V CSK 207/11

Sygn. akt V CSK 207/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

w sprawie z powództwa Zakonu Szpitalnego - OO. […] Prowincja X.

przeciwko Akademii Medycznej w W.

o przywrócenie prawa własności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 27 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 listopada 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Prowincja X. Zakonu Szpitalnego pozwem wniesionym w dniu 10 maja 2004

r. domagała się pierwotnie od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody Y.

nakazania przeniesienia własności nieruchomości gruntowej o powierzchni 21.526

m2

położonej przy ul. P.[...], stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w

użytkowaniu wieczystym Akademii Medycznej w W., oraz przeniesienia własności

budynków posadowionych na gruncie.

Uzasadniając żądanie strona powodowa wskazała, iż Konwent O.O. […] p.w.

Trójcy Świętej od 1711 r. do 1949 r. władał nieprzerwanie nieruchomością u zbiegu

ulic K. P. i R. T. we W. Na podstawie dwóch decyzji Urzędu Miasta z dnia 17

września 1974 r. przekazano stronie powodowej nieodpłatnie nieruchomość

położoną przy ul. T. [...] obejmującą działkę nr 2/6 wraz ze znajdującymi się na niej

budynkami oraz nieruchomość przy ul. T. [...] obejmującą działki 3, 2/2, 2/4, 2/5,

także wraz ze znajdującymi się na tym gruncie budynkami. Pozostała część

nieruchomości gruntowej, której dotyczy żądanie pozwu, stanowi własność Skarbu

Państwa, a użytkownikiem wieczystym gruntu jest pozwana Akademia Medyczna.

W piśmie procesowym z dnia 17 maja 2006 r. sprecyzowała żądanie w ten sposób,

że wnosiła o przywrócenia na jej rzecz własności nieruchomości wraz z budynkami,

wskazując jako podstawę prawną zgłoszonego żądania art. 61 ust 1 ustawy o

stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. W toku

procesu jako pozwanego wskazano Akademię Medyczną, a postępowanie w

stosunku do Skarbu Państwa umorzono wobec cofnięcia powództwa. Pozwana

Akademia Medyczna wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r. przywrócił powodowi

prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Z ustaleń wynika, że powód

wszczął postępowanie regulacyjne przed Komisją Majątkową domagając się

przywrócenia własności nieruchomości. Komisja Majątkowa zawiadomiła strony

pismem z dnia 12 stycznia 2004 r. o nieuzgodnieniu orzeczenia.

Przedmiotowa nieruchomość pozostawała własnością Konwentu O.O. […]

do dnia 30 września 1949 r. i do tego czasu w budynku prowadzony był szpital. Z

3

dniem ogłoszenia w Monitorze Polskim uchwały Rady Ministrów z dnia 21 września

1949 r. w sprawie przejęcia na własność przez związki samorządu terytorialnego

niektórych szpitali utrzymywanych przez stowarzyszenia Polski Czerwony Krzyż i

Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej oraz przez kongregacje,

związki, stowarzyszenia religijne i fundacje, tj. 1 listopada 1949 r., Gmina W.

przejęła nieodpłatnie m. in. stanowiący własność Konwentu szpital położony we W.

przy ul. T.[...]. Majątek szpitalny, zgodnie z protokołem zdawczo–odbiorczym z dnia

8 października 1949 r., obejmował teren o powierzchni ok. 3 ha ograniczony ulicami

T., P. i M.

Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia 17 września 1974 r. na

Konwent O.O. […] przeszła własność działek o nr 3, 2/2, 2/4 i 2/5 położonych przy

ul. R. T. [...] wraz z ze znajdującymi się na gruncie budynkami o łącznej

powierzchni 301 m2

. Drugą decyzją Prezydenta Miasta z tej samej daty przekazano

nieodpłatnie na własność Konwentu działkę nr 2/6 o powierzchni 1.290 m2

położoną

we W. przy ul. R. T. [...] wraz ze znajdującymi się na niej budynkami. Pozostała

część nieruchomości, o powierzchni 21.526 m2

, oznaczona geodezyjnie jako działki

o nr 9/1, 9/2, 9/4, 9/5, 9/6, 9/7, 9/8, 9/9, 9/10, stanowi nadal własność Skarbu

Państwa, który oddał je w użytkowanie wieczyste Akademii Medycznej w W.

W obiekcie przy ul. P. [...] znajdowały się Klinika Chorób Wewnętrznych i

Alergologii, Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Klinika Przewodu

Pokarmowego i Chirurgii Ogólnej oraz Klinika Chirurgii Urazowej i Chirurgii Ręki.

Dwie ostatnie w 2007 r. i 2008 r. przeniesione zostały do innych obiektów na

terenie W., zaś te, które nadal w nim funkcjonowały mają być przeniesione do

Centrum Klinicznego Akademii Medycznej przy ul. B. we W. Pozostałe

pomieszczenia pozostają niewykorzystane lub są wynajmowane. W planach

Akademii Medycznej budynek ma być w przyszłości przeznaczony dla potrzeb

Wydziału Nauki i Zdrowia, kształcącego około 1800 studentów. Ma być tam też

utworzony Oddział Rehabilitacji i Fizjoterapii.

W ocenie Sądu Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Strona powodowa złożyła pozew w sześciomiesięcznym terminie, o którym mowa

w art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła

4

Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i wykazała, iż na skutek upaństwowienia

utraciła prawo do nieruchomości o powierzchni 21.526 m2

objętej wskazanymi

działkami, zatem w świetle art. 61 ust. 1 powołanej ustawy ma prawo domagać się

przywrócenia prawa własności. Za bezzasadny uznał podnoszony przez pozwaną

zarzut, że fakt, iż w budynku funkcjonują kliniki świadczące usługi medyczne dla

mieszkańców całego D., stanowić powinien podstawę oddalenia powództwa. Sąd

powołał art. 61 ust. 4 pkt 3 powołanej ustawy, z którego wynika, że przywrócenie

kościelnym osobom prawnym własności upaństwowionych nieruchomości nie może

naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez

inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych. Akademia

Medyczna jest zaś państwową osobą prawną i wyłączenie, o którym mowa w

powołanym przepisie, nie ma do niej zastosowania. Sąd uwzględniając powództwo

wziął też pod uwagę, iż funkcjonujące nadal w budynku dwie Kliniki na przestrzeni

kilku lat będą przeniesione, a strona powodowa zamierza w nieruchomości

prowadzić działalność charytatywną i opiekuńczą, opiekę paliatywno–hospicyjną,

zakład opiekuńczo–leczniczy, zakład rehabilitacyjny i świadczyć ma pomoc osobom

znajdującym się w niedostatku. Ocena tych wszystkich okoliczności oraz interesów

obu stron, a także widzianego obiektywnie interesu społecznego prowadzi, zdaniem

Sądu Okręgowego, do wniosku, iż zgłoszone żądanie podlegać winno

uwzględnieniu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2010 r. oddalił apelację

pozwanej od zaskarżonego wyroku, jednocześnie sprostował oznaczenie strony

pozwanej w ten sposób, że w miejsce nazwy „Prowincja X. Zakonu Szpitalnego "

wpisał „Zakon Szpitalny– OO. […] Prowincja X. ". Za niezasadny uznał zarzut

wygaśnięcia roszczenia wobec zgłoszenia żądania przywrócenie własności po

upływie terminu określonego w art. 64 ust. 1 i 2 ustawy. Uznał, że pomimo

pierwotnego sformułowania żądania jako żądania przeniesienia własności

nieruchomości powód domagał się przywrócenia jej własności, o czym świadczy

uzasadnienie pozwu i powołanie się na przepis art. 61 ust. 2 ustawy. Domagając

się pierwotnie w pozwie przeniesienia prawa własności, co znajduje swoją

podstawę w art. 61 ust. 2, a następnie przywrócenia własności na podstawie art. 61

ust. 1 ustawy, strona powodowa cały czas realizowała roszczenie o którym mowa w

5

art. 63 ust. 1 pkt 1, to jest roszczenie o przywrócenie własności. Sąd Apelacyjny

odwołał się też do art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. i uznał, że w sprawie nie doszło do

zmiany powództwa, gdyż okoliczności faktyczne nie uległy modyfikacji.

Sformułowanie w pozwie żądania o „nakazanie przeniesienia prawa własności" i

zmiana jego treści w piśmie z dnia 19 maja 2006 r. na „przywrócenia własności", w

świetle art. 63 ust. 1 pkt 1 ustawy nie może być uznane za zmianę powództwa w

rozumieniu art. 193 k.p.c., skoro każde z tych żądań odnosi się do tego samego

roszczenia o przywrócenie własności nieruchomości, a ustawa o stosunku Państwa

do Kościoła Katolickiego stanowi w art. 64 ust. 2, że uczestnikom postępowania

regulacyjnego przysługuje prawo do wystąpienia do sądu w określonym terminie o

„zasądzenie roszczenia". Z roszczeniem określonym w art. 63 ust. 1 pkt 1 ustawy

strona powodowa wystąpiła przed upływem 6-miesiecznego terminu.

Sąd Apelacyjny wskazał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 61 ust. 1

pkt 1 w związku z art. 65 i art. 63 ust. 1 - 3. Nie było w sprawie sporu odnośnie do

tego, że stronie powodowej przysługiwało prawo własności do nieruchomości

objętej żądaniem i że nieruchomości prowadzona była działalność lecznicza

(szpital). Nieruchomość została przejęta na własność Gminy W. na mocy

przytoczonej wyżej uchwały Rady Ministrów z dnia 21 września 1949 r.

Stronie powodowej przysługuje zatem, z mocy art. 61 ust. 1 pkt 1, roszczenie

o przywrócenie własności, do którego odsyła art. 65 ust. 3 ustawy. Pozwana, jako

państwowa osoba prawna, nie jest chroniona na podstawie art. 61 ust. 4.

Odrębne uregulowanie sytuacji zakładów służby zdrowia służyć miało zapewnieniu

i zabezpieczeniu interesów i dobra pacjentów, a interes ten jest nadrzędny.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia odnośnie do możliwości przeniesienia klinik

znajdujących się w budynku szpitalnym jak i faktycznie podjętych w tym zakresie

działań w latach 2007 i 2008, odniósł się do planów Akademii Medycznej co

do przeznaczenia budynku w przyszłości dla dalszego kształcenia studentów.

Uznał, że te okoliczności nie mogą być podstawą oddalenia powództwa w sytuacji,

w której obecnie jedynie część budynku przeznaczona jest na cele lecznicze

i w perspektywie najbliższych lat cele te będą nadal wypełniane, ponieważ dwie

funkcjonujące jeszcze w budynku kliniki zostaną przeniesione do innego obiektu na

terenie W. Strona pozwana docelowo zamierza przeznaczyć obiekt na cele

6

dydaktyczne, a nie lecznicze, w przeciwieństwie do strony powodowej, której celem

jest prowadzenie w budynku działalności leczniczo–opiekuńczej. Interes strony

pozwanej utrzymania prawa własności nieruchomości dla realizacji celu w postaci

kształcenia studentów nie może wyprzedzać i niweczyć roszczenia o przywrócenie

utraconego prawa do budynku, który ma być przeznaczony na cele lecznicze.

Zarzut pominięcia dowodu z zeznań świadków wnioskowanych przez stronę

pozwaną, czym Sąd I instancji naruszyć miał art. 217 k.p.c. i 227 k.p.c., w ocenie

Sądu Apelacyjnego także jest bezzasadny, strona pozwana utraciła bowiem

możliwość jego skutecznego podniesienia, wobec braku zgłoszenia zastrzeżenia,

o jakim mowa w art. 162 k.p.c.

Naruszenia art. 63 ust. 1 ustawy skarżąca upatrywała w tym, iż skoro ustawa

przewiduje kilka sposobów przywrócenia własności, sąd powinien wybrać

optymalny sposób regulacji, tymczasem Sąd Okręgowy poprzestał na ocenie

żądania przywrócenia własności. Sąd Apelacyjny uznał jednak, że wobec takiego

właśnie sformułowania żądania rozważanie innych sposobów uregulowania sytuacji

majątkowej powoda stanowiłoby orzekanie ponad żądanie, co z uwagi na zakaz

określony w art. 321 k.p.c. było niedopuszczalne. Poza tym, w sporze sądowym

prowadzonym pomiędzy strona kościelną a Akademią Medyczną Sąd nie mógł

przyznać żadnej nieruchomości zamiennej nie należącej do pozwanej, ani przyznać

odszkodowania przy braku odpowiedniego żądania. Pojęciem trudnej do

przezwyciężenia przeszkody utrudniającej przywrócenie własności nie może być

interes strony pozwanej w utrzymaniu budynku w celu realizacji wypełniania

zaplanowanych zamierzeń.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w części oddalającej apelację

i orzekającej o kosztach procesu wniosła strona pozwana, opierając ją na obydwu

podstawach uregulowanych w art. 3983

§ 1 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 61

ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 61 ust. 4 pkt 3, art. 64 ust. 2 in fine i art. 65 ustawy z dnia

17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz. U. z 1989 r., nr 29, poz. 154 z późn. zm.) poprzez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

7

W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzuciła naruszenie

przepisów kodeksu postępowania cywilnego, to jest art. 328 § 2, art. 391 § 1,

art. 382, art. 233 § 1, art. 321, art. 162 i 217 § 2, oraz art. 227, 193, 232, 382, 381

i 385 k.p.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia skarżąca wniosła

o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części oraz

poprzedzającego go wyroku Sadu Okręgowego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego

w zaskarżonej części i zmianę w całości wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez

oddalenie powództwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wnosił o jej oddalenie, podnosząc

także w kolejnym piśmie procesowym i na rozprawie kasacyjnej, że sporna

nieruchomość została mu już przez pozwaną wydana.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie regulacyjne, uregulowane w rozdziale pierwszym ustawy

z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego

w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154; dalej - ustawa regulacyjna),

charakteryzuje się określoną specyfiką. Istotą tego postępowania, wszczynanego

na wniosek kościelnych osób prawnych, jest przywrócenie w naturze określonych

składników własności Kościołowi Katolickiemu, których został pozbawiony, a które

zostały wymienione w art. 61 ust. 1 i 2 (art. 63 ust. 1 pkt 1), albo naprawienie

szkody w sposób określony w art. 63 ust. pkt 2 i 3. Regulacja może zatem polegać

na przywróceniu własności nieruchomości lub ich części, albo, gdy przywrócenie

własności napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, na przyznaniu

odpowiedniej nieruchomości zamiennej, lub na przyznaniu odszkodowania.

Sposoby te nie są równorzędne i powinny być rozważane w ustawowej kolejności.

Nieprecyzyjne sformułowania ustawy regulacyjnej mogą prowadzić do

niezrozumienia charakteru roszczenia, z jakim do sądu mogła wystąpić kościelna

osoba prawna w przypadku braku uzgodnienia orzeczenia przez zespół orzekający

lub Komisję Majątkową w pełnym składzie. Zgodnie bowiem z art. 64 ust. 2, w takiej

sytuacji w terminie sześciu miesięcy od otrzymania zawiadomienia o braku

8

uzgodnienia orzeczenia mogła wystąpić do sądu z powództwem o zasądzenie

świadczenia. Takie sformułowanie mogło sugerować konieczność wystąpienia

z powództwem o zasądzenie i tak też w rozpoznawanej sprawie powództwo zostało

sprecyzowane, jako żądanie przeniesienia własności nieruchomości. Roszczenie

o zasądzenie, w klasycznym rozumieniu tego określenia, jednak nie przysługuje,

bowiem w istocie jedynym roszczeniem, z jakim kościelna osoba prawna mogła

wystąpić do sądu, było roszczenie o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego

zgodnie z art. 63, a takie roszczenie ma charakter roszczenia o ukształtowanie

prawa, a nie o zasądzenie. Powyższe nie prowadzi jednak do uznania zasadności

podnoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 64 in fine ustawy

regulacyjnej. Skarżący zarzucał, że roszczenie powoda wygasło, bowiem

sprecyzowanie roszczenia poprzez zgłoszenia żądania przywrócenia własności

nieruchomości nastąpiło po upływie określonego w tym przepisie terminu

(obecnie termin ten jest określony a art. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r.

o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej

Polskiej, Dz.U. Nr 18, poz. 89). Trafnie jednak uznały orzekające w sprawie Sądy,

że z powództwa, wniesionego w sześciomiesięcznym terminie wynikało w sposób

oczywisty, iż treścią żądania jest przeprowadzenie postępowania regulacyjnego

poprzez przekazanie własności nieruchomości w celu sprawowania działalności

w zakresie prowadzenia szpitala, o czym świadczy nie tylko powołanie się w pozwie

na art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy regulacyjnej, lecz także uzasadnienie żądania.

Wadliwie natomiast uznał Sąd Apelacyjny, co zasadnie zarzucił skarżący,

że z uwagi na zakaz wyrażony w art. 321 § 1 k.p.c. nie jest możliwe rozważanie

pozostałych sposobów przeprowadzenia postępowania regulacyjnego, bowiem -

wobec ostatecznego sprecyzowania żądania jako żądania przywrócenia własności

upaństwowionej nieruchomości kościelnej – przyznanie nieruchomości zamiennej

lub odszkodowania stanowiłoby wyjście ponad żądanie. Zastosowanie art. 321 § 1

k.p.c. w postępowaniu regulacyjnym w sytuacji, w której zgłoszono żądanie

przywrócenia własności, prowadziłoby do wniosku, że sąd może to żądane tylko

uwzględnić, albo tylko oddalić, a to oznacza zaprzeczenie celu, jakiemu

to postępowanie ma służyć, a więc uregulowaniu spraw majątkowych Kościoła.

Naruszenie prawa procesowego przez wadliwe zastosowanie tego przepisu

9

miałoby jednak znaczenie dla uznania zasadności skargi kasacyjnej jedynie

w sytuacji, w której przywrócenie własności nieruchomości natrafiało na trudne do

przezwyciężenia przeszkody. Podkreślić należy, że postępowanie regulacyjne nie

ma na celu wybrania „lepszego” sposobu uregulowania spraw majątkowych

Kościoła. Jak wyżej wskazano, prowadzić ma w pierwszym rzędzie do

przywrócenia własności, a gdyby okazało się to nadmiernie utrudnione, do

naprawienia szkody poprzez przyznanie nieruchomości zamiennej albo

odszkodowania. Jeżeli zatem Sąd Apelacyjny uznał, że przywrócenie własności

nieruchomości nie napotyka na trudne do przezwyciężenia przeszkody, rozważanie

sposobów naprawienia szkody było zbędne. Z tej też przyczyny nie był potrzebny

udział w postępowaniu innych niż strony podmiotów, także zatem i ten zarzut

skarżącego należy uznać za chybiony.

Zasadnicze zatem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało rozważenie,

czy przywrócenie własności przedmiotowej nieruchomości napotykało czy też nie

napotykało na trudne do przezwyciężenia przeszkody. Rozpocząć trzeba od

przypomnienia, że nie było miedzy stronami sporu odnośnie do tego, że objęta

pozwem nieruchomość stanowiła własność Konwentu O.O. […] a budynek, w

którym prowadzony był szpital, stanowił pod względem architektonicznym i

funkcjonalnym wraz ze znajdującym się obok klasztorem jeden obiekt. Nie było

sporne również, że przed przejęciem w nieruchomości tej była prowadzona

działalność lecznicza i że zamiarem powoda jest prowadzenie tej działalności w

dalszym ciągu.

Podstawę prawną przywrócenia własności stanowi zatem art. 61 ust. 2 pkt 1

w związku z art. 39 ustawy regulacyjnej, nie zaś, jak przyjął to Sąd Apelacyjny,

art. 61 ust.1. Przepis ten bowiem odsyła do art. 60 ust. 1 pkt 1, dotyczącego

nieruchomości, które były własnością diecezji, parafii, klasztorów lub innych

instytucji grecko-katolickich (unickich). Przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 dotyczy natomiast

przekazania własności nieruchomości w celu sprawowania w nich kultu religijnego

lub działalności kościelnych osób prawnych w zakresie, o którym mówi art. 20 i 39,

ten ostatni zaś w pkt 2 dotyczy prowadzenia szpitali i innych zakładów leczniczych

oraz aptek. Podstawy prawnej orzeczenia nie stanowił również art. 65 ustawy

regulacyjnej, bowiem określał on tylko obowiązek zawarcia umowy dotyczącej

10

zakładów służby zdrowia, które były własnością kościelnych osób prawnych

i zostały uchwałami przejęte na własność Państwa. Jeżeli do zawarcia umowy nie

doszło, zastosowanie mają przepisy art. 61- 64, w tym art. 63, który określa

sposoby regulacji. Ustawa nie określa przesłanek, jakie należy brać pod uwagę

przy ocenie, czy przywrócenie własności natrafia na trudne do przezwyciężenia

przeszkody. W ust. 4 art. 61 wskazuje się jednak, że regulacja nie może m.in.

naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez

inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych. Orzekające

w sprawie Sądy uznały, że wobec tego, iż pozwana Akademia Medyczna jest

państwową osobą prawną, przepis ten jej nie dotyczy. Konkluzja jest trafna, jednak

z innego powodu, co zasadnie zarzucił skarżący. W przepisie tym bowiem chodzi

o prawa nabyte innych osób, niż strony postępowania regulacyjnego, skoro chodzi

o osoby trzecie.

Jak wskazano, przywrócenie własności nieruchomości może nastąpić, jeżeli

nie natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody. Wymaga to, jak wskazał

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 grudnia 2001 r., V CKN 437/00 (nie publ.),

rozważenia interesu stron i interesu społecznego. Skarżący zarzucał brak

rozważenia jego interesu i interesu społecznego, podnosząc, że nie została wzięta

pod uwagę sytuacja faktyczna Akademii Medycznej, fakt wykorzystywania

nieruchomości jako szpitala klinicznego służącego mieszkańcom, jak i

przeznaczenia budynku w przyszłości na cele dydaktyczne. Okoliczności te jednak

zostały wzięte pod uwagę. Z ustaleń wynika, że dwie spośród czterech klinik

zostały już przeniesione do innych budynków, a pozostałe mają być również

przeniesione. Budynek służyć ma w przyszłości przede wszystkim celom

dydaktycznym. Ustalenia te zostały dokonane na podstawie dowodów osobowych,

przy czym w postępowaniu pierwszoinstancyjnym pominięto wnioski o

przesłuchanie na te okoliczności dalszych świadków. Sąd Apelacyjny nie

uwzględnił zarzutu naruszenia art. 217 k.p.c. uznając, że wobec niezgłoszenia

zastrzeżenia na podstawie art. 162 k.p.c. skarżący utracił prawo powoływania się

na to uchybienie. W skardze kasacyjnej zgłoszono zarzut naruszenia art. 162 k.p.c.

Jest to zarzut trafny, bowiem obowiązek zgłoszenia zastrzeżenia, o jakim mowa

w art. 162 k.p.c. nie dotyczy uchybień polegających na bezpodstawnym pominięciu

11

czy oddaleniu wniosków dowodowych, chodzi tu o innego rodzaju uchybienia, jak

np. rozpoznanie z udziałem publiczności sprawy, która powinna być rozpoznana

z wyłączeniem jawności. Strona nie może być pozbawiona możliwości podnoszenia

w apelacji zarzutów odnoszących się do stanowiących podstawę rozstrzygnięcia

ustaleń faktycznych. O ile jednak sam zarzut jest trafny, to nie wykazano wpływu

tego uchybienia na treść rozstrzygnięcia. Świadkowie mieli zeznawać na

okoliczność sposobu wykorzystywania budynku przez pozwaną. Rzecz jednak

w tym, że skarżący nie wykazał, ani nawet nie twierdził, że po przywróceniu

powodowi własności nieruchomości dotychczasowa działalność w tożsamym albo

zbliżonym zakresie nie będzie mogła być wykonywana w tych samych

pomieszczeniach na podstawie stosunku obligacyjnego. Ewentualna umowa

najmu może bowiem zabezpieczyć interesy obu stron, nie stanowiąc przy tym

zagrożenia dla interesu społecznego. Przywrócenie własności budynku nie oznacza

w żadnym razie ograniczenia funkcji leczniczej Akademickiego Szpitala

Klinicznego, skoro, jak ustalono, można tę działalność prowadzić w innym,

nowoczesnym kompleksie, stanowiącym własność pozwanej. Nie jest też

wykluczone prowadzenie tożsamej działalności w innych wynajmowanych

pomieszczeniach. Prawdą jest, że działalność pozwanej, jako publicznej uczelni,

uzależniona jest w znacznym stopniu od dotacji budżetowej. Gdyby jednak

poprzestać na tym argumencie, to w istocie zapis ustawy, pozwalający przywrócić

własność budynku przeznaczonego na publiczną placówkę służby zdrowia

należałoby uznać za martwy, skoro z reguły środki z dotacji budżetowej na tego

rodzaju działalność są ograniczone. Trzeba jednak rozważyć interesy obu stron,

także zatem uwzględnić fakt, że to właśnie powód pozbawiony został własności

i przez wiele lat nie mógł z nieruchomości korzystać, obecnie zaś zamierza

prowadzić na przedmiotowej nieruchomości działalność leczniczą.

Nie są trafne dalsze podnoszone w skardze zarzuty kasacyjne. Wbrew tym

zarzutom, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera elementy, o jakich mowa

w art. 328 § 2 w związku z art. 391 k.p.c., pozwalając na kontrolę kasacyjna

zaskarżonego orzeczenia. Nie doszło również do naruszenia art. 232 w związku

z art. 381 i 382 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych zawartych

w apelacji, dotyczących planów związanych z ewentualnym przeniesieniem

12

pozostających w budynku klinik. Wskazano już wyżej, że wykazaniu podlega

również wpływ ewentualnego uchybienia na treść rozstrzygnięcia. Wpływ ten nie

istnieje, skoro nie wykazano braku możliwości prowadzenia dotychczasowej

działalności w innych, należących do pozwanego czy nawet wynajmowanych

pomieszczeniach.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.