SDI 11/12

WYROK Z DNIA 10 MAJA 2012 R.

SDI 11/12

Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Siuchniński (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Michał Laskowski, Stanisław Zabłocki.

S ą d N a j w y ż s z y – I z b a K a r n a z udziałem adwokata – Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej oraz protokólanta w sprawie

adwokat obwinionej z art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w

zw. z § 1 ust. 2 w zw. z § 8 i § 50 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu,

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2012 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę

obwinionej od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 15

października 2011 r., sygn. akt WSD (...), utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt SD (...)

u c h y l i ł z a s k a r ż o n e o r z e c z e n i e i sprawę obwinionej adwokat

p r z e k a z a ł d o p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a w postępowaniu odwoławczym

Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury.

U Z A S A D N I E N I E

Adwokat orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 18 maja

2011 r., sygn. akt SD (...), została uznana za winną tego, że w okresie od maja do 14 lipca

2009 r., w A. i w B., naruszyła zasady etyki i godności zawodu adwokata, przez

wprowadzenie A. P.-C. w błąd co do swoich możliwości właściwego i rzeczywistego

reprezentowania jej w sprawie o ustanie efektów cywilnego małżeństwa i rozwiązanie

związku małżeńskiego przed sądem w M. we Włoszech, i doprowadziła w ten sposób do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ramach przyjętego wynagrodzenia od A. P.-C.

oraz nie rozliczyła się z tego wynagrodzenia, tj. przewinienia z § 1 ust. 2 w zw. z § 8 i §

50 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu w zw. z art. 80 ustawy z dnia 26

maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst. jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze

2

zm.), i za to – na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 3 tej ustawy – została jej wymierzona kara

pieniężna w wysokości dziesięciokrotności podstawowej składki izbowej.

Od tego orzeczenia odwołanie złożyła obwiniona, wnosząc o jego uchylenie i

przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wyższy Sąd

Dyscyplinarny Adwokatury orzeczeniem z dnia 15 października 2011 r., sygn. akt WSD

(...), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.

Kasację wniósł obrońca obwinionej, podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa,

które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez „obrazę art. 89 ust. 2 u.p.a.

w zw. z art. 4, 5, 7, 410, 424 § 1 pkt 1, art. 457 § 3, art. 458 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k.,

polegającą na dokonaniu fragmentarycznej i mało wnikliwej oceny dowodów bez

dokładnej analizy całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz brak

wyczerpującego umotywowania odrzucenia wersji prezentowanej przez obwinioną, w

tym nierozważenie i nieustosunkowanie się przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny do

wszystkich zarzutów i wniosku odwoławczego obrońcy, co mogło mieć istotny wpływ na

treść orzeczenia, bez należytego uzasadnienia takiego stanowiska, a przez to zaniechanie

ustalenia prawdy materialnej”.

Na podstawie tak sformułowanego zarzutu obrońca obwinionej wniósł o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wyższemu

Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury.

Pokrzywdzona w odpowiedzi na kasację wniosła o pozostawienie jej bez

rozpoznania, ewentualnie o oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna.

W realiach procesowych sprawy nie można skutecznie zarzucić Sądowi

odwoławczemu obrazy stosowanych odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym

przepisów art. 4, 5, 7, 410, 424 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 458 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2

k.p.k., mającej się wyrażać się w dokonaniu „fragmentarycznej i mało wnikliwej oceny

dowodów bez dokładnej analizy całości zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego”, ponieważ Sąd ten nie przeprowadzał dowodów na rozprawie odwoławczej

i nie czynił własnych ustaleń oraz nie dokonywał oceny tych dowodów, które zgromadził

Sąd pierwszej instancji, a zobowiązany był jedynie do kontroli prawidłowości ich oceny

3

w granicach środka odwoławczego i podniesionych zarzutów. W tym zatem zakresie

zarzuty kasacji, jako skierowane przeciwko orzeczeniu Sądu pierwszej instancji, są

oczywiście bezzasadne.

Nie można jednak nie dostrzec, że w kasacji trafnie wskazano na nieprawidłowość

kontroli odwoławczej zaskarżonego orzeczenia przez Sąd drugiej instancji. Kontrola ta

została bowiem przeprowadzona w sposób pobieżny, bez odniesienia się do wszystkich

zarzutów odwoławczych, co daje podstawę do uznania, że nastąpiła z rażącym

naruszeniem reguł określonych w art. 433 § 2 k.p.k. Przy tym, jeśli zważyć na treść

uzasadnienia kasacji, trzeba przyjąć, że obrońca obwinionej jedynie w wyniku omyłki

wskazał jako podstawę kasacji zarzut obrazy art. 410 i art. 424 § 1 k.p.k. oraz 457 § 3

k.p.k., zamiast zarzutu obrazy art. 433 § 2 k.p.k.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury w ogóle nie rozważył stawianego w

odwołaniu zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, gdy idzie o te ustalenia, które

pozwoliły na przypisanie obwinionej działania z zamiarem wprowadzenia pokrzywdzonej

w błąd i doprowadzenia jej w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem

przez przyjęcie stosownego wynagrodzenia (na marginesie warto zaznaczyć, że

wyjaśnienia obwinionej do takich ustaleń podstaw nie dają, zaś innych dowodów w tym

zakresie nie przeprowadzono). Co prawda zarzut ten został wyrażony jedynie w treści

uzasadnienia odwołania (s. 3), jednak nie ulega najmniejszej wątpliwości, że Sąd

odwoławczy powinien był go dostrzec i rozważyć w związku z obowiązkiem totalnej

kontroli odwoławczej w kierunku „na korzyść” obwinionej. Wadliwość procedowania

Sądu odwoławczego w omawianym zakresie uwidacznia się szczególnie w kontekście

fragmentów uzasadnienia jego orzeczenia, w których, jak gdyby nie dostrzegając istoty

przypisanego obwinionej przewinienia, akcentuje ono elementy jego strony podmiotowej,

wskazując jedynie na niedochowanie należytej staranności z jej strony, sprowadzającej się

do niesprawdzenia możliwości skutecznej reprezentacji pokrzywdzonej przed sądem

włoskim. To przecież uzasadniałoby przypisanie jej wyłącznie winy nieumyślnej i

eliminowało działanie z zamiarem wprowadzenia w błąd pokrzywdzonej i wyłudzenia

wynagrodzenia. W tym zakresie wywody Sądu odwoławczego pozostają w sprzeczności z

opisem przewinienia przypisanego w orzeczeniu Sądu a quo, gdzie mowa jest o

„wprowadzeniu w błąd” pokrzywdzonej, co jest o tyle rażące, że Sąd ten utrzymał w

4

mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, nie modyfikując opisu czynu przypisanego

obwinionej.

Już to tylko jest wystarczającym powodem do uznania, że kontrola odwoławcza w

tej sprawie nastąpiła z rażącą obrazą przepisów postępowania i do stwierdzenia

konieczności uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Przy jej ponownym rozpoznaniu Sąd odwoławczy będzie musiał bez wątpienia mieć

na uwadze, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający do

wykazania, iż obwiniona działała z zamiarem bezpośrednim, kierunkowym

wprowadzenia w błąd pokrzywdzonej A. P.-C. i doprowadzenia jej do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem. Gdyby tak było, to musiałoby to mieć wpływ na stopień

odpowiedzialności dyscyplinarnej (rozmiar społecznej i korporacyjnej szkodliwości). W

tym kontekście będzie musiał w szczególności zmierzyć się z podniesionym w odwołaniu

zarzutem dowolności ustalenia, że niezdolność obwinionej do reprezentacji

pokrzywdzonej w postępowaniu cywilnym przed sądem włoskim była tak oczywista, że

świadomość tego musiała mieć ona już w momencie podjęcia się reprezentowania

interesów pokrzywdzonej.

Przyjmując takie ustalenia Sąd pierwszej instancji powołał się tylko na treść

regulacji ustawy polskiej oraz dyrektyw unijnych, które co do zasady nie obowiązują

bezpośrednio, nie podejmując trudu ustalenia, jakie warunki i jakie formalności w

aktualnym stanie prawnym musi spełnić polski adwokat, by zostać dopuszczonym do

udziału w postępowaniu przed sądem państwa, będącego członkiem Unii Europejskiej.

Tymczasem dla prawidłowego rozstrzygnięcia o zasadności zarzutu stawianego

obwinionej konieczne jest zbadanie aktów prawnych, normujących zasady występowania

przed sądami włoskimi pełnomocników profesjonalnych z innych krajów Unii

Europejskiej. Tylko bowiem ustalenie stanu prawnego w czasie podejmowania się przez

obwinioną reprezentacji pokrzywdzonej pozwalałoby na ustalenie, czy obwiniona działała

umyślnie (w granicach stawianego jej zarzutu), a jeżeli nie, to czy i w jaki sposób

naruszyła reguły staranności przy wykonywaniu zawodu adwokata. Zagadnienie to ma

charakter fundamentalny dla odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionej i powinno być

szczególnie dokładnie przeanalizowane przez Sąd odwoławczy.

5

Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wyższy Sąd Dyscyplinarny

Adwokatury dokona wnikliwej weryfikacji dokonanych przez Sąd pierwszej instancji

ustaleń faktycznych w zakresie stosunku psychicznego obwinionej do popełnionego

czynu, rozważając wnikliwie treść wyjaśnień obwinionej, także na tle regulacji prawa

wewnętrznego Republiki Włoskiej, w szczególności mając na uwadze dwa

rozporządzenia z mocą ustawy (directo legislativo) nr 115/92 (Gazzetta Ufficiale n. 40 del

18 febbraio 1992) i 96/2001 (Gazzetta Ufficiale n. 79 del 4 aprile 2001) oraz ustawę nr 31

z dnia 9 lutego 1982 r., dotyczącą swobodnego świadczenia usług przez adwokatów,

będących obywatelami państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej (Gazzetta

Ufficiale n. 42 del 12 febbraio 1982).

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.