III PK 76/11

Sygn. akt III PK 76/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa M. M. i P. P.

przeciwko Bankowi M. Spółce Akcyjnej w W.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 24 marca 2011 r.,

oddala skargę i zasądza od strony pozwanej na rzecz każdego

z powodów kwoty po 1.350 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Pozwany Bank M. S.A. w W., w sprawie z powództwa M. M. i P. P. o

wynagrodzenie, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24

marca 2011 r. Zaskarżonym wyrokiem oddalono jego apelację od wyroku Sądu

Rejonowego zasądzającego na rzecz powodów – odpowiednio – kwoty 14.703,53

zł i 18.403,93 zł tytułem wyrównania odpraw pieniężnych i wynagrodzenia za czas

niewykonywania pracy, od czego byli zwolnieni przez pozwanego w okresie

wypowiedzenia biegnącego od czerwca do sierpnia 2009 r.

W sprawie zostało ustalone, że M.M. zatrudniony był w Departamencie

Sprzedaży Produktów Hipotecznych na stanowisku konsultanta, a P.P. – na

stanowisku specjalisty – obaj do 31 sierpnia 2009 r. W umowach o pracę powodów

wyszczególniono stały składnik płacy, tj. wynagrodzenie w wysokości minimalnego

wynagrodzenia oraz dodatek z tytułu pracy w warunkach szkodliwych. Kolejnym

składnikiem wynagrodzenia powodów była comiesięczna prowizja, której wysokość

uzależniona była od wyników sprzedaży kredytów hipotecznych. W praktyce

wypłata prowizji uzależniona była wyłącznie od wielkości sprzedaży produktów

hipotecznych. Jej wyliczenie następowało według zasad określonych w załączniku

do ogólnych zasad przyznawania zmiennych składników wynagrodzenia, który

podawał szczegółowy sposób naliczania świadczenia przy zastosowaniu

wskazanych działań matematycznych i odpowiednich mnożników oraz wartości

produktu. Wszystkie kredyty uruchamiane przez powodów były rejestrowane

automatycznie w systemie i przypisywane danemu pracownikowi w okresach

miesięcznych. Przy naliczaniu prowizji nie dokonywano żadnych ocen pracowników

czy kontroli jakości ich pracy. Jedynym wyznacznikiem była wielkość sprzedanego

produktu. Departament, w którym pracowali powodowie, został zlikwidowany

uchwałą Zarządu Banku z 22 kwietnia 2009 r., działalność w zakresie sprzedaży

produktów hipotecznych była zawieszona a zamiarem banku było, by powodowie

nie dostarczali więcej produktów hipotecznych. Konsekwencją tego była likwidacja

stanowisk pracy powodów. W związku z tym strona pozwana pismami z 29 maja

2009 r. rozwiązała z powodami umowy o pracę na podstawie art. 10 ustawy z dnia

13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

3

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844

ze zm.) z zachowaniem 3 miesięcznych okresów wypowiedzenia, zwalniając ich

jednocześnie z obowiązku świadczenie pracy w okresie wypowiedzenia z

zachowaniem prawa do wynagrodzenia. W dniu doręczenia wypowiedzeń

odebrano powodom służbowe komputery, karty dostępu do systemu bankowego,

klucze do lokalu. Za okres zwolnienia powodów ze świadczenia pracy strona

pozwana wypłaciła powodom jedynie wynagrodzenie zasadnicze w wysokości

1.276 zł brutto miesięcznie. Nie uwzględniono natomiast do podstawy wyliczenia

wynagrodzenia wypłaconych prowizji. Powodom wypłacono też odprawę pieniężną

w kwotach 10.699 zł M.M. i 12.547,48 zł P.P.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że

zastosowanie ma art. 81 § 1 k.p. Nie można przyjąć, by w stosunku do powodów

wyodrębniono osobistą miesięczną stawkę wynagrodzenia. Było ono regulowane

przez zmienne wynagrodzenie prowizyjne, równocześnie stanowiło znacznie

większą część płacy dla pracowników, było zatem głównym jego elementem.

Wyodrębnienie w umowie części wynagrodzenia nazwanego jako zasadnicze jest

tylko zabiegiem technicznym, albowiem pracodawca i tak nie mógłby wypłacić

miesięcznie mniejszej kwoty niż zagwarantowane minimalne wynagrodzenie równe

określonemu w umowach. Sąd ten nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że

wynagrodzenie prowizyjne stanowiło w zasadzie premię uznaniową. Prowizja

określona została bowiem jako stały, wypłacany w okresach miesięcznych, składnik

wynagrodzenia, zmienny w zakresie swej wysokości uzależnionej od wielkości

sprzedaży. Wyłącznie wielkość sprzedaży produktów hipotecznych wpływała na

uruchomienie prowizji wyliczonej w jasny i konkretny sposób, przekazywany do

wiedzy zainteresowanych pracowników. Świadczenie to płacone było

automatycznie w okresach miesięcznych, bez dodatkowych ocen pracowników, a

zasady wypłaty określono szczegółowo w przepisach banku. W tej sytuacji nie ma

żadnego elementu uznaniowości, poza formalnym zapisem w ogólnych zasadach

wypłaty prowizji, że zmienne składniki wynagrodzenia mają charakter uznaniowy.

Dlatego Sąd Rejonowy uznał, że prowizja przewidziana w umowach o pracę

powodów stanowiła zmienny składnik wynagrodzenia, a samo wynagrodzenie

należy określić jako prowizyjne. Skoro nie było wyodrębnionej stawki godzinowej

4

ani miesięcznej, należy uznać, że należy im się 60% wynagrodzenia wskazanego w

art. 81 § 1 k.p.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne

Sądu Rejonowego. W zaskarżonym wyroku zwrócono uwagę na zdanie ostatnie

art. 81 § 1 k.p., gwarantujące pracownikowi wynagrodzenie nie niższe od

wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie

odrębnych przepisów. W świetle tego przepisu określenie w umowach o pracę

stawki minimalnego wynagrodzenia należy traktować jako zabieg techniczny. Jest

to zabieg techniczny w tym znaczeniu, że stanowi zindywidualizowanie tego

ostatniego zdania art. 81 § 1 k.p. w odniesieniu do każdego pracownika w zawartej

z nim umowie o pracę.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 81 §

1 k.p. polegające na przyjęciu, że określone w umowie o pracę każdego z powodów

wynagrodzenie zasadnicze nie jest stawką osobistego zaszeregowania. Skarżący

odwołał się do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30

grudnia 1986 r., III PZP 42/86 (OSNCP 1987 nr 8, poz. 106) stwierdzającej, że

przez wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania rozumie się

wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem funkcyjnym. Pogląd ten został

podtrzymany w wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., I PKN 455/00 (OSNAPiUS 2002

nr 11, poz. 268). Zdaniem skarżącego prowizja była świadczeniem uznaniowym,

wypłacanym nieregularnie i nie przysługuje powodom w okresie zwolnienia z

obowiązku wykonywania pracy, bo w tym czasie faktycznie pracy nie wykonywali.

Nie można przyjąć, że wyodrębnienie w umowie o pracę „wynagrodzenia

zasadniczego” w wysokości wynagrodzenia minimalnego stanowi „zabieg

techniczny”. Umowy o pracę powodów były sformułowane w sposób przejrzysty, co

nie dopuszcza tego rodzaju dowolności interpretacyjnej.

Powodowie wnieśli o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

5

Zgodnie z art. 81 § 1 k.p. pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli

był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących

pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego

zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki

składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków

wynagrodzenia – 60% wynagrodzenia. W każdym przypadku wynagrodzenie to nie

może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę,

ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Przepis art. 81 § 2 k.p. przyznaje

pracownikowi to samo wynagrodzenie za czas niezawinionego przez niego

przestoju. Kwotę 60% wynagrodzenia oblicza się na podstawie wynagrodzenia

urlopowego (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29

maja 1996 r., w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie

niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania

odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych

należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.).

Sąd Najwyższy podziela pogląd obu Sądów, że za czas zwolnienia od

wykonywania pracy w okresie wypowiedzenia powodowie nabyli prawo do 60% ich

wynagrodzenia. Pojęcie stawki osobistego zaszeregowania nie jest zdefiniowane

ustawowo, przejęto je z układów zbiorowych pracy i innych aktów płacowych,

obowiązujących w czasie uchwalenia Kodeksu pracy. Orzecznictwo Sądu

Najwyższego określa ją jako stały składnik wynagrodzenia, który przysługuje

pracownikowi za wykonywaną pracę bez konieczności spełnienia dodatkowych

przesłanek. Z tego względu w powołanej w skardze kasacyjnej uchwale III PZP

42/86 do wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania zaliczono nie

tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także dodatek funkcyjny.

Konstrukcyjnymi elementami wynagrodzenia powodów było wynagrodzenie

zasadnicze równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę (ustalonemu na

podstawie odrębnych przepisów) oraz doliczane do niego wynagrodzenie

prowizyjne. W praktyce wynagrodzenie zasadnicze stanowiło około jednej dziesiątej

miesięcznego wynagrodzenia powodów. Mimo jego małej wartości ekonomicznej,

postanowienie umowy o pracę przyznające prawo do tego wynagrodzenia, w

miesiącach wykonywania pracy, miało znaczenie konstytutywne. Na mocy tego

6

postanowienia wynagrodzenie miesięczne powodów stanowiła bowiem suma

wynagrodzenia minimalnego i wynagrodzenia prowizyjnego. Inaczej należy ocenić

to postanowienie umowy w odniesieniu do wynagrodzenia przysługującego

powodom za czas niewykonywania pracy na podstawie art. 81 § 1 k.p. W tym

przypadku minimalne wynagrodzenia za pracę przysługuje powodom nie dlatego,

że w tej wysokości określono ich wynagrodzenie zasadnicze (stawkę osobistego

zaszeregowania), lecz dlatego, że art. 81 § 1 zdanie drugie k.p. ustanawia

gwarancję dla pracownika, że w żadnym przypadku wynagrodzenie za ten czas

niewykonywania pracy nie może być niższe od minimalnego wynagrodzenia za

pracę. To postanowienie umowy o pracę nie ma w tym przypadku charakteru

kształtującego i słusznie zostało określone przez Sądy jaki zabieg techniczny.

Następstwem nieokreślenia stawki osobistego zaszeregowania jest prawo

powodów do 60% wynagrodzenia urlopowego.

Z tych względów na mocy art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.