I UK 375/11

Sygn. akt I UK 375/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania Z. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury pomostowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 czerwca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny - Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżony apelacją ubezpieczonego Z. J.

2

wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7

grudnia 2010 r. oraz poprzedzająca go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 25 maja 2010 r. odmawiającą ubezpieczonemu prawa do emerytury

pomostowej w ten sposób, że przyznał mu prawo do emerytury pomostowej od

dnia 1 stycznia 2009 r.

W sprawie tej ustalono, że ubezpieczony w okresie od 25 sierpnia 1971 r. do

31 grudnia 2008 r. był zatrudniony w Hucie Metali Nieżelaznych „S.", gdzie

pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako ładowacz, palacz piecowy,

odlewacz metali nieżelaznych i wytapiacz-odlewacz metali nieżelaznych. W dniu 19

maja 2009 r. ubezpieczony po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie

prawa do emerytury pomostowej. Przedłożył wówczas zaświadczenie sporządzone

przez lekarza medycyny pracy z dnia 2 stycznia 2009 r., że od 1 stycznia 2009 r.

nie jest zdolny do wykonywania pracy w warunkach szczególnych - prac

bezpośrednio przy obsłudze ciągów walcowniczych. Decyzją z dnia 16 lipca 2009 r.

organ rentowy odmówił mu ustalenia prawa do emerytury pomostowej. Po

rozpoznaniu odwołania ubezpieczonego od tej decyzji Sąd Okręgowy wyrokiem z

dnia 12 stycznia 2010 r., oddalił je, ponieważ ubezpieczony nie wykonywał pracy w

warunkach szczególnych po dniu 31 grudnia 2008 r. Ubezpieczony nie zaskarżył

tego orzeczenia.

W okresie od 18 lutego do 17 marca 2010 r. ubezpieczony podjął

zatrudnienie w B. Sp. z o.o. na stanowisku wytapiacza metali nieżelaznych na

podstawie umowy o pracę na czas określony. Ten stosunek pracy rozwiązał się z

upływem terminu, na który umowa o pracę była zawarta. W dniu 18 marca 2010 r.

ubezpieczony ponownie wystąpił o przyznanie prawa do emerytury pomostowej, a

25 maja 2010 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję odmowną ze względu na

to, że zaświadczenie lekarza medycyny pracy nie zostało wystawione w trakcie

wykonywania prac w szczególnym charakterze.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

ubezpieczonego, gdyż nie udowodnił on spełnienia warunku z art. 7 pkt 3 ustawy z

dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz.

1656 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach pomostowych lub

ustawa). Ubezpieczony pracując jako odlewacz metali nieżelaznych oraz wytapiacz

3

metali nieżelaznych ma okres pracy w szczególnych warunkach w hutnictwie

wymieniony w punkcie 10 załącznika Nr 1 do tej ustawy wynoszący co najmniej 15

lat, a pracując od 18 lutego do 17 marca 2010 r. jako wytapiacz metali

nieżelaznych spełnił warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach po

31 grudnia 2008 r. W ocenie Sądu Okręgowego zaświadczenie, o którym mowa w

art. 7 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, powinno być przyczyną

rozwiązania z ubezpieczonym umowy o pracę i dlatego powinno być wystawione w

czasie trwania stosunku pracy. Dlatego twierdzenie, że jest ono bez znaczenia dla

nabycia przez ubezpieczonego uprawnień emerytalnych, nie jest do końca

precyzyjne. Zaświadczenie to nie może być uznane za potwierdzające aktualną

niezdolność ubezpieczonego do wykonywania prac w szczególnych warunkach,

gdyż zostało wystawione przed podjęciem przez niego zatrudnienia w B. w okresie

od 18 lutego do 17 marca 2010 r.

Po rozpoznaniu apelacji ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że

przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od dnia 1 stycznia

2009 r. Zdaniem tego Sądu, zaskarżona decyzja była niezgodna z obowiązującymi

przepisami, gdyż ubezpieczony w dacie złożenia wniosku spełnił wszystkie

konieczne przesłanki do przyznania prawa do tego świadczenia. Przedłożył

bowiem zaświadczenie lekarskie z dnia 2 stycznia 2009 r., stwierdzające, że od

dnia 1 stycznia 2009 r. jest nie dolny do wykonywania pracy w warunkach

szczególnych. Przepis art. 7 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych nie

zawiera wyraźnego wymagania, aby zaświadczenie o niezdolności do

wykonywania pracy w warunkach szczególnych było wystawione w czasie trwania

stosunku pracy. Uregulowania tej ustawy powinny być interpretowane ściśle, a

wskazany przepis nie zawiera regulacji uzależniającej prawo do emerytury

pomostowej od daty wystawienia zaświadczenia o niezdolności do pracy. W ocenie

Sądu Apelacyjnego, wartości dowodowej tego zaświadczenia nie niweluje praca

wykonywana przez ubezpieczonego w 2010 r. w Spółce B., gdyż to, że jedynie

przez miesiąc wykonywał tę pracę w warunkach szczególnych przemawia właśnie

za aktualnością tego zaświadczenia.

4

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie następujących

przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację i niewłaściwe

zastosowanie: 1/ „art. 7 pkt 3 w związku z art. 4 przy zastosowaniu art. 15 ust. 1”

ustawy o emeryturach pomostowych, przez przyznanie prawa do emerytury

pomostowej, pomimo braku orzeczenia lekarza medycyny pracy stwierdzającego

niezdolność ubezpieczonego do wykonywania pracy w szczególnych warunkach

wymienionych w pkt 4-12 załącznika Nr 1 do ustawy, wydanego przed

rozwiązaniem stosunku pracy, ponieważ ustawa wymaga łącznego i

jednoczesnego spełnienia wszystkich warunków dla nabycia prawa do tego

świadczenia, a w szczególności stwierdzenia niezdolności do pracy w warunkach

szczególnych jako przyczyny rozwiązania stosunku pracy, 2/ art. 4 pkt 6 i 7 w

związku z art. 15 ust. 1 i art. 24 ustawy o emeryturach pomostowych przez

przyznanie prawa do emerytury pomostowej od dnia 1 stycznia 2009 r., podczas

gdy w dacie tej nie zostały spełnione warunki (przesłanki) nabycia prawa do tego

świadczenia, skoro ubezpieczony na ten moment nie wykonywał pracy w

warunkach szczególnych po dniu 31 grudnia 2008 r., podczas gdy prawo do

emerytury pomostowej wiąże się z kumulatywnym spełnieniem wszystkich

przesłanek określonych w tej ustawie.

Za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania przemawia występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego: 1/ w jakim momencie, w świetle art. 7 pkt

3 w związku z art. 4 przy zastosowaniu art. 15 ust. 1 ustawy o emeryturach

pomostowych powinno być wydane orzeczenie przez lekarza medycyny pracy o

niezdolności do wykonywania pracy w szczególnych warunkach wymienionych w

pkt 4-12 załącznika nr 1 do tej ustawy i czy jego wydanie powinno poprzedzać

rozwiązanie stosunku pracy, 2/ czy data wydania tego orzeczenia „powinna

poprzedzać rozwiązanie ostatniego stosunku pracy, w ramach którego

wykonywana była praca w warunkach szczególnych, w sytuacji gdy ubezpieczony

dwukrotnie podejmuje pracę w warunkach szczególnych, zaś orzeczenie lekarza

medycyny pracy zostało wydane po ustaniu pierwszego a przed rozpoczęciem

kolejnego stosunku pracy w warunkach szczególnych". W ocenie skarżącego

skarga jest też oczywiście uzasadniona ze względu na oczywiste naruszenie art. 4

pkt 6 i 7 w związku z art. 15 ust. 1 przy zastosowaniu art. 24 ustawy o emeryturach

5

pomostowych (i przyznanie prawa do emerytury pomostowej od dnia 1 stycznia

2009 r., pomimo nie wystąpienia w sprawie wszystkich przesłanek nabycia prawa

do tej emerytury, tj. nie wykonywanie pracy w warunkach szczególnych po dniu 31

grudnia 2008 r. oraz brak następującego po nim rozwiązania stosunku pracy,

poprzedzonego wydaniem orzeczenia o niezdolności do pracy.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i jego zmianę przez oddalenie odwołania w całości oraz o zasądzenie od

ubezpieczonego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm przewidzianych w obowiązujących

przepisach prawa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona tylko w zakresie nieprawidłowego

orzeczenia o terminie początkowym ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury

pomostowej. Ustalonej w zaskarżonym wyroku dacie przyznania ubezpieczonemu

tego świadczenia (od 1 stycznia 2009 r.) sprzeciwia się przede wszystkim powaga

rzeczy osądzonej, wynikająca z wcześniejszego negatywnego osądu tych samych

uprawnień emerytalnych wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 12 stycznia 2010 r.,

który oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego odmawiającej

mu przyznania emerytury pomostowej. Skoro ubezpieczony tego wyroku nie

zaskarżył, to w aktualnie rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne było (art. 366

k.p.c.) przyznanie mu prawa emerytury pomostowej od daty wcześniejszej,

wskazanej w sentencji zaskarżonego wyroku (1 stycznia 2009 r.), niż data

uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 stycznia 2010 r.

Zważywszy ponadto, że ubezpieczony wystąpił z kolejnym wnioskiem emerytalnym

dopiero 18 marca 2010 r., to należna mu emerytura pomostowa nie może być

wypłacana wcześniej niż od dnia powstania prawa do tego świadczenia, które

powstało po rozwiązaniu zatrudnienia w szczególnych warunkach wykonywanego

po dniu wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych, i nie wcześniej jednak

niż miesiąca złożenia tego nowego wniosku emerytalnego (art. 24 i art. 26 ust. 1

6

ustawy o emeryturach pomostowych w związku z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, za pracowników

wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników

wykonujących po dniu wejścia w życie tej ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy,

prace, o których mowa w ust. 1, które ustawa opisowo definiuje jako prace

związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym

prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w

warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami

technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej,

organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania

przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się

jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich prace

na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa

załącznik nr 1 do ustawy. Równocześnie wymieniona ustawa uzależnia ustalenie

prawa do emerytury pomostowej, między innymi od spełnienia przesłanki

wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub prac w szczególnym

charakterze po dniu 31 grudnia 2008 r. (art. 4 pkt 6) oraz od rozwiązania stosunku

pracy (art. 4 pkt 7). Te warunki ubezpieczony wypełnił wykonując w okresie od 18

lutego do 17 marca 2008 r. terminowe zatrudnienie jako wytapiacz metali

nieżelaznych w B. Sp. z o.o. Tego zatrudnienia ubezpieczony, według oceny

zawartej w zaskarżonym wyroku, nie mógł dalej wykonywać ze względu na

orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Wprawdzie stosowne zaświadczenie lekarskie było wydane w dniu 12 stycznia

2009 r., ale znajdujący w sprawie zastosowanie art. 7 pkt 3 ustawy o emeryturach

pomostowych, który wymaga od pracownika wykonującego w hutnictwie prace w

szczególnych warunkach przedstawienia orzeczenia lekarza medycyny pracy o

niezdolności do wykonywania prac w szczególnych warunkach wymienionych w pkt

4-12 załącznika nr 1 do tej ustawy, nie określa terminu, w którym takie orzeczenie

powinno być wydane. Z przytoczonej regulacji nie wynika, w jakiej dacie powinna

być stwierdzona niezdolność do wykonywania szczególnego zatrudnienia

7

uprawniającego do nabycia emerytury pomostowej, a Sąd Najwyższy uznaje za

istotne tylko to, aby w sprawie o emeryturę pomostową ubezpieczony legitymował

się wymaganym orzeczeniem lekarza medycyny pracy o niezdolności do

wykonywania prac w szczególnych warunkach, od których zależy ustalenie

pomostowych uprawnień emerytalnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7

lutego 2012 r., I UK 276/11, dotychczas niepublikowany). Równocześnie art. 4 pkt 7

ustawy, który dla ustalenia prawa do emerytury pomostowej wymaga rozwiązania z

ubezpieczonym stosunku pracy, nie uzależnia jej przyznania od określonego

sposobu jego ustania, którego ustawa nie wskazuje, ani nie wymaga związku

rozwiązania stosunku pracy z orzeczoną stwierdzoną niezdolnością do

wykonywania prac w szczególnych warunkach, od których zależy ustalenie

pomostowych uprawnień emerytalnych. Dlatego pracownik, który po wejściu w

życie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237,

poz. 1658 ze zm.) podjął i wykonywał zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy

w szczególnym charakterze, nabywa prawo do emerytury pomostowej bez względu

na datę wydania przez lekarza medycyny pracy orzeczenia o niezdolności do

wykonywania prac w szczególnych warunkach wymienionych w pkt 4-12 załącznika

nr 1 do tej ustawy (art. 7 pkt 3 tej ustawy), które nie musi poprzedzać rozwiązania

„ostatniego” stosunku pracy, byleby potwierdzało orzeczoną niezdolność do

wykonywaniu takiego zatrudnienia.

Warto też sygnalizować, że ubezpieczony, który legitymował się wieloletnim

okresem ciągłego zatrudnienia w szczególnych warunkach (od 25 sierpnia 1971 r.

do 7 grudnia 2008 r.), znajdował się w szczególnej sytuacji, o której mowa w art. 49

ustawy o emeryturach pomostowych, który stanowi, że prawo do emerytury

pomostowej przysługuje również osobie, która; 1/ po dniu 31 grudnia 2008 r. nie

wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w

rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, 2/ spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 oraz

art. 5-12; 3/ w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o

których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym

charakterze.

8

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39815

k.p.c. wyłącznie w celu skorygowania daty przyznania

ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej.