II UK 215/11

Sygn. akt II UK 215/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku L. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o świadczenie przedemerytalne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy zmienił decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 marca 2010 r. i ustalił L. D. prawo do

świadczenia przedemerytalnego począwszy od dnia 13 marca 2010 r. Podstawę

tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

W dniu 12 marca 2010 r. wnioskodawczyni (ur. 20 stycznia 1956 r.) złożyła

wniosek o świadczenie przedemerytalne. Organ rentowy uwzględnił staż

ubezpieczeniowy wynoszący 33 lata, 10 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i

nieskładkowych, nie zaliczając okresów pobierania zasiłku dla bezrobotnych od 19

lipca 2008 r. do 1 stycznia 2009 r. (5 miesięcy i 20 dni) oraz okresu zatrudnienia od

2 stycznia do 7 września 2009 r. (8 miesięcy i 5 dni) w łącznej wysokości 1 roku, 1

miesiąca i 25 dni. Po raz pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia

przedemerytalnego wnioskodawczyni złożyła w dniu 21 października 2009 r. po

ustaniu zatrudnienia wykonywanego od 1 marca 2007 r. do 10 lipca 2008 r. i

pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych od 19 lipca 2008 r. do 1 stycznia 2009 r. Od

odmownej decyzji z dnia 8 grudnia 2009 r. wnioskodawczyni nie odwołała się. W

okresie od 2 stycznia do 7 września 2009 r. wnioskodawczyni była zatrudniona w

„C. " Usługi Ogólnobudowlane T. C. Łącząca strony umowa o pracę została

rozwiązana za wypowiedzeniem z przyczyn dotyczących zakładu pracy w związku

z likwidacją stanowiska pracy. W okresie od 8 września 2009 r. do 25 marca 2010 r.

wnioskodawczyni była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy z prawem do

zasiłku.

W tak ustalonym stanie faktycznym i z powołaniem się na art. 2 ust. 1 pkt 5 i

art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych

(Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.), Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawczymi

spełniła określone w nich warunki, gdyż legitymuje się okresem 35-letniego stażu

pracy, była zarejestrowana co najmniej 6 miesięcy jako osoba bezrobotna i z tego

tytułu pobierała zasiłek dla bezrobotnych, w okresie pobierania zasiłku nie

odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego

zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz złożyła wniosek o przyznanie

świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia

3

wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny

okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie Sądu pierwszej instancji, art.

71 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415,

powoływanej dalej jako ustawa o promocji zatrudnienia) nie znajduje w sprawie

zastosowania, gdyż ustawa o świadczeniach przedemerytalnych wymaga jedynie

co najmniej 6-miesięcznego pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w

ustawie o promocji zatrudnienia. Wnioskodawczyni po ustaniu zatrudnienia

wykonywanego od 2 stycznia do 7 września 2009 r. pobierała zasiłek dla

bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, przez wymagany

okres 6 miesięcy od 9 września 2009 r. do 25 marca 2010 r., wniosek o

świadczenie przedemerytalne złożyła w dniu 12 marca 2010 r., a ponadto do dnia

zarejestrowania jako bezrobotna w dniu 8 września 2009 r. posiadała wymagany

35-letni staż ubezpieczeniowy.

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w uwzględnieniu apelacji

organu rentowego zmienił powyższy wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawczyni.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, spór w przedmiotowej sprawie koncentrował

się na kwestii, czy wnioskodawczym spełnia łącznie wszystkie przesłanki ustalenia

jej prawa do świadczenia przedemerytalnego wynikające z przepisów ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych. Sąd drugiej instancji podzielił ocenę Sądu

Okręgowego, że wnioskodawczyni spełniła przesłanki w postaci rozwiązania z nią

stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz posiadania do dnia

rozwiązania stosunku pracy (7 września 2009 r.) wymaganego okresu

uprawniającego do emerytury w łącznym rozmiarze 35 lat i 6 dni.

Dalej Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych, świadczenie przedemerytalne przysługuje

osobie określonej w ust. 1 po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla

bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, jeżeli osoba ta

spełnia łącznie warunki wymienione w ust. 3 pkt 1-3, w tym złoży wniosek o

przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni

od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-

miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych (pkt 3). Stosownie do art. 2

4

ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, do okresu 6 miesięcy

pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ust. 3, wlicza się, między

innymi, okresy zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy o promocji

zatrudnienia, podjętego w tym okresie, w przypadku zaś, gdy zatrudnienie to

ustanie po upływie 6-miesięcznego okresu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3, prawo do

świadczenia przedemerytalnego przysługuje, jeżeli wniosek o przyznanie tego

świadczenia zostanie złożony w terminie nieprzekraczającym 14 dni od dnia

ustania tego zatrudnienia. Przepis art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych wprowadzający, przy spełnieniu warunków w nim

przewidzianych, 14-dniowy termin do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia

przedemerytalnego od ustania zatrudnienia po upływie 6-miesięcznego okresu, o

którym mowa w ust. 3 pkt 3, jest zatem przepisem szczególnym (lex specialis)

wobec art. 2 ust. 3 pkt 3 tej ustawy (lex generalis), ustanawiającego 30-dniowy

termin do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przedemerytalnego od dnia

wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny

okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z obowiązującą w polskim

systemie prawnym zasadą, że przepis szczególny wyłącza stosowanie przepisu

ogólnego (lex generalis derogat legi speciali), w przypadku zajścia sytuacji opisanej

w hipotezie art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych

zastosowanie znajduje zatem 14-dniowy termin wynikający z tego przepisu, a nie

30-dniowy termin ustanowiony przez art. 2 ust. 3 pkt 3 tej ustawy.

Sąd Apelacyjny wskazał, że wnioskodawczyni, po ustaniu zatrudnienia

wykonywanego od 1 marca 2007 r. do 10 lipca 2008 r., w okresie od 11 lipca 2008

r. do 1 stycznia 2009 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako

osoba bezrobotna i w okresie od 19 lipca 2008 r. do 1 stycznia 2009 r. pobierała

zasiłek dla osób bezrobotnych. W dniu 2 stycznia 2009 r. wnioskodawczyni utraciła

status bezrobotnego z powodu podjęcia zatrudnienia w firmie T. C. Zatrudnienie to

ustało z dniem 7 września 2009 r. w drodze wypowiedzenie dokonanego przez

pracodawcę z przyczyn niedotyczących pracowników. Z treści art. 73 ust. 5 ustawy

o promocji zatrudnienia wynika, że bezrobotny, który utracił status bezrobotnego na

okres krótszy niż 365 dni z powodu podjęcia zatrudnienia i zarejestrował się w

powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny w okresie 14 dni od dnia ustania tego

5

zatrudnienia bądź, między innymi, pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu

zatrudnienia, posiada prawo do zasiłku na czas skrócony o okres pobierania zasiłku

przed utratą statusu bezrobotnego. Na podstawie tego przepisu Powiatowy Urząd

Pracy, uznając wnioskodawczynię za osobę bezrobotną z dniem 8 września 2009

r., przyznał jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych na okres od 9 września 2009 r.

do 25 marca 2010 r., skrócony o okres pobierania zasiłku przed utratą statusu

bezrobotnego. W konsekwencji, stosownie do art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych, okres zatrudnienia wnioskodawczyni w firmie T.

C., podjętego w okresie wskazanym w art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych, podlegał wliczeniu do tego okresu. Zatrudnienie to ustało z

dniem 7 września 2009 r., po upływie 6-miesięcznego okresu, o którym stanowi art.

2 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, a zatem w myśl art. 2

ust. 5 pkt 2 tej ustawy prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługiwało

wnioskodawczyni pod warunkiem złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego

świadczenia w terminie nieprzekraczającym 14 dni od dnia ustania tego

zatrudnienia, tj. do dnia 21 września 2009 r. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o

ustalenie jej prawa do świadczenia przedemerytalnego w dniu 12 marca 2010 r., a

zatem z uchybieniem 14-dniowego terminu wynikającego z art. 2 ust. 5 pkt 2

ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, a tym samym brak jest podstaw do

ustalenia jej prawa do dochodzonego świadczenia.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie prawa

materialnego tj.: 1) art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych,

poprzez błędną jego wykładnię wyrażoną w przyjęciu, że okres zatrudnienia od 2

stycznia do 7 września 2009 r. u pracodawcy „Usługi Ogólnobudowlane T. C."

podlegał wliczeniu do 6-miesięcznego okresu pobierania zasiłku, o którym mowa w

art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy, pomimo że w okresie tym wnioskodawczyni nie spełniała

jeszcze warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy, 2) art. 2 ust. 3 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych, poprzez błędną jego wykładnię, co wyraża się w

uznaniu dopuszczalności uwzględnienia okresu pobierania zasiłku i okresu

zatrudnienia ubezpieczonej przed spełnieniem przez nią warunków z art. 2 ust. 1

pkt 5 ustawy, pomimo że - zgodnie z literalną wykładnią tego przepisu - 6-

miesięczny okres pobierania zasiłku jest dodatkowym warunkiem uzyskania

6

świadczenia przedemerytalnego, który może być spełniony tylko po wcześniejszym

wypełnieniu warunków z art. 2 ust. 1 ustawy, konsekwencją czego jest niewłaściwe

zastosowanie: 3) art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych,

poprzez jego zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że wnioskodawczyni miała

obowiązek złożyć wniosek o przyznanie jej świadczenia przedemerytalnego w

terminie 14-dni od dnia ustania zatrudnienia, tj. do dnia 21 września 2009 r. oraz 4)

art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, poprzez

niezastosowanie 30-dniowego terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w tym

przepisie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i jego zmianę poprzez orzeczenie o oddaleniu apelacji,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych,

prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która, między

innymi, do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona

przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniającego do

emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. W myśl

art. 2 ust. 3 tej ustawy, świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie określonej

w ust. 1 po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o

którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, jeżeli osoba ta spełnia łącznie

wymienione w nim warunki, w tym zgodnie z pkt 3 - złoży wniosek o przyznanie

świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia

wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny

okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. W świetle art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy, do

okresu 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ust. 3,

wlicza się, między innymi, okresy zatrudnienia, w rozumieniu przepisów ustawy o

7

promocji zatrudnienia, podjętego w tym okresie; w przypadku gdy zatrudnienie

ustanie po upływie 6-miesięcznego okresu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3, prawo do

świadczenia przedemerytalnego przysługuje, jeżeli wniosek o przyznanie tego

świadczenia zostanie złożony w terminie nieprzekraczającym 14 dni od dnia

ustania zatrudnienia.

Przepisy te mają jednoznaczne brzmienie i wprost z nich wynika

konieczność spełnienia szeregu następujących po sobie warunków uprawniających

do świadczeniach przedemerytalnego. W pierwszym rzędzie osoba ubiegająca się

o to świadczenie musi spełnić warunki określone w art. 2 ust. 1 pkt 5, a mianowicie,

po pierwsze - rozwiązania z nią stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, po drugie - zatrudnienia w tym zakładzie przez okres nie krótszy niż 6

miesięcy i po trzecie - posiadania do dnia rozwiązania tego stosunku pracy

wymaganego stażu ubezpieczeniowego wynoszącego w przypadku kobiet 35 lat.

Jednakże osoba, która spełnia warunki ustanowione w art. 2 ust. 1 pkt 5 nie

nabywa prawa do świadczenia przedemerytalnego bezpośrednio po rozwiązaniu

stosunku pracy, ale - stosownie do art. 2 ust. 3 ustawy, który jednoznacznie odnosi

się do osoby określonej w ust. 1 - dopiero po upływie co najmniej 6-miesięcznego

okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych i tylko wówczas, gdy spełni dalsze

warunki wymienione w tym przepisie, w tym, między innymi - stosownie do jego pkt

3 - złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie

nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy

dokumentu poświadczającego pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przez 6-

miesięczny okres. Niewątpliwie chodzi tu więc o 6-miesięczny okres pobierania

zasiłku dla bezrobotnych, o którym stanowi art. 2 ust. 3, a więc przypadający po

rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, najpóźniej na

datę którego to rozwiązania osoba ubiegająca się o świadczenie przedemerytalne

spełnia - wynikający z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy - warunek stażu

ubezpieczeniowego.

Przepis art. 2 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, poprzez

jednoznaczne odesłanie do ust. 3, pozwala na wliczenie do 6-miesięcznego okresu

pobierania zasiłku dla bezrobotnych przypadającego po rozwiązaniu stosunku

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, na datę którego to rozwiązania

8

pracownik legitymuje się wymaganym okresem uprawniającym do emerytury,

między innymi, okresu zatrudnienia podjętego w tym właśnie 6-miesięcznym, a nie

jakimkolwiek innym okresie pobierania zasiłku. A więc tylko w przypadku, gdy

zatrudnienie to ustanie po upływie tego właśnie, a nie jakiegokolwiek innego 6-

miesięcznego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, art. 2 pkt 5 ustawy

zakreśla 14-dniowy termin do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia

przedemerytalnego, biegnący od dnia ustania tego zatrudnienia.

Sąd drugiej instancji, wbrew jednoznacznemu brzmieniu powołanych wyżej

przepisów, „zaliczył” okres zatrudnienia skarżącej w firmie „C.”, podjętego w trakcie

pobierania zasiłku dla bezrobotnych w okresie poprzedzającym osiągnięcie przez

nią wymaganego stażu ubezpieczeniowego na poczet 6-miesięcznego okresu

zasiłku dla bezrobotnych pobieranego przez skarżącą po ustaniu tego zatrudnienia

i uznał, że powinna ona złożyć wniosek o świadczenie przedemerytalne w terminie

określonym w art. 2 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, a więc

do dnia 21 września 2009 r. Uszło uwagi Sądu odwoławczego, że w tej dacie - po

spełnieniu warunków z art. 2 ust. 1 pkt 5 - skarżąca nie spełniała jeszcze warunku

co najmniej 6-miesięcznego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych (art. 2 ust.

3) lub co najmniej 6-miesięcznego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych i

wliczanego do niego okresu zatrudnienia podjętego w tym okresie (art. 2 ust. 3 w

związku z art. 2 ust. 5 pkt 2) oraz że okres zatrudnienia w firmie „C.” nie był

okresem zatrudnienia podjętego w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o

którym stanowi art. 2 ust. 3 ustawy, a w rezultacie nie podlegał wliczeniu do tego

okresu. Natomiast art. 73 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia dotyczący

skrócenia czasu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, między innymi, o okres

pobierania zasiłku przed utratą statusu bezrobotnego, ma znaczenie wyłącznie dla

określenia czasu prawa do zasiłku przysługującego bezrobotnemu po ponownym

uzyskaniu tego statusu. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że przy

uwzględnieniu tej zasady, powiatowy urząd pracy przyznał skarżącej prawo do

zasiłku dla bezrobotnych od 9 września 2009 r. do 25 marca 2010 r., a więc na

czas przekraczający 6-miesięczny okres pobierania zasiłku, o którym stanowi art. 2

ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych.

9

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815

§

1 zdanie pierwsze i odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.