II PK 237/11

Sygn. akt II PK 237/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa A. R.

przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółce Akcyjnej

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 14 lutego 2011 r. oddalił

powództwo A. R. skierowane przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu

Energetyki Cieplnej S.A. w L. o ustalenie, że jest „uprawnionym pracownikiem" w

rozumieniu art. 2 pkt 5 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i

2

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a jego okres zatrudnienia wymagany

do uzyskania prawa do nieodpłatnego nabycia akcji Wojewódzkiego

Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. wynosi 24 lata 2 miesiące i 18 dni.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał, że stan

faktyczny w rozpoznawanej sprawie był bezsporny. Strona pozwana przyznała

podane w pozwie przez powoda wszystkie okoliczności dotyczące przebiegu jego

zatrudnienia, a także dotyczące zmian organizacyjnych, jakie miały miejsce u

strony pozwanej. Strona pozwana nie kwestionowała jednocześnie wyliczenia

powoda co do stażu pracy.

Problematyczne pozostawało ustalenie, czy powód jest „uprawnionym

pracownikiem" w rozumieniu art. 2 ust. 5 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku

o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. z 2002 r. Nr

171, poz. 1397 ze zm.).

W przekonaniu Sądu Rejonowego powód nie spełniał przesłanek

wynikających z tego przepisu, wymaganych do zaliczenia go do grupy pracowników

uprawnionych do otrzymania akcji. Powód nie przepracował bowiem 10 lat w

prywatyzowanym przedsiębiorstwie, przed przejęciem go w trybie art. 231

k.p. z

tego przedsiębiorstwa do spółki „T.", a jego staż pracy w pozwanej spółce do

momentu przejęcia wyniósł dokładnie 9 lat i 3 miesiące.

W tym kontekście zasadnie, zdaniem Sądu Rejonowego, podniosła strona

pozwana, że skoro powód w dniu 20 października 1999 r. nie był jej pracownikiem,

lecz pracownikiem MPEC „." S.A. to nie przysługuje mu status pracownika

„uprawnionego". Decyzje NSA stwierdzające nieważność decyzji, na podstawie

których dokonano zmian organizacyjnych, nie wywarły bezpośrednio żadnego

skutku w sferze zatrudnienia powoda. Decyzje te podważyły jedynie prawidłowość

nieodpłatnego przekazania mienia.

Wyrok powyższy zaskarżył apelacją powód A. R., zarzucając mu naruszenie

prawa materialnego, to jest art. 2 pkt 5 lit. a i art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia

1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych przez ich

błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż stażu pracy w spółce MPEC „T." S.A.

nie można zaliczyć do jego stażu w skomercjalizowanym przedsiębiorstwie

3

państwowym WPEC S.A. Stawiając powyższe zarzuty, powód domagał się zmiany

zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa w całości.

W uzasadnieniu podnosił, że decyzje wojewody legnickiego o przekazaniu

mienia Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Gminie L. zostały

unieważnione. Z uzasadnień wyroków dołączonych do pozwu wynika zaś, iż „do

podziału przedsiębiorstwa dochodzi (dopiero) w związku z przekazaniem mienia

komunalnego". Z tego uzasadnienia należy wysnuć wniosek, że do podziału WPEC

nie doszło, co oznacza, że nie doszło również do przekazania pracowników do

innego zakładu pracy.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, mając na względzie

niesporne w sprawie ustalenia faktyczne dokonane przed sądem pierwszej

instancji, uznał apelację za niezasadną i wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r. oddalił

apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 14 lutego 2011 roku.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Okręgowy powołał wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 2001 r. I PKN 666/00, w uzasadnieniu którego

Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie przewidują

możliwości uwzględnienia w okresie zatrudnienia uprawnionego pracownika, pracy

wykonywanej w zakładzie innym niż skomercjalizowane przedsiębiorstwo

państwowe lub w powstałej z niego spółce, nawet jeżeli dany zakład pracy został

przejęty przez przedsiębiorstwo pracodawcy, które następnie zostało

sprywatyzowane. Z niespornych ustaleń Sądu Rejonowego wynikało z kolei, że

powód w dniu wykreślenia z rejestru Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki

Cieplnej nie był jego pracownikiem. W tym czasie świadczył bowiem pracę na rzecz

spółki „T.”, do której został przekazany w trybie art. 231

k.p.. Był to ten sam

stosunek pracy, ale łączył powoda z innym pracodawcą niż komercjalizowane

przedsiębiorstwo państwowe. Zdaniem sądu drugiej instancji powództwo oparte na

wyrokach NSA z dnia 13 marca 1997 r. i z dnia 9 kwietnia 1997 r., stwierdzające

nieważność decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i Wojewody L. z dnia 22

sierpnia 1995 r. i z dnia 20 września 1995 r., będących podstawą przekazania

części mienia Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej na rzecz spółki

„T." i przejęciu powoda przez tą spółkę w trybie art. 231

k.p., nie mogło być więc

4

uwzględnione. Wprawdzie stwierdzenie nieważności wskazanych wyżej decyzji

uwłaszczeniowych rodziło skutek od dnia ich podjęcia i likwidowało faktyczną

podstawę przejęcia powoda w trybie art. 231

k.p. przez spółkę „T.", to jednak nie

oznaczało to, że powód przez cały ten okres to jest od dnia przekazania go do

spółki „T.”, aż do dnia powtórnego przekazania go do strony pozwanej był jej

pracownikiem lub pracownikiem komercjalizowanego przedsiębiorstwa

państwowego, a w szczególności zaś był pracownikiem tego przedsiębiorstwa w

dniu jego wykreślenia z rejestru (art. 2 ust. 5a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku).

Mimo bowiem odpadnięcia faktycznej podstawy przekazania, powód w

rzeczywistości pracował na rzecz spółki „T.”, z którą – wobec braku podstawy w

trybie art. 231

k.p. – stosunek pracy nawiązany został poprzez faktyczne jej

świadczenie pod kierownictwem osób wydających polecenia w imieniu tej spółki,

pobieranie wynagrodzenia od tej spółki i pracę na jej rzecz.

Sąd Okręgowy uznał tym samym, że Sąd Rejonowy trafnie przyjął, iż w

okresie od dnia 10 stycznia 1995 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. powód był

pracownikiem spółki „T." Nie będąc zaś pracownikiem komercjalizowanego

przedsiębiorstwa państwowego w dniu jego wykreślenia z rejestru, ani nie

posiadając na ten dzień wymaganego 10 letniego stażu pracy w tym

przedsiębiorstwie, nie mógł być uznany za uprawnionego pracownika w rozumieniu

art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28

kwietnia 2011 r. pełnomocnik powoda zaskarżył ten wyrok w całości, opierając

skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie art. 2 pkt 5 lit. a i art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu,

że stażu pracy w spółce MPEC „T." S.A. nie można zaliczyć do stażu pracy

powoda w skomercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym WPEC S.A., gdyż

na dzień wykreślenia z rejestru Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki

Cieplnej powód nie był jego pracownikiem. Skarżący podniósł również zarzut

naruszenia § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 29

stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych

pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup

5

oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników przez jego

niezastosowanie, czego konsekwencją było nieumieszczenie powoda na liście

uprawnionych do nieodpłatnego nabycia akcji w skomercjalizowanym

przedsiębiorstwie państwowym WPEC S.A. Wskazując na powyższe zarzuty, autor

skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także o

uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonych wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie

powództwa w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu

kosztów postępowania,

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

potrzebę wykładni prawa, to jest art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji. W opinii wnoszącego skargę jawi się potrzeba

wyjaśnienia, czy w sytuacji, gdy na skutek nieważności decyzji administracyjnych

odpadła podstawa przejęcia pracownika przez inny podmiot, pracownik ten

zachował status pracownika poprzedniego pracodawcy i tym samym należy

traktować go jako uprawnionego pracownika, rozumianego jako osobę będącą w

dniu wykreślenia z rejestru komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego

pracownikiem tego przedsiębiorstwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wstępnie Sąd Najwyższy uznał za konieczne przypomnieć, iż zgodnie z

treścią art. 39813

§ 1 k.p.c. granice rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym

wyznaczają wskazane w skardze kasacyjnej podstawy oraz ich uzasadnienie. W

tym zakresie skarżący powołał się wyłącznie na naruszenie art. 2 pkt 5 lit. a) i art.

36 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych (j.t. Dz.U. z 2002 r., Nr 171, poz. 1397 ze zm.) przez

ich błędną wykładnię oraz § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z

dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych

pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup

6

oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników (Dz.U. Nr 35, poz.

3003 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie.

Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 2 pkt

5 lit. a) powołanej ustawy, wypada stwierdzić, że jest on częścią „słowniczka

ustawowego” wyjaśniającego pojęcia użyte w ustawie o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw. Stosownie do brzmienia tego przepisu, ilekroć w

ustawie jest mowa uprawnionych pracownikach – rozumie się przez to osoby

będące w dniu wykreślenia z rejestru komercjalizowanego przedsiębiorstwa

państwowego pracownikami tego przedsiębiorstwa lub osoby będące pracownikami

przedsiębiorstwa państwowego w dniu zawarcia umowy rozporządzającej

przedsiębiorstwem przez jego wniesienie do spółki. Jak wynika zaś ustaleń sądu

pierwszej instancji, które nie były przedmiotem sporu w niniejszej sprawie i zostały

w pełni zaakceptowane przez sąd drugiej instancji, do wykreślenia podlegającego

komercjalizacji Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej doszło w dniu

20 października 1999 r. Tymczasem powód w tym dniu nie był już pracownikiem

tego przedsiębiorstwa, gdyż pozostawał wówczas (od dnia 11 stycznia 1995 r.) w

zatrudnieniu w MPEC „T.” S.A., do której został przekazany na podstawie art. 231

k.p. Ma również rację Sąd Okręgowy, przyjmując że choć stwierdzenie przez

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokami: z dnia 13 marca 1997 r. i z dnia 9

kwietnia 1997 r. nieważności ostatecznych decyzji Krajowej Komisji

Uwłaszczeniowej i Wojewody L. będących podstawą przekazania części mienia

Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej na rzecz Spółki „T.” rodziło

skutek od dnia podjęcia tych decyzji, przez co likwidowało faktyczną podstawę

przejęcia powoda przez tę Spółkę w trybie art. 231

k.p., to jednak okoliczność ta nie

oznaczała, iż pracodawcą powoda od dnia przekazania go do pracy w owej Spółce,

aż do dnia ponownego przekazania go do pracy w pozwanym było

komercjalizowane przedsiębiorstwo państwowe, w szczególności zaś, że

przedsiębiorstwo to było pracodawcą powoda w dniu wykreślenia z rejestru. Powód

pozostawał bowiem w stosunku pracy z MPEC „T.” S.A. i faktycznie świadczył

pracę na rzecz tej Spółki, niezależnie od okoliczności nawiązania owego stosunku

pracy. W znaczeniu podmiotowym ta Spółka była więc jego pracodawcą (art. 3

k.p.), a on jej pracownikiem (art. 2 k.p.), choćby odpadła pierwotna podstawa

7

przejęcia go przez Spółkę. Argumentację tę wzmacnia dodatkowo fakt, że jak

wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wymieniona Spółka „T.” była

pracodawcą powoda również po zwrocie przekazanego jej wcześniej mienia

Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej, ponieważ objęła je

następnie w użytkowanie, które trwało do dnia 30 czerwca 2005 r. Z tego wynika,

że powód nie mógł być pracownikiem pozwanego w okresie, w którym świadczył

pracę na rzecz Spółki „T”. Uprawnienie powoda do nieodpłatnego nabycia akcji

należy zaś oceniać z uwzględnieniem przepisów ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji oraz według nich kwalifikować. Wykładnia regulacji zawartej w

omawianym art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji musi z kolei

prowadzić do uznania, że wskazany przepis nie przewiduje możliwości

uwzględnienia (zaliczenia) w okresie zatrudnienia uprawnionego pracownika pracy

wykonywanej u pracodawcy innego niż przedsiębiorstwo komercjalizowane lub w

powstałej z niego spółce, nawet jeżeli dany zakład pracy został przejęty przez

przedsiębiorstwo pracodawcy, które następnie zostało sprywatyzowane (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 2001 r., I PKN 362/00, OSNP 2003, nr 4,

poz. 97, z dnia 23 listopada 2001 r., I PKN 666/00, Wokanda 2002, nr 7-8, poz. 50

oraz z dnia 16 lipca 2009 r., II PK 9/09, LEX nr 533088).

Nie jest uzasadniony także zarzut naruszenia art. 36 ust. 4 ustawy o

komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz § 7 ust. 2 i 3

rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie

szczegółowych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania

liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez

uprawnionych pracowników. W myśl pierwszego z wymienionych przepisów akcje

zbywa się nieodpłatnie w grupach wyodrębnionych ze względu na okresy

zatrudnienia uprawnionych pracowników w komercjalizowanym przedsiębiorstwie

państwowym, jego poprzedniku i w spółce powstałej w wyniku komercjalizacji tego

przedsiębiorstwa państwowego. Wynika z niego zatem, że okres zatrudnienia w

komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym, jego poprzedniku i w spółce

powstałej w wyniku jego komercjalizacji uwzględnia się tylko przy ustalaniu stażu

pracy (okresu zatrudnienia), od którego zależy liczba przysługujących

uprawnionemu pracownikowi akcji (zaliczenie do określonej grupy uprawnionych

8

wyodrębnionej następuje z kolei zgodnie z regułami rozporządzenia Ministra

Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r.). W przepisie tym nie wymienia się

bowiem innych okresów zatrudnienia (u innych pracodawców), a zwłaszcza nie

odsyła się do regulacji dotyczących określenia „uprawnionych pracowników" (art. 2

ust. 5 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych), a więc

rozstrzygających o tym, komu należą się nieodpłatnie akcje (ale już nie o tym w

jakiej liczbie), jak również nie upoważnia się Ministra Skarbu Państwa (ani też

innego organu) do innego ukształtowania zasad ustalania tego stażu niż wynika to

z tego przepisu. Oznacza to w szczególności, że zarówno ten przepis, jak i

wspomniany § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 29

stycznia 2003 r., nie przewidują możliwości uwzględnienia w okresie zatrudnienia

uprawnionego pracownika pracy wykonywanej w innym zakładzie pracy niż

komercjalizowane przedsiębiorstwo (oraz w jego poprzedniku i w powstałej z niego

spółce). W obu tych przepisach mowa jest bowiem tylko o okresie zatrudnienia w

komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym, a nie o zatrudnieniu w jakiejś

innej jednostce organizacyjnej (por. powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 29 kwietnia 2001 r., I PKN 362/00).

Odnosząc się na koniec do zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej

sugestii, jakoby ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji „miała na celu przede

wszystkim uwzględnienie wkładu pracy (…) pracownika w rozwoju

prywatyzowanego przedsiębiorstwa, w zwiększeniu jego majątku”, Sąd Najwyższy

uważa za stosowne zauważyć, iż stanowisko to jest chybione. W orzecznictwie

Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego podkreśla się bowiem wymaganie

ścisłej wykładni przepisów uprawniających do preferencyjnego lub nieodpłatnego

nabywania akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw. W szczególności Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 28 maja 2002 r., P 10/01 (OTK 2002, nr

3a, poz. 35) stwierdził zaś, że wprowadzenie preferencji pracowniczych w ustawie z

dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz późniejsze

nadanie mocą ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych określonym grupom osób prawa do nieodpłatnego

nabycia akcji spółek powstałych w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstw,

pozostawało w ścisłym związku z podstawowym celem tych ustaw, tj.

9

przekształceniem własności państwowej przedsiębiorstw we własność prywatną.

Preferencyjne zasady nabywania akcji przez pracowników zostały wprowadzone

nie jako forma rekompensaty lub dodatkowego wynagrodzenia za wkład pracy, czy

też za wytworzenie majątku prywatyzowanych przedsiębiorstw, ani tym bardziej

jako forma powszechnego uwłaszczenia obywateli, ale jako zachęta dla załóg

służąca przyśpieszeniu prywatyzacji. Prawo do nieodpłatnego nabycia akcji

prywatyzowanego przedsiębiorstwa państwowego było też pomyślane jako środek

urzeczywistnienia idei akcjonariatu pracowniczego. Akcje przyznawane

pracownikom nieodpłatnie miały na celu powiązanie ich dochodów z finansowymi

wynikami spółki oraz włączenie w procesy decyzyjne w sprywatyzowanych

spółkach. Przedstawione cele ustawodawcze uzasadniają (zatem) przyznanie tego

prawa wyłącznie ściśle oznaczonej grupie osób, spełniającej określone przesłanki

(por. też uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26

czerwca 2003 r., III PZP 22/01, OSNP 2003, nr 21, poz. 511 oraz wyroku Sądu

Najwyższego z 4 grudnia 2003 r., I PK 111/03, OSNP 2004 nr 21, poz. 368).

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art.

39814

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.