prawnych objętych zarzutami skargi należy poprzedzić

ogólną uwagą nawiązującą do instytucji płatnika składek na ubezpieczenie

wypadkowe. Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.

887 ze zm.), składki na ubezpieczenie wypadkowe pracowników finansują w całości

płatnicy składek czyli pracodawcy. W odniesieniu zatem do tych składek sytuacja

9

prawna pracodawców jest taka jak podatników a nie płatników należności

podatkowych, co ma znaczenie dla analizy przepisów Ordynacji podatkowej

stosowanych odpowiednio do należności z tytułu składek na podstawie art. 31

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej

sprawie podstawą skargi uczyniono zarzut naruszenia art. 97 § 1 Ordynacji

podatkowej stosowanego odpowiednio na podstawie art. 31 ustawy systemowej. W

myśl art. 97 § 1 Ordynacji, spadkobiercy podatnika z zastrzeżeniem § 2 przejmują

przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki

spadkodawcy. Odesłanie z art. 31 ustawy systemowej obejmuje jedynie ten

przepis, co oznacza, że do należności z tytułu składek nie ma zastosowania

(odpowiedniego) art. 97 § 2 Ordynacji, w którym przewidziano przejście na

spadkobiercę praw o charakterze niemajątkowym związanych z działalnością

gospodarczą pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na własny

rachunek. Dla rozważenia zasadności zarzutu naruszenia art. 97 § 1 Ordynacji

podatkowej (w związku z art. 31 ustawy systemowej) ma zatem znaczenie

zakwalifikowanie ustalonego w decyzji organu rentowego adresowanej do Bożenny

M. wymiaru składki do praw majątkowych lub niemajątkowych w rozumieniu tego

przepisu. W tym zakresie należy odwołać się do judykatury i doktryny prawa

finansowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 lutego 2009 r. (II FSK

1625/07, LEX nr 518690) wyjaśnił, że podział praw i obowiązków na materialne i

niematerialne przebiega według podziału prawa finansowego na materialne i

formalne. Zatem prawa niemajątkowe – proceduralne – to takie na podstawie

których zawiązują się organizacyjne stosunki prawnofinansowe, a majątkowe

dotyczą uprawnień i obowiązków, na podstawie których zawiązują się stosunki

prawnofinansowe. W doktrynie prawa finansowego podano przykłady majątkowych

praw i obowiązków przewidzianych w przepisach prawa podatkowego. Wymienione

zostały: prawo do zapłaty podatku w odroczonym terminie płatności, do jego

zapłaty w ratach, prawo do ulgi podatkowej (por. Rafał Dowgier Ordynacja

podatkowa Komentarz LEX 2011, komentarz do art. 97 pkt 3). Prawo do zapłaty

składki w obniżonej wysokości jest prawem rodzajowo takim jak prawo do ulgi

podatkowej, zatem kwalifikuje się do prawa majątkowego w rozumieniu prawa

podatkowego (finansowego) i w myśl art. 97 § 1 podlega przejęciu przez

10

spadkobiercę. Odwołujący się jest nie tylko spadkobiercą płatnika składek na

ubezpieczenie wypadkowe. Jest kontynuatorem działalności gospodarczej

spadkodawczyni. Dzięki temu, że przejął na skutek spadkobrania zakład pracy

prowadzony przez żonę nie wygasły stosunki pracy zatrudnianych przez nią

pracowników (art. 231

k.p. w związku z art. 632

k.p.) a działalność gospodarcza nie

została przerwana. Spadkobierca – jak ustalono - uzyskał wpis do rejestru

działalności następnego dnia po śmierci żony. Nie uległy też zmianie żadne

okoliczności związane z oceną ryzyka wypadkowego w zakładzie pracy

zatrudniającym pracowników, których dotyczą składki na ubezpieczenie

wypadkowe. Sukcesja w zakresie prawa podatkowego (odpowiednio: w zakresie

należności z tytułu składek) ma charakter generalny, taki jak w przypadku osoby

prawnej powstaje w wyniku jej przekształcenia (art. 93a Ordynacji podatkowej), co

do takiej osoby prawnej Sąd Najwyższy uznał w wyroku z dnia 25 maja 2010 r.

(I UK 8/10, OSNP 2011 nr 21-22, poz. 279), że zachowuje ona prawo do opłacania

składek na ubezpieczenie wypadkowe według stopy procentowej obowiązującej

osobę, która prowadziła zakład pracy przed przekształceniem, jeżeli nie ustalono

zmiany okoliczności, o których mowa w art. 28, art. 29 i art. 30 ustawy z dnia 30

października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.)

Pogląd ten należy w pełni podzielić. Zarzut naruszenia art. 97 § 1 Ordynacji okazał

się zatem nieuzasadniony.

Nie doszło też do naruszenia art. 31 ust. 1 ani art. 33 ust. 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Organ rentowy twierdzi, że odwołujący się zalicza się do płatników składek,

któremu Zakład (ZUS) nie ustalił kategorii ryzyka z uwagi na brak obowiązku

przekazywania informacji, o której mowa w art. 31 ust. 6 przez trzy kolejne ostanie

lata kalendarzowe (art. 33 ust. 1) a nie ma do niego zastosowania wskaźnik

korygujący z art. 31 ust. 1 ustalany w zależności od kategorii ryzyka, a tę z kolei

ustala Zakład na podstawie danych przekazywanych przez płatnika składek przez

trzy kolejne lata kalendarzowe (art. 31 ust 2, 5 i 6 ustawy). Zarzuty stanowiące tę

podstawę skargi kasacyjnej nawiązują do podziału płatników składek na

ubezpieczenie wypadkowe na dwie grupy. Pierwsza grupa to płatnicy obowiązani

11

do opłacania składek według stopy procentowej określonej dla grupy działalności,

do której należą (art. 33 ust. 1 ustawy). Ci płatnicy opłacając składki wyliczone

przez siebie według wskazanej stopy, po trzech kolejnych latach składania

informacji zawierającej dane umożliwiające ustalenie kategorii ryzyka mogą

uzyskać ustalenie kategorii ryzyka i zawiadomienie Zakładu o wysokości stopy

procentowej składki ze współczynnikiem korygującym (niższej niż określona dla

grupy działalności). Po uzyskaniu informacji z organu rentowego opłacają niższą

składkę. Sporny problem sprowadzał się do ustalenia, do której z tych dwóch grup

płatników składek należał odwołujący się w okresie objętym decyzją.

Poprzedniczka prawna zmarła w czasie biegnącego roku składkowego, na który

Zakład ustalił kategorię ryzyka i związaną z tym stopę procentową. Odwołujący się

nie może być zaliczony do płatników, którym Zakład nie ustalił kategorii ryzyka na

ten okres składkowy. Wstąpił bowiem w majątkowe prawa spadkodawczyni na

podstawie art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej (w związku z art. 31 ustawy

systemowej) obejmujące ustalenie kategorii ryzyka i będącej tego konsekwencją

wysokości składki. Wbrew twierdzeniu skarżącego, nie ma do niego zastosowania

art. 33 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych, gdyż nie należał do płatników, którym Zakład nie ustalił

kategorii ryzyka a tylko w takiej sytuacji byłby obowiązany do opłacania składek

według stopy procentowej określonej dla grupy działalności do której należy (bez

uwzględnienia wskaźnika korygującego, który dla tych płatników siłą rzeczy nie

może mieć zastosowania). Przepis ten nie został zatem naruszony w zaskarżonym

wyroku. Obowiązek składania informacji, o jakim jest mowa w art. 31 ust. 6 ustawy

nie dotyczy w ogóle sytuacji odwołującego się w okresie objętym decyzją. Na ten

okres składkowy została ustalona przez organ rentowy wysokość składek w oparciu

o wskaźnik korygujący (art. 31 ust. 1 ustawy), dla wyliczenia którego miały

znaczenie informacje przekazywane we właściwych terminach przez poprzedniczkę

prawną płatnika. Przepisy art. 31 ust 1 w związku z art. 31 ust. 6 nie zostały

naruszone.

Decyzja organu rentowego, od której odwołał się Bolesław M. została

wydana na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Według ustępu pierwszego tego

12

przepisu, jeżeli płatnik składek nie przekaże danych lub przekaże nieprawdziwe

dane, o których mowa w art. 31, co spowoduje zaniżenie stopy procentowej składki

na ubezpieczenie wypadkowe, Zakład ustala w drodze decyzji stopę procentową

składki na cały rok składkowy w wysokości 150% stopy procentowej ustalonej na

podstawie prawidłowych danych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do płatników

składek, którzy nieprawidłowo ustalili liczbę ubezpieczonych lub grupę działalności

(art. 34 ust. 3). Organ rentowy ustalił Bolesławowi M. stopę procentową w

wysokości 150%. Przepis art. 34 ma charakter sankcyjny. Może mieć zatem

zastosowanie tylko w opisanych w nim sytuacjach. Nie jest dopuszczalne ustalenie

podwyższonej stopy procentowej w innych wypadkach, ani w drodze jakiejkolwiek

analogii. Na taki charakter tej normy prawnej zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 4 lutego 2011 r. (II UZP 1/11, LEX nr 749835). Sąd

Najwyższy wyraził słuszny pogląd, że przekazywanie przez płatnika do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych składki niższej od wymaganej, jeżeli wynika to z innych

powodów niż nieprawidłowe ustalenie liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia

(np. wskutek matematycznej pomyłki w wyliczeniu składki, wadliwego

„przeimportowania” danych do programu komputerowego) nie wyczerpuje hipotezy

normy art. 34 ust. 3 w związku z ust. 1 ustawy. W rozpoznawanej obecnie sprawie

nie zaszła żadna z sytuacji opisanych w art. 34 ust. 1 lub ust. 3 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Nie zarzuca się Bolesławowi M., że nie przekazał danych o których mowa w art. 31

albo że przekazał dane nieprawdziwe. Nie zarzuca się także nieprawidłowego

ustalenia liczby ubezpieczonych lub grupy działalności. Tym samym nie można

uznać, że zostały spełnione przesłanki zastosowania wobec niego sankcji w postaci

podwyższenia stopy procentowej za cały rok składkowy. Organ rentowy wywodzi tę

sankcje z twierdzenia o zaniżeniu przez odwołującego się stopy procentowej,

jednakże nawet według stanowiska organu (którego Sąd Najwyższy nie podziela)

miałoby to nastąpić z innych niż opisane w art. 34 ust. 1 i 3 przyczyn, z uznania się

za następcę poprzedniczki prawnej w zakresie określonej na ten rok składkowy

wysokości stopy procentowej. Samo zaniżenie stopy procentowej nie stanowi

przesłanki nałożenia sankcji z art. 34 ust. 1. Jest ono konieczną częścią przesłanek

nałożenia sankcji ale tylko jako skutek nieprzekazania danych, przekazania danych

13

nieprawdziwych lub nieprawidłowego ustalenia liczby ubezpieczonych lub grupy

działalności a nie stanowi samoistnej przesłanki. Podwyższenie stopy procentowej

nie może nastąpić w razie zaniżenia stopy procentowej z jakichkolwiek przyczyn

lecz jedynie wówczas, gdy zaniżenie nastąpiło jako skutek wymienionych działań

lub zaniechań płatnika. Już tylko z tych przyczyn niezależnie od niepodzielenia

stanowiska organu rentowego co do zaniżenia stopy procentowej, zarzut

naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych nie mógł być uznany za słuszny.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c.