II UK 237/11

Sygn. akt II UK 237/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku J. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 kwietnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy J. R. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie przeciwko Zakładowi

2

Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę, którym oddalono odwołanie wnioskodawcy

od decyzji organu rentowego z dnia 20 lipca 2010 r., przyznającej mu prawo do

emerytury, a od której wnioskodawca wniósł odwołanie w zakresie zawieszenia

prawa do wypłaty świadczenia z uwagi na pobieranie renty wojskowej. Sąd

Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji jak i

zapadłe orzeczenie, w myśl którego wnioskodawca uprawniony do renty wojskowej

i pobierający to świadczenie nie może jednocześnie pobierać świadczenia z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i

prawo to zostało mu przyznane. Zgodnie bowiem z art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst; Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odrębne przepisy określają prawo do

pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem

do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje

w związku ze służbą wojskową.

W stanie faktycznym sprawy, wnioskodawcy (ur. 10 czerwca 1946 r.),

decyzjami Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 3 stycznia 1984 r. przyznano

prawo do wojskowej renty inwalidzkiej oraz do emerytury wojskowej. Do stażu

uwzględniono okres zatrudnienia cywilnego w wymiarze 2 miesiące i 18 dni oraz 1

rok i 8 dni, a także okres służby wojskowej w wymiarze 16 lat 8 miesięcy i 5 dni.

Wypłatę emerytury wojskowej zawieszono ze względu na to, że pobierane

świadczenie rentowe było korzystniejsze. Obecnie wnioskodawca jest całkowicie

niezdolny do pracy z ogólnego stanu zdrowia (dawne inwalidztwo według pierwszej

grupy istnieje od dnia 28 września 2009 r.) oraz częściowo niezdolny do pracy

(dawne inwalidztwo według trzeciej grupy) w związku ze służbą wojskową od dnia

14 maja 1983 r. W dniu 6 kwietnia 2010 r. wnioskodawca złożył do ZUS wniosek o

emeryturę, dołączając dokumentację poświadczającą zatrudnienie od dnia 23

stycznia 1984 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z

dnia 17 czerwca 2010 r. uznał wnioskodawcę za całkowicie trwale niezdolnego do

pracy, a za datę powstania tej niezdolności ustalił dzień 7 kwietnia 2010 r. Decyzją

z dnia 20 lipca 2010 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury

od dnia 7 kwietnia 2010 r., ustalając staż ubezpieczeniowy na 26 lat 6 miesięcy i 14

dni okresów składkowych i nieskładkowych. Jednocześnie organ rentowy zawiesił

3

wypłatę świadczenia emerytalnego z powodu zbiegu prawa do więcej niż jednego

świadczenia. Na skutek odwołania wnioskodawcy, wyrokiem z dnia 17 listopada

2010 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie,

a jego wniosek o przyznanie prawa do wypłaty emerytury w zbiegu z rentą

wojskową przekazał do rozpoznania organowi rentowemu. Apelację wnioskodawcy,

od tego wyroku oddalił wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny,

wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przypadku,

gdy ubezpieczony uprawniony jest do dwóch lub więcej świadczeń, wypłaca się

świadczenie wyższe lub przez niego wybrane. Wnioskodawca pobiera rentę

wojskową, jako świadczenie dla niego korzystniejsze, a zatem prawo do wypłaty

świadczenia emerytalnego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegało

zawieszeniu. Sąd uznał także, że dla rozstrzygnięcia w sprawie nie ma znaczenia

podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, iż prawo do świadczenia

emerytalnego nabył za lata przepracowane po przejściu ze służby wojskowej w

stan spoczynku.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w całości pełnomocnik

wnioskodawcy, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez jego błędną

wykładnię wobec nieuwzględnienia przez Sądy orzekające w sprawie treści

uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r., II UZP

10/09, (OSNP 2010 nr 17-18, poz. 215), oraz przepisów postępowania – art. 386 §

6 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku jak i poprzedzającego go wyroku

Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy – przez przyznanie wnioskodawcy obu świadczeń – renty wojskowej oraz

emerytury z pracy cywilnej po zakończeniu służby, wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do

art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi

kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

4

zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów

postępowania lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny. Nie jest trafny podnoszony

w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 386 § 6 k.p.c.

Przepis ten stanowi o związaniu zarówno sądu, któremu sprawa została

przekazana po uchyleniu wyroku, na skutek apelacji, jak i sądu drugiej instancji,

oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w

uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji. Związanie wyrażone w art. 386 § 6

k.p.c. oznacza m.in. zakaz formułowania ocen prawnych sprzecznych z

wyrażonymi wcześniej w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji, a nawet

zakaz podejmowania w jakikolwiek sposób próby podważania czy kontestowania

wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Dotyczy to

dalszego postępowania przed sądami powszechnymi po uchyleniu poprzedniego

wyroku sądu pierwszej instancji w wyniku uwzględnienia apelacji i w rozpatrywanej

sprawie nie ma zastosowania z uwagi na przebieg postępowania, w którym nie

doszło do uchylenia wyroku przez Sąd drugiej instancji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 22 października 2009 r., III CZP 75/09, niepublikowane).

W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu między stronami co do tego, że

wnioskodawca nabył prawo do świadczenia rentowego na podstawie przepisów

ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.),

jak również prawo do świadczenia emerytalnego na podstawie przepisów ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Spór zaś w istocie sprowadza się do interpretacji przepisów i

ustalenia, czy wnioskodawca jest uprawniony do pobierania jednocześnie obu tych

świadczeń. Z art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS niewątpliwie

wynika – jako zasada prawa ubezpieczeniowego – prawo do pobierania jednego

świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w sytuacji tzw. zbiegu

u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie. Zasada ta jest

również obowiązująca (wg ust. 2 tego przepisu „z uwzględnieniem art. 96”) w razie

zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do

świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym m.in.

żołnierzy zawodowych, „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (…)

5

została obliczona według zasad określonych w art. 15a ustawy z dnia 10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (…)” –

bez znaczenia w okolicznościach sprawy. Zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 pkt 1

ustawy o emeryturach i rentach z FUS odrębne przepisy określają prawo do

pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem

do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje

w związku ze służbą wojskową. Te „odrębne przepisy” – nieznajdujące

zastosowania w okolicznościach sprawy - to w tym przypadku art. 54 ustawy z dnia

29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 648 ze zm.), który dopuszcza

pobieranie przez inwalidę wojennego i wojskowego, którego niezdolność do służby

wojskowej powstała w związku z tą służbą, rentę powiększoną o połowę emerytury

albo emeryturę powiększoną o połowę renty. W ocenianej sprawie do

wnioskodawcy uprawnionego do renty wojskowej z ustawy z dnia 10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin,

znajdzie zastosowanie art. 7, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury

lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo do

uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w

odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę

uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Cytowany przepis

wyklucza zatem możliwość zbiegu świadczeń wojskowych ze świadczeniami z

ubezpieczeń powszechnych, poza sygnalizowaną wyżej sytuacją prawną.

Wnioskodawca uprawniony do renty wojskowej i pobierający to świadczenie nie

może jednocześnie pobierać świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu przyznane. Tym

samym prezentowana w skardze kasacyjnej konstrukcja prawna, zgodnie z którą

wnioskodawcy miałyby przysługiwać „niezależnie” oba świadczenia, wobec „ciągu”,

a nie zbiegu świadczeń jest całkowicie chybiona i nie znajduje uzasadnienia w

przepisach. Sprawy zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty wojskowej z

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin

rozstrzyga się zgodnie z powszechnymi regułami ustawy o emeryturach i rentach z

FUS i tzw. zasadą jednego świadczenia. Zasada ta, dotyczy również zbiegu prawa

6

do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń

przewidzianych w odrębnych przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego,

niezależnie od ich ubezpieczeniowego czy też zaopatrzeniowego charakteru, z

wyjątkami wskazanymi w art. 96, wyżej wskazanymi.

Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia

27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, (OSNP 2005 nr 1, poz. 10). Warto zauważyć, że

zasada prawa do pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia

społecznego nie jest nowa i została do ustawy o emeryturach i rentach z FUS

przejęta z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) – por. jej art. 69.

Na koniec, w związku z zarzutami skargi, należy wskazać, że niczego do

niniejszej sprawy nie wnosi uchwała składu powiększonego Sądu Najwyższego z

dnia 17 lutego 2010 r., II UZP 10/09 (OSNP 2010/17-18/215), odnosząca się do

nabycia przez żołnierza zawodowego prawa do emerytury z ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, którego to prawa organ rentowy nie kwestionował.

Tym się kierując - gdy podstawy skargi nie zostały wykazane – orzeczono

jak w sentencji, na podstawie art. 39814

k.p.c.