II UK 209/11

Sygn. akt II UK 209/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z wniosku K.P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

o prawo do świadczenia przedemerytalnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej daty przyznania

ubezpieczonej świadczenia przedemerytalnego oraz zmienia

poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 20 lipca 2010 r. w ten

sposób, że przyznaje ubezpieczonej prawo do świadczenia

przedemerytalnego poczynając od dnia 13 marca 2010 r.,

oddalając odwołanie w pozostałej części.

2

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 31 marca

2010 r. odmówił przyznania ubezpieczonej K.P. prawa do świadczenia

przedemerytalnego, uzasadniając ową decyzję tym, że ubezpieczona nie wykazała

wymaganego „stażu pracy” wynoszącego co najmniej 30 lat.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z

dnia 20 lipca 2010 r. zmienił wyżej opisaną decyzję organu rentowego w ten

sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia przedemerytalnego,

poczynając od dnia 1 marca 2010 r. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy

poprzedził ustaleniem, iż ubezpieczona urodziła się w dniu 14 sierpnia 1953 r., a

więc miała ukończone 56 lat życia, w dniu 12 marca 2010 r. złożyła w ZUS

Oddziale w O. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego,

zaś ostatnio była zatrudniona na podstawie umowy o pracę od dnia 19 maja 2008 r.

do dnia 31 sierpnia 2009 r. w Gospodarstwie Ogrodniczym A.U., a łączący ją z

pracodawcą stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn dotyczących zakładu

pracy – ze względu na likwidację stanowiska pracy. Ponadto ubezpieczona od dnia

1 września 2009 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. jako

bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia 9 września 2009 r., a także do dnia

rozwiązania ostatniego stosunku pracy posiadała łącznie, z uwzględnieniem

spornych w sprawie okresów zatrudnienia, ponad 30 lat okresów składkowych i

nieskładkowych.

Dokonując oceny prawnej tak ustalonego stanu faktycznego, sąd pierwszej

instancji uznał z kolei, iż wobec niekwestionowanego przez organ rentowy

spełnienia przez ubezpieczoną przesłanek przewidzianych w art. 2 ust. 3 ustawy z

dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych zasadniczą kwestią

wymagającą rozważenia była ocena, czy należało zaliczyć ubezpieczonej jako

okresy składkowe okresy jej zatrudnienia od dnia 1 stycznia 1996 r. do dnia 30

czerwca 1997 r. oraz od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 30 kwietnia 1999 r. w

Spółce Cywilnej J. Sklepie Spożywczo – Przemysłowym, D. Zdaniem Sądu

Okręgowego ubezpieczona była niewątpliwie zatrudniona w tych spornych

okresach jako sprzedawca, na podstawie umowy o pracę w sklepie spożywczo –

3

przemysłowym prowadzonym przez D., w wymiarze 1/3 wymiaru czasu pracy.

Pobierała także wówczas rentę inwalidzką, a od dnia 1 lipca 1998 r. rentę z tytułu

niezdolności do pracy. Równocześnie w okresie od dnia 19 stycznia 1998 r. do dnia

30 czerwca 1998 r. była zatrudniona w Zespole Szkół Mechanizacji Rolnictwa w G.

na stanowisku referenta. W ocenie sądu pierwszej instancji, należało podzielić co

do zasady pogląd organu rentowego w zakresie, w jakim powoływał się on na

istnienie obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu

pozostawania przez ubezpieczoną w stosunku pracy. Bez wpływu na ten

obowiązek pozostawał bowiem fakt równoczesnego pobierania przez ubezpieczoną

świadczenia rentowego. Okoliczność ta nie powodowała jednak na gruncie ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, ani nie powodowała przed dniem 1 stycznia

1999 r. wyłączenia pracownika z obowiązku ubezpieczenia, a brak realizacji

powyższego obowiązku przez pracodawcę – płatnika składek nie mógł powodować

negatywnych konsekwencji po stronie pracownika, który nie miał jakiegokolwiek

wpływu na działanie pracodawcy w omawianym zakresie. Sąd Okręgowy zauważył

wszakże, iż z ocenianego okresu pracy w sklepie spożywczo – przemysłowym

prowadzonym przez D. należało wyłączyć okres od dnia 19 stycznia 1998 r. do dnia

30 czerwca 1998 r., w którym ubezpieczona była zatrudniona w Zespole Szkół

Mechanizacji Rolnictwa w G., ponieważ okres ten został już zaliczony przez organ

rentowy do okresów składkowych.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację

wniesioną od powyższego wyroku przez organ rentowy, w której organ ten zarzucał

naruszenie prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 2 i art. 7

ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, wnosząc o

zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny przypomniał regulacje zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 5 oraz

ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych i

stwierdził, że w rozumieniu tych przepisów ustalenia Sądu Okręgowego dotyczące

nabycia przez ubezpieczoną prawa do świadczenia przedemerytalnego zostały

przeprowadzone prawidłowo i znajdowały potwierdzenie w materiale dowodowym

sprawy. Poprawnie ustalił zatem sąd pierwszej instancji, że ubezpieczona wykazała

wymagany 30 – letni okres zatrudnienia. Sąd drugiej instancji w pełni podzielił też

4

pogląd Sądu Okręgowego, iż ubezpieczona była objęta w spornych okresach

ubezpieczeniem społecznym, a okoliczność, że pracodawca ubezpieczonej nie

odprowadził za nią składek na ubezpieczenie społeczne obciążała tego

pracodawcę, a nie ubezpieczoną. Nie miała ona bowiem realnej możliwości

wymuszenia na pracodawcy obowiązku opłacenia składek. Także fakt pobierania

przez nią w owym czasie świadczenia rentowego nie wpływał w żaden sposób na

rozstrzygnięcie sprawy, gdyż na gruncie obowiązujących przepisów pobieranie

renty nie powoduje wyłączenia pracownika „z ogólnego systemu ubezpieczeń

społecznych”. Uznając zatem, że ubezpieczona spełniła wszystkie niezbędne

przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia przedemerytalnego, Sąd Apelacyjny

stanął na stanowisku, że sąd pierwszej instancji słusznie zmienił zaskarżoną

decyzję organu rentowego. Mając zaś na uwadze tę okoliczność uznał, że apelacja

organu rentowego jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16

grudnia 2010 r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

zaskarżył ten wyrok w części dotyczącej określenia daty przyznania ubezpieczonej

prawa do świadczenia przedemerytalnego i w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1

ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, poprzez

niezastosowanie tego przepisu i ustalenie dla ubezpieczonej prawa do świadczenia

przedemerytalnego od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek

o to świadczenie.

Wskazując na ten zarzut, organ rentowy domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku oraz uchylenia poprzedzającego go wyroku sądu pierwszej

instancji i zmiany decyzji ZUS z dnia 31 marca 2010 r. poprzez przyznanie

ubezpieczonej prawa do świadczenia przedemerytalnego od następnego dnia po

złożeniu wniosku o to świadczenie, tj. od dnia 13 marca 2010 r. (w myśl art. 39816

k.p.c.).

Wnioskując o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał

się na art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. i wskazał, że jego zdaniem jest ona oczywiście

uzasadniona, albowiem orzeczenie przez sądy obu instancji o prawie do

5

świadczenia przedemerytalnego zostało wydane z pominięciem art. 7 ust. 1 ustawy

z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych.

W celu uzasadnienia zarzutu kasacyjnego skarżący przypomniał z kolei, że

w apelacji wniesionej od wyroku sądu pierwszej instancji kwestionował zarówno

przyjęty przez ten sąd staż pracy ubezpieczonej, jak i datę przyznania świadczenia.

Tymczasem Sąd Apelacyjny skupił się jedynie na stażu pracy przyjętym do

ustalenia prawa do spornego świadczenia, natomiast pominął kwestię daty jego

przyznania, nie stosując się do regulacji zawartej w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 30

kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych. W ocenie organu rentowego

świadczenie przedemerytalne winno być przyznane od następnego dnia po dniu

złożenia wniosku o to świadczenie. W niniejszej sprawie wniosek został zaś

złożony w dniu 12 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zawarty w skardze kasacyjnej organu rentowego zarzut naruszenia prawa

materialnego jest w pełni usprawiedliwiony. Zarzut ten dotyczy wyłącznie

naruszenia art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

przedemerytalnych przez jego niezastosowanie i wydanie zaskarżonego orzeczenia

z pominięciem tego przepisu.

Wypada zatem przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy z dnia

30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych prawo do świadczenia

przedemerytalnego ustala się na wniosek osoby zainteresowanej, od następnego

dnia po dniu złożenia wniosku z dokumentami, o których mowa w ust. 3, przez

które należy rozumieć dowody uzasadniające prawo do świadczenia

przedemerytalnego, w tym decyzje o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub

informacje o upływie 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym

mowa w art. 2 ust. 3, a także dowody wymagane do ustalenia prawa do emerytury

oraz jej wysokości, określone przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Podkreślenia wymaga więc fakt, iż cytowany przepis, odmiennie niż określający

początkowy moment powstania prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

6

Społecznych art. 100 ust. 1 tej ustawy, nie wiąże powstania prawa do świadczenia

przedemerytalnego z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do

nabycia tego prawa (za wyjątkiem wymienionych w art. 100 ust. 2 sytuacji, w

których ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne lub

wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na podstawie przepisów

Kodeksu pracy), lecz zawsze z dniem złożenia wniosku wraz z wymaganymi

dokumentami, wskazując kategorycznie, iż prawo to ustala się (…) od następnego

dnia po dniu złożenia wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Jak wynika

natomiast z jednoznacznych ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd pierwszej

instancji, w pełni zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny, ubezpieczona złożyła

wniosek o świadczenie przedemerytalne w organie rentowym w dniu 12 marca

2010 r. Prawo do wnioskowanego przez nią świadczenia, zgodnie z art. 7 ust. 1

ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, mogło zatem zostać ustalone dopiero

od dnia 13 marca 2010 r., tj. właśnie od następnego dnia po dniu złożenia wniosku.

Jak się zdaje, sąd drugiej instancji, akceptując wskazany w wyroku Sądu

Okręgowego dzień 1 marca 2010 r. jako dzień określający datę powstania prawa

ubezpieczonej do świadczenia przedemerytalnego, nawiązał w ten sposób wprost

do regulacji zawartej w art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, która nie

odnosi się jednak bezpośrednio do powstania prawa do świadczeń, ale do ich

wypłaty. Czym innym jest bowiem powstanie prawa do świadczeń następujące w

przypadku świadczeń określonych w tej ustawie z dniem spełnienia wszystkich

warunków wymaganych do nabycia tego prawa, a czym innym realizacja tego

prawa polegająca na pobieraniu świadczeń, do których prawo zostało ustalone w

decyzji organu rentowego. Wynika to stąd, że istnienia prawa do świadczeń,

wiążącego się ze spełnieniem warunków nabycia tego prawa nie można

utożsamiać z przyznaniem świadczenia. Przyznaniem świadczenia jest ustalenie

prawa do jego pobierania, a więc do wypłaty (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 27 listopada 1989 r., III UZP 11/89, OSNCP 1990 nr 6, poz. 72

i wcześniejszą uchwałę z dnia 10 sierpnia 1988 r., III UZP 22/88, OSNCP 1989 nr

12, poz. 194, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2006 r., III UK

95/06, LEX nr 950628).

7

Zdaniem Sądu Najwyższego nie są jednak istotne pobudki, którymi kierował

się sąd drugiej instancji w tej kwestii. Należy bowiem podkreślić, że choć ustawa o

świadczeniach przedemerytalnych poza art. 8 i 9 nie reguluje zasad wypłaty tych

świadczeń, w art. 11 odsyłając w tym zakresie do odpowiedniego stosowania

między innymi art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, to zastosowanie tego

przepisu w rozpoznawanej sprawie, w związku z użyciem w nim sformułowania

„świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń,

nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano

decyzję z urzędu” winno uwzględniać szczególną regulację w powołanym wcześniej

art. 7 ust. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. To zaś oznacza, że

przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego oraz jego wypłata w żadnym

razie nie może nastąpić wcześniej niż od następnego dnia po dniu złożeniu

wniosku wraz z wymaganymi dokumentami, ponieważ wtedy właśnie powstaje

prawo do tego świadczenia.

Uwzględniając ten pogląd, Sąd Najwyższy stanął zatem na stanowisku, że

skarga kasacyjna organu rentowego zasłużyła na uwzględnienie. Biorąc z kolei pod

uwagę fakt, iż została ona oparta jedynie na oczywiście uzasadnionym zarzucie

naruszenia prawa materialnego i opierając się wobec tego na treści art. 39816

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji swego wyroku.

/tp/