II PK 222/11

Sygn. akt II PK 222/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko Skarbowi Państwa Nadleśnictwu Ż.

o rekompensatę i nagrodę pieniężną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 28 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w W. – Wydział VII Pracy wyrokiem z dnia z dnia 28 kwietnia

2011 r., po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej Skarbu Państwa Nadleśnictwa Ż. od

wyroku Sądu Rejonowego w T. V Wydziału Pracy z dnia 9 grudnia 2010 r.

zasądzającego od strony pozwanej na rzecz powoda A. S. kwotę 21.500 zł brutto z

ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia zapłaty (pkt I wyroku),

oddalającego dalej idące powództwo (pkt II wyroku), oraz zasądzającego od strony

pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego (pkt III wyroku), zmienił ten wyrok w jego punkcie I i III, w ten sposób, że

powództwo oddalił oraz zasądził na rzecz powoda od strony pozwanej kwotę 2.280 zł

tytułem kosztów procesu.

W pozwie powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej na jego rzecz

kwoty 21.500 zł tytułem rekompensaty w związku z przejściem na wcześniejszą

emeryturę oraz kwoty 1.150 zł premii wraz z ustawowymi odsetkami. Sąd Rejonowy

uznał, że sporne nagrody w wysokości 500 zł i 650 zł miały charakter uznaniowy, a

zatem nie miały charakteru roszczeniowego i powództwo w tym zakresie oddalił.

Natomiast uwzględnieniu podlegało, zdaniem Sądu, powództwo w części dotyczącej

rekompensaty w związku z przejściem powoda na emeryturę. Wskazał na regulację

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Państwowego

Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe z dnia 29 stycznia 1998 r. (zwanego dalej

puzp), która jest analogiczna do art. 921

§ 1 k.p. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem

Sądu Najwyższego i powszechnie przyjętą wykładnią takich unormowań przyjmuje, że

dla nabycia prawda do odprawy emerytalnej wystarcza związek czasowy pomiędzy

rozwiązaniem (lub ustaniem) stosunku pracy a przejściem na emeryturę, natomiast

nie jest istotna przyczyna rozwiązania umowy o pracę. Dla nabycia tego świadczenia

nie miało znaczenia to, że z powodu zastrzeżeń do pracy powoda został on zwolniony

z pracy, skoro po rozwiązaniu stosunku pracy przeszedł na emeryturę. Wobec

praktycznie powtórzonego unormowania art. 921

§ 1 k.p. w postanowieniu puzp

dotyczącym rekompensaty z tytułu przejścia na wcześniejszą emeryturę Sąd

pierwszej instancji powództwo uwzględnił.

W apelacji strona pozwana zarzuciła naruszenie spornego § 2 protokołu

dodatkowego nr 15 do puzp w związku z art. 9 k.p. przez błędną jego wykładnię i

3

przyjęcie, że wystarczającym do wykazania związku pomiędzy ustaniem stosunku

pracy a przejściem na emeryturę jest związek czasowy między tymi okolicznościami,

gdy w toku procesu wykazano, że ustanie stosunku pracy powoda nastąpiło w

związku z nienależytym świadczeniem przez niego pracy, a zatem ustanie stosunku

pracy powoda pozostawało w związku przyczynowym i funkcjonalnym z

nienależytym świadczeniem pracy przez powoda, a nie w wymaganym związku z

jego przejściem na emeryturę. Sąd drugiej instancji podzielił takie stanowisko,

uznając, że Sąd Rejonowy błędnie zinterpretował § 2 protokołu dodatkowego do

puzp, w brzmieniu: „stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę",

przyjmując za związek czasowy pomiędzy tymi okolicznościami. Zawarta w § 2

protokołu dodatkowego nr 15 do puzp stanowi, że „pracownikowi, którego stosunek

pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę w trybie art. 29 i art. 46 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. Nr 39 poz. 353 z 2004 r. ze zm.) wypłaca się rekompensatę

pieniężną. Rekompensata, o której mowa w ust. 1 wynosi 500 zł za każdy pełny

miesiąc który pracownikowi pozostał do osiągnięcia wieku emerytalnego,

wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn”. Sporne postanowienie § 2

protokołu dodatkowego do puzp jest analogiczne z treścią art. 921

§ 1 k.p. i powinno

być podobnie interpretowane. Równocześnie jednak Sąd drugiej instancji wskazał,

że „mając na uwadze ustalenie Sądu Rejonowego, iż strona pozwana rozwiązała z

powodem umowę o pracę z uwagi na nienależyte wykonywanie przez niego

obowiązków” pracowniczych, należy podzielić zarzut apelacji, że ustanie stosunku

pracy powoda nastąpiło w związku przyczynowym i funkcjonalnym z nienależytym

świadczeniem przez niego pracy, a nie w związku z jego przejściem na emeryturę. A

zatem nie została spełniona druga z przesłanek spornego § 2 protokołu

dodatkowego nr 15. To, że powód po upływie okresu wypowiedzenia skorzystał z

dobrodziejstwa wcześniejszej emerytury „nie ma znaczenia dla wykładni § 2

protokołu dodatkowego nr 15 do puzp bowiem powód złożył wniosek do ZUS o

przyznanie wcześniejszej emerytury w dniu 3.11.2009 r., a decyzja przyznająca

świadczenie nosi datę 16.11.2009 r. Z całą więc pewnością łączący strony stosunek

pracy (który ustał na dzień 31.10.2009 r.) nie ustał w związku z przejściem powoda

na wcześniejszą emeryturę”. Ponadto, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, strona

4

pozwana wykazała, że sporna dodatkowa rekompensata została „wprowadzona w

celu zmniejszenia zatrudnienia przez zachęcanie pracowników do rozwiązywania

umów o pracę i przechodzenia na emeryturę przed ukończeniem 65 lat przez

mężczyzn w Lasach Państwowych. W przedsiębiorstwie strony pozwanej, ze

względu na konieczność przeprowadzania działań optymalizacyjnych w sposób

zabezpieczający możliwość sprawnego działania nadleśnictw w warunkach

zwiększających się zadań gospodarczych oraz w związku z istniejącym przerostem

zatrudnienia i stanowiskiem związków zawodowych (…) dla uzyskania wskaźników

właściwych zatrudnienia przy pomocy dobrowolnego (planowanego) przechodzenia

przez pracowników na wcześniejszą emeryturę. Zatem celem ustanowienia

rekompensaty pieniężnej było motywowanie pracowników uprawnionych do

wcześniejszej emerytury do rozwiązywania stosunków pracy z własnej inicjatywy.

Tymczasem powód nie rozwiązał umowy o pracę z własnej inicjatywy”.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego, w szczególności: 1/ § 2 Protokołu dodatkowego Nr 15 do puzp przez

jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przejście pracownika na wcześniejszą

emeryturę w wyniku bezprawnego rozwiązania z nim stosunku pracy

potwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądowym już w następnym dniu po

rozwiązaniu z nim umowy o pracę nie jest ustaniem stosunku pracy w związku z

przejściem na emeryturę w trybie art. 29 i art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach. W skardze zarzucono też naruszenie prawa

procesowego, tj. art. 332 § 1 k.p.c. przez samodzielne ustalanie przyczyn

wypowiedzenia umowy o pracę z powodem, podczas gdy „ten sam Sąd w tym

samym składzie we wcześniejszym procesie wyrokiem z dnia 08 października

2009r., VII Pa 239/09, stwierdził, że stosunek pracy z powodem został przez

pozwanego rozwiązany z rażącym naruszeniem przepisów art. 30 § 4 k.p.

zasądzając na rzecz skarżącego odszkodowanie w oparciu o art. 45 § 1 k.p.”.

Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, „czy przejście

pracownika na wcześniejszą emeryturę w wyniku rozwiązania z nim stosunku

pracy z pogwałceniem art. 30 § 4 k.p. i art. 39 k.p. potwierdzonych prawomocnym

wyrokiem sądowym już w następnym dniu po ustaniu stosunku pracy jest tożsame

5

z ustaniem stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę w trybie art. 29 i

46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, o którym mowa w § 2 załącznika Nr 15

do puzp?”. Ponadto skarga jest oczywiście uzasadniona - z uwagi na rażące i

oczywiste naruszenie przez Sąd Okręgowy § 2 załącznika Nr 15 do puzp oraz art.

332 § 1 k.p.c. Treść § 2 załącznika Nr 15 do puzp jest podobna do brzmienia art.

921

§ 1 k.p., który uznaje za wystarczający do nabycia odprawy emerytalnej

związek czasowy pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na

emeryturę. Skarżący podkreślił, że Sąd Okręgowy podzielił takie stanowisko w

zakresie dotyczącym przysługującej mu odprawy emerytalnej, oddalając apelację

pozwanego w tym zakresie wyrokiem z dnia 28.04.2011 r., VII Pa …/11, „w której

pozwany zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 09.12.2010 r. sygnatura

akt V P - …/10, który zasądził na rzecz powoda odprawę w kwocie 35.512,80 zł

natomiast w sposób niezrozumiały zmienił wyrok Sądu Rejonowego w T. w

zakresie dotyczącym rekompensaty wypłaconej na podobnych zasadach jak

odprawa podając w uzasadnieniu, iż stosunek pracy powoda nie ustał w związku z

przejściem na emeryturę a w wyniku wypowiedzenia dokonanego przez

pracodawcę”.

W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

zasądzenie dodatkowej rekompensaty w kwocie 21.500 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenie na jego

rzecz kosztów postępowania za obie instancje oraz za postępowanie przed Sądem

Najwyższym, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W., z

pozostawieniem temu Sądowi do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed

Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Istotnie ten sam Sąd

drugiej instancji w tym samym składzie wyrokiem z dnia 8 października 2009 r., VII

Pa …/09, zasądził na rzecz tego samego powoda (skarżącego) odszkodowanie za

naruszające przepisy prawa wypowiedzenie umowy o pracę, które zostało

6

dokonane z naruszeniem art. 30 § 4 k.p., nie badając niewskazanych skarżącemu

przyczyn wypowiedzenia. W razie uwzględnienia odwołania od niezgodnego z

prawem wypowiedzenia umowy o pracę w szczególności z powodu pogwałcenia

art. 30 § 4 k.p., sąd pracy nie ma obowiązku poszukiwania ani oceny niepodanych

przecież pracownikowi przyczyn, które mogłyby uzasadniać niezgodne przecież z

przepisami prawa wypowiedzenie stosunku pracy. Taki stan rzeczy, a w

szczególności powaga rzeczy osądzonej wymienionym wyrokiem sprzeciwiały się

(wykluczały) niedopuszczalne poszukiwanie w kolejnym procesie tych samych

stron niewskazanych, wedle wyżej wymienionego prawomocnego wyroku,

przyczyn, które potencjalnie mogły uzasadniać wypowiedzenie skarżącemu

stosunku pracy, jeżeli za to niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy

skarżący na podstawie prawomocnego orzeczenia uzyskał odszkodowanie.

Równocześnie nie budzi wątpliwości, że w trakcie owego wygranego procesu

skarżący podjął decyzję o skorzystaniu z wcześniejszych uprawnień emerytalnych.

Wedle jego twierdzeń, w opisanej prawomocnie osądzonej sprawie skarżący

zmienił pierwotne żądanie uznania wypowiedzenia za bezskuteczne na

uwzględnione roszczenie odszkodowawcze, ponieważ wybrał - ze względu na

wywołany bezprawnym zwolnieniem z pracy konflikt z przełożonym - przejście na

wcześniejszą emeryturę. W konsekwencji jego stosunek pracy rozwiązał się z

dniem 31 października 2009 r. i już od następnego dnia po ustaniu stosunku pracy

(1 listopada 2009 r.) przyznano mu wcześniejszą emeryturę. W takich

okolicznościach sprawy wymagany do nabycia odprawy emerytalnej, którą Sądy

mu zasądziły, oraz do spornej dodatkowej rekompensaty pieniężnej, zanegowanej

zaskarżonym wyrokiem Sądu drugiej intencji, związek pomiędzy opisanym

ustaniem stosunku pracy skarżącego a jego wyborem i przejściem na

wcześniejszą emeryturę był oczywisty nie tylko dla celów nabycia odprawy

emerytalnej, ale również do nabycia dodatkowej rekompensaty pieniężnej w

oparciu o powielone brzmienie art. 921

k.p. w § 2 załącznika Nr 15 do puzp, który

dodatkowo motywował pracowników w wieku przedemerytalnym do korzystania z

możliwości przechodzenia na tzw. wcześniejsze emerytury w celu restrukturyzacji

zatrudnienia w jednostkach organizacyjnych lasów państwowych.

7

W opisanych okolicznościach sprawy Sąd Najwyższy podzielił stanowisko

skarżącego, że nie ma żadnych podstaw ani uzasadnienia, aby pracownik, „z

którym rozwiązano stosunek pracy w okresie ochronnym i z rażącym naruszeniem

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę” i który uzyskał odszkodowanie za

niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy, a następnie po rozwiązaniu

stosunku pracy przeszedł w następnym dniu na wcześniejszą emeryturę „został

ukarany pozbawieniem rekompensaty”. Ten stosunek pracy ustał z woli i wyboru

skarżącego w związku i w zrealizowanym zamiarze przejścia na wcześniejszą

emeryturę, przeto skarżący spełnił „układowe” przesłanki wymagane do nabycia

dodatkowej rekompensaty pieniężnej z tego tytułu w rozumieniu § 2 załącznika Nr

15 do puzp. W konsekwencji Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przejście

pracownika na emeryturę w związku z rozwiązaniem z nim stosunku pracy za

wypowiedzeniem, które prawomocnym wyrokiem sądu pracy, zasądzającym od

pracodawcy na rzecz pracownika odszkodowanie, zostało uznane za niezgodne z

przepisami prawa rozwiązanie stosunku pracy (art. 30 § 4 i art. 39 k.p. w związku z

art. 45 § 1 i art. 471

k.p.), wyklucza uznanie, że to niezgodne z prawem

wypowiedzenie nastąpiło z przyczyn zawinionych przez pracownika, co oznacza,

że bezprawnie zwolnionemu z pracy pracownikowi przysługuje dodatkowa

rekompensata pieniężna z tytułu ustania stosunku pracy w związku z przejściem

na emeryturę, na podstawie tego adekwatnego postanowienia układu zbiorowego

pracy. Dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c.

/tp/