II PK 238/11

Sygn. akt II PK 238/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa S. P.

przeciwko Nadleśnictwu "P." w P.

o uznanie za bezskuteczne odwołania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w G. wyrokiem z dnia 7 marca 2011 r. zasądził

od Nadleśnictwa „P." w P. na rzecz powoda S. P. kwotę 19.158,66 zł brutto tytułem

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie z nim stosunku pracy na

podstawie odwołania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 marca 2011 r. do

dnia zapłaty oraz kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że S. P., powołany w dniu 8 marca 2002 r. na

stanowisko zastępcy nadleśniczego Nadleśnictwa „P.", pismem z dnia 1 grudnia

2006 r. zwrócił się do nadleśniczego o udzielenie mu urlopu bezpłatnego na czas

pełnienia funkcji burmistrza Gminy i Miasta P. Pismem z dnia 4 grudnia 2006 r.

nadleśniczy pozwanego Nadleśnictwa poinformował powoda o tym, że na

udzielenie urlopu bezpłatnego nie wyraża zgody. W dniu 16 stycznia 2007 r. powód

otrzymał z kolei świadectwo pracy wystawione przez pozwane Nadleśnictwo w dniu

5 grudnia 2006 r., wskazujące na to, że S. P. był zatrudniony w Nadleśnictwie „P."

w P. w okresie od dnia 8 marca 2002 r. do dnia 5 grudnia 2006 r., a stosunek pracy

został rozwiązany w trybie art. 53 § 1 pkt 2 k.p.

W dniu 22 stycznia 2007 r. powód zwrócił się do nadleśniczego o

sprostowanie świadectwa pracy. Podniósł, że przed rozpoczęciem kampanii

wyborczej uzyskał zapewnienie zwierzchników o udzieleniu mu urlopu w przypadku

wygranej. Ponownie poprosił o zaznaczenie w świadectwie pracy, że przebywa na

urlopie bezpłatnym. Doręczonym powodowi w dniu 12 lutego 2007 r. pismem

nadleśniczy poinformował go jednak, że nie ma podstaw do zmiany wydanego

świadectwa pracy. Mimo to, w dniu 2 lutego 2010 r. powód otrzymał pismo strony

pozwanej z dnia 20 stycznia 2010 r. o odwołaniu go ze stanowiska zastępcy

nadleśniczego Nadleśnictwa „P.", na podstawie art. 70 § 1 i 3 k.p. w związku z art.

53 § 1 pkt 2 k.p., art. 35 ust. 1 pkt 2b lit. a ustawy o lasach, z powodu

usprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 1 miesiąc. W wyborach

samorządowych, które odbyły się w listopadzie 2010 r. powód ponownie został

wybrany do pełnienia funkcji burmistrza Gminy i Miasta P..

Uwzględniając wyżej wskazane ustalenia faktyczne, sąd pierwszej instancji

uznał, że rozwiązanie z powodem stosunku pracy na podstawie powołania narusza

przepis szczególny art. 35 ust. 1 pkt 2b lit. a ustawy o lasach, gdyż nadleśniczy nie

3

uzgodnił odwołania z dyrektorem regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych i to

uzasadnia roszczenie o odszkodowanie, które przysługuje na podstawie art. 56 k.p.

i art. 58 k.p.

W apelacji od powyższego wyroku powód S. P. zarzucił mu naruszenie

prawa materialnego, tj.: art. 69 pkt 2 lit. c k.p. w związku z art. 35 ust. 1 pkt 2b lit. a

ustawy o lasach w wyniku uznania przez Sąd Rejonowy wyłączenia możliwości

dochodzenia przez powoda przywrócenia do pracy; art. 56 § 1 k.p. w związku z art.

45 § 2 k.p. przez nieuwzględnienie wyboru roszczenia przysługującego powodowi

(przywrócenie do pracy) w wyniku nieuzasadnionego uznania, że zasadne jest

zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania, albowiem przywrócenie do pracy jest

niemożliwe lub niecelowe; art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 8 k.p. poprzez brak

stwierdzenia nieważności odwołania powoda ze stanowiska, w związku z

naruszeniem zasady współżycia społecznego, albowiem powód został odwołany ze

stanowiska z powodu usprawiedliwionej nieobecności w pracy, w sytuacji gdy przed

podjęciem decyzji o kandydowaniu w wyborach na burmistrza Przemkowa był

zapewniany przez Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych i dyrekcję

regionalną Lasów Państwowych, że w przypadku pozytywnego wyniku wyborów

zostanie mu udzielony urlop bezpłatny, a także niewyjaśnienie wszystkich

okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz naruszenie

„przepisów procesowych”, tj. art. 328 § 2 k.p.c. polegające na niewyjaśnieniu w

treści uzasadnienia, dlaczego Sąd Rejonowy uznał, że przywrócenie powoda do

pracy jest niemożliwe lub niecelowe.

Nadleśnictwo „P." w P., skarżąc wyrok sądu pierwszej instancji w całości,

zarzuciło z kolei: (1) przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz

niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, to jest: czy

przy braku ustawowego obowiązku pisemnego potwierdzenia faktu uzgodnienia z

dyrektorem regionalnym Lasów Państwowych odwołania powoda ze stanowiska

zastępcy nadleśniczego w niniejszej sprawie pozwany rzeczywiście nie uzyskał

takiej zgody, jak i terminu w którym faktycznie nastąpiło odwołanie powoda; (2)

naruszenie przepisu art. 35 ust. 1 pkt 2b lit. a ustawy o lasach państwowych przez

uznanie, że z treści tego przepisu wynika obowiązek pisemnego uzgodnienia faktu

odwołania powoda ze stanowiska zastępcy nadleśniczego; (3) naruszenie art. 56

4

k.p. i 58 k.p. przez zasądzenie odszkodowania za rozwiązanie z powodem

stosunku pracy z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów, podczas gdy

powód w żądaniu pozwu wnosił o przywrócenie do pracy bez możliwości

zastąpienia żądania odszkodowaniem; (4) naruszenie art. 70 § 1 k.p. przez

uznanie, iż odwołanie powoda styczniu 2010 r. nie zostało uzgodnione z

dyrektorem regionalnym Lasów Państwowych.

Sąd Okręgowy uznał, że apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie,

zasadna jest natomiast apelacja strony pozwanej i wyrokiem z dnia 31 maja 2011 r.

zmienił zaskarżony wyrok punkcie I w ten sposób, że powództwo oddalił i zasądził

od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego, w punkcie II apelację powoda oddalił, a w punkcie III

zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 90 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Okręgowy podkreślił, że niesporny jest istotny z punktu widzenia

rozstrzygnięcia ustalony w sprawie fakt, że powód otrzymał w dniu 16 stycznia

2007 r. od pozwanego Nadleśnictwa świadectwo pracy stanowiące o rozwiązaniu

łączącego strony stosunku pracy w trybie art. 53 ust. 1 pkt 2 k.p., z dniem 5 grudnia

2006 r.

Tym samym zdaniem Sądu Okręgowego należy dojść do wniosku, że

stosunek pracy stron został definitywnie rozwiązany, albowiem doręczając S. P. w

dniu 16 stycznia 2007 r. świadectwo pracy, strona pozwana stwierdziła w trybie

określonym art. 97 § 1 k.p. i § 2 ust. 2 rozporządzenia MPiPS z dnia 15 maja 1996

r. rozwiązanie tego stosunku z dniem 5 grudnia 2006 r., w trybie art. 53 § 1 pkt 2

k.p. Jakkolwiek pozwane Nadleśnictwo przed doręczeniem powodowi świadectwa

pracy nie złożyło wyrażonego w prawem przewidzianej formie oświadczenia woli

rozwiązania z nim stosunku pracy, to doręczając mu takie świadectwo w sposób

dorozumiany wolę taką w istocie wyraziło. Wystawienie bowiem świadectwa pracy i

jego skuteczne doręczenie nastąpiło tylko i wyłącznie w związku z rozwiązaniem

stosunku pracy (art. 97 § 1 k.p.). Powód po otrzymaniu świadectwa pracy

ograniczył się tylko i wyłącznie do złożenia wniosku o jego sprostowanie przez

zamieszczenie w nim informacji, że przebywa na urlopie bezpłatnym. Brak

odpowiedniej reakcji na doręczenie świadectwa pracy należy ocenić jako

5

dorozumianą akceptację zaistniałego w związku tym świadectwem stanu

faktycznego. Powód w istocie pogodził się z dokonanym z naruszeniem

wymaganego trybu rozwiązaniem stosunku pracy. Wystarczyło bowiem, by po

otrzymaniu świadectwa pracy wystąpił z powództwem o ustalenie istnienia nadal

stosunku pracy. Tak się jednak na skutek zaniechania powoda nie stało.

Skoro zatem stosunek pracy został rozwiązany z dniem 5 grudnia 2006 r., to

złożone po upływie ponad czterech lat formalne oświadczenie w tym przedmiocie

było bezprzedmiotowe. W okresie od dnia 5 grudnia 2006 r., nie tylko ze względów

faktycznych, ale także i z prawnego punktu widzenia, powód nie był pracownikiem

strony pozwanej, po tej dacie nie świadczył pracy na rzecz strony pozwanej, nie

udzielono mu urlopu bezpłatnego, ani tym bardziej powód nie okazał także

gotowości do pracy. Takie zaś bezprzedmiotowe odwołanie i rozwiązanie stosunku

pracy, niezależnie od jego zasadności i prawnej poprawności, nie uzasadniało

ponad wszelką miarę spóźnionego roszczenia o przywrócenie do pracy, ani też

orzeczenia o odszkodowaniu.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31

maja 2011 r. pełnomocnik powoda podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego

to jest: (1) art. 97 § 1 k.p. przez przyjęcie, że doręczenie powodowi świadectwa

pracy wyczerpywało prawem ustanowiony tryb odwołania ze stanowiska i per facta

concludentia skutkowało rozwiązaniem stosunku pracy pomiędzy powodem a

pozwanym, w sytuacji, gdy świadectwo pracy jest oświadczeniem wiedzy a nie woli,

nie tworzącym praw podmiotowych ani ich nie pozbawiającym, a wydawane jest

dopiero w następstwie rozwiązania stosunku pracy, co wyłącza możliwość uznania,

że wywołuje skutek rozwiązania stosunku pracy; (2) art. 70 § 11

k.p. w zw. z art. 35

ust. 1 pkt 2b lit. a ustawy o lasach w wyniku uznania, że do rozwiązania stosunku

doszło w sposób dorozumiany, w związku z doręczeniem powodowi świadectwa

pracy, w dniu 5 grudnia 2006 r. - dacie wskazanej w tym świadectwie, w sytuacji

gdy wydania świadectwa pracy nie poprzedzało doręczenie powodowi pisemnego

oświadczenia woli pozwanego o odwołaniu powoda ze stanowiska pracy, które to

odwołanie winno być (a nie było) uzgodnione z dyrektorem regionalnej dyrekcji

Lasów Państwowych.

6

Tak poczynione ustalenia skutkowały nierozpoznaniem sprawy ad meritum,

to jest skontrolowaniem przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

w zakresie prawidłowości odwołania powoda ze stanowiska pracy, zawartego w

piśmie pozwanego z dnia 20 stycznia 2010 r. oraz poprawności uznania przez Sąd

pierwszej instancji, że powodowi nie przysługuje roszczenie o uznanie

bezskuteczności odwołania i przywrócenia do pracy na zajmowanym u strony

pozwanej stanowisku pracy.

Autor skargi wskazał również na naruszenie prawa procesowego, które miało

istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 245 k.p.c., w wyniku nieuwzględnienia

faktu, że świadectwo pracy jest dokumentem prywatnym, stanowiącym dowód

jedynie tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie w nim zawarte.

Skutkowało to bezkrytycznym uznaniem przez sąd drugiej instancji, że data

rozwiązania stosunku pracy wskazana w świadectwie pracy doręczonym powodowi

jest wiążąca, podczas gdy sąd drugiej instancji sam stwierdził, że oświadczenie

woli o odwołaniu, które w myśl przytoczonych wyżej przepisów jest podstawą

rozwiązania stosunku pracy powoda, nie zostało przez pozwanego złożone (co

potwierdza nieprawdziwość danych zawartych w przedmiotowym świadectwie

pracy), a pozwany sam akceptował istnienie stosunku pracy do dnia 20 stycznia

2010 r., co wynika z przesłania odwołania powodowi dopiero w piśmie

sporządzonym w tym dniu.

We wniosku o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na jej oczywistą zasadność i występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego.

Autor skargi podniósł, że wydanie świadectwa pracy samo w sobie nie

oznacza złożenia oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy. Skoro

świadectwo pracy jest oświadczeniem wiedzy pozwanego, następującym po

oświadczeniu woli o odwołaniu powoda ze stanowiska pracy, a jak zauważa Sąd

Okręgowy uprzedniego oświadczenia woli nie było, to oczywistym jest, że

świadectwo pracy jest niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Nie można

zatem oświadczeniu wiedzy pozwanego nadawać dorozumianych skutków

niezłożonego przez pozwanego oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy.

7

Odmienne ustalenia Sądu Okręgowego stanowią rażące naruszenie przytoczonych

wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego.

Istotne zagadnienie prawne brzmi natomiast następująco: czy świadectwo

pracy może być traktowane jako oświadczenie woli pozwanego o rozwiązaniu

stosunku pracy łączącego powoda z pozwanym (w sytuacji gdy przepisy prawa

ściśle normują tryb odwoływania zastępców nadleśniczych z zajmowanych

stanowisk) oraz czy jego doręczenie powodowi skutkowało rozwiązaniem

przedmiotowego stosunku pracy.

W związku z powołanymi zarzutami wniesiono w skardze o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

przez sąd drugiej instancji, a także o zasądzenie od strony powodowej na rzecz

pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Nietrafnie bowiem uznał

sąd drugiej instancji, iż w następstwie doręczenia powodowi w dniu 16 stycznia

2007 r. przez pozwane Nadleśnictwo świadectwa pracy zawierającego informację o

rozwiązaniu łączącego strony stosunku pracy z dniem 5 grudnia 2006 r. w trybie

art. 53 § 1 pkt 2 k.p. doszło do skutecznego („definitywnego”) rozwiązania tego

stosunku pracy. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 zd. 1 k.p., w związku z rozwiązaniem

lub wygaśnięciem stosunku pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie wydać

pracownikowi świadectwo pracy. Wykładnia językowo – logiczna tego przepisu

musi prowadzić do wniosku, że wydanie świadectwa pracy jest skutkiem

rozwiązania stosunku pracy, w związku z czym nie zastępuje (i nie może

zastępować) odpowiednich oświadczeń woli pracodawcy w tym zakresie. Wynika to

z faktu, iż rozwiązanie stosunku pracy jest czynnością prawną i realizuje się

wyłącznie poprzez oświadczenie woli złożone pracownikowi przez przedstawiciela

pracodawcy w sposób przewidziany w przepisach Kodeksu pracy właściwych dla

tej czynności (w przypadku odwołania chodzi o oświadczenie woli złożone na

podstawie art. 70 k.p.). Dlatego też wspomniane oświadczenie woli nie może być

8

zastąpione przez samo tylko stwierdzenie rozwiązania stosunku pracy w

doręczonym pracownikowi świadectwie pracy. Innymi słowy, dopiero rozwiązanie

stosunku pracy wskutek złożenia oświadczenia woli przez pracodawcę rodzi

obowiązek wystawienia i wydania pracownikowi świadectwa pracy. Zawarta w

świadectwie pracy informacja o rozwiązaniu stosunku pracy ma więc jedynie

stanowić potwierdzenie złożenia oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy,

natomiast nie zastępuje go. W odniesieniu do rozwiązania umownego stosunku

pracy stanowisko zarówno judykatury, jak i doktryny prawa pracy jest w tym

zakresie ugruntowane. W wyroku z dnia 11 marca 1977 r., I PRN 20/77

(LexPolonica nr 317734, LEX nr 14366) Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że

rozwiązanie przez zakład pracy bez wypowiedzenia umowy o pracę z pracownikiem

jest czynnością prawną i realizuje się wyłącznie w sposób przewidziany w art. 30 §

1 pkt 3 k.p. przez oświadczenie przedstawiciela zakładu pracy. Oświadczenie takie

nie może być zastąpione przez stwierdzenie rozwiązania stosunku pracy bez

wypowiedzenia zawarte w doręczonym świadectwie pracy lub przez dręczenie

„obiegówki" względnie przez odsunięcie od pracy (niedopuszczenie do pracy), albo

przez inne tego rodzaju - przygotowujące lub realizujące rozwiązanie umowy o

pracę bez wypowiedzenia - akty zakładu pracy, których prawna skuteczność

uwarunkowana jest wcześniejszym złożeniem przez zakład pracy oświadczenia o

rozwiązaniu bez wypowiedzenia umowy o pracę. Analogiczny pogląd wyraził W.

Masewicz (zob. W. Masewicz, Niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę, Warszawa

1997, s.62). Z kolei w wyroku z dnia 10 października 2007 r., II PK 33/07 (LEX nr

348305) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że rozwiązanie przez zakład pracy umowy o

pracę za porozumieniem stron z pracownikiem jest czynnością prawną i realizuje

się wyłącznie w sposób przewidziany w art. 30 § 1 pkt 1 k.p. przez zgodne

oświadczenie woli pracodawcy i pracownika. Oświadczenia takie nie mogą być

zastąpione przez stwierdzenie rozwiązania stosunku pracy w doręczonym

świadectwie pracy w formie jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy, które

zostało sformułowane, w sposób sugerujący, że pracownik wyraził na nią zgodę.

Wypada dodać, iż świadectwo pracy samo nie jest oświadczeniem woli i nie

zawiera oświadczeń woli, lecz jedynie oświadczeniem wiedzy. Nie jest też

dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c. nawet wtedy, gdy zostaje

9

wydane przez urząd administracji państwowej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 22 lutego 1991 r., I PR 422/90, LexPolonica nr 317736 oraz z dnia 17 maja

1996 r., I PRN 40/96, Prok. i Pr. – wkł. 1996, nr 10, poz. 58), ale jedynie

dokumentem prywatnym, o którym mowa w art. 245 k.p.c., wobec czego stanowi

wyłącznie dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte

w tym dokumencie. Nie zawiera ono elementów ocennych, a tylko fakty wskazane

w art. 97 k.p. Ponadto, choć jest dokumentem o szczególnym znaczeniu zwłaszcza

dla następnego pracodawcy, nie tworzy praw podmiotowych ani ich nie pozbawia,

nie ma też cech wyłączności w zakresie dowodowym w postępowaniu o realizację

tych praw. Dlatego też dowód przeciwko stwierdzeniom w świadectwie pracy, jako

dokumencie, w ramach postępowania o konkretne roszczenie może być

przeprowadzony w każdym czasie, także po upływie terminów z art. 97 § 21

k.p.

(por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1990 r., III PZP

15/90, OSNP 1991, nr 4, poz. 45, PiZS 1991, nr 8-9, s. 68 z glosą M. Rafacz –

Krzyżanowskiej, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2006 r., I PK 250/05,

M.P.Pr. 2006, nr 9, poz. 491 oraz powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia

10 października 2007 r., II PK 33/07, LEX nr 348305).

Wprawdzie w judykaturze zgodnie przyjmuje się równocześnie, że

oświadczenie woli pracodawcy może być złożone przez każde jego zachowanie

wskazujące jednoznacznie na wolę rozwiązania stosunku pracy, tj. przez czynności

konkludentne (art. 60 k.c. w związku z art. 300 k.p.), wobec czego w niektórych

szczególnych przypadkach także wydanie świadectwa pracy może potwierdzać

złożenie w sposób dorozumiany oświadczenia woli o rozwiązaniu przez

pracodawcę stosunku pracy, aczkolwiek z naruszeniem prawa (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 26 maja 2000 r., I PKN 677/99, OSNAPiUS 2001, nr 22, poz.

666), jednakże musi to w sposób jednoznaczny wynikać z całokształtu okoliczności

faktycznych konkretnej sprawy. Postawa faktyczna zaskarżonego w niniejszej

sprawie orzeczenia nie uprawnia natomiast takiego wniosku. Z jednej bowiem

strony powód z całą pewnością nie potraktował otrzymanego w dniu 16 stycznia

2007 r. świadectwa pracy jako dowodu potwierdzającego rozwiązanie stosunku

pracy łączącego go z pozwanym, skoro nie zgodził się z dokonanym w tym

świadectwie pracy zapisem dotyczącym właśnie rozwiązania stosunku pracy i

10

wystąpił o jego sprostowanie. Nadto we wniosku o sprostowanie owego świadectwa

pracy domagał się zamieszczenia w nim wzmianki o tym, iż „przebywa na urlopie

bezpłatnym”, który może być wszak udzielony jedynie w trakcie trwania stosunku

pracy, a nie po jego rozwiązaniu. Z drugiej strony również pozwane Nadleśnictwo,

mimo wystawienia świadectwa pracy wskazującego, że stosunek pracy z powodem

został rozwiązany w dniu 5 grudnia 2006 r. „w trybie art. 53 § 1 pkt 2 k.p.”, musiało

uznawać, że do rozwiązania stosunku pracy wówczas nie doszło i stosunek ten

trwa nadal, choć nie jest przez powoda realizowany, jeśli zważyć, że w dniu 20

stycznia 2010 r. wystosowało do powoda pisemne oświadczenie woli o odwołaniu

go ze stanowiska zastępcy nadleśniczego Nadleśnictwa „P.”, na podstawie art. 70 §

1 i 3 k.p. w związku z art. 53 § 1 pkt 2 k.p. i art. 35 ust. 1 pkt 2b lit. a ustawy o

lasach, z powodu usprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 1

miesiąc. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem sądu drugiej instancji, że

wymienione oświadczenie woli pracodawcy było „bezprzedmiotowe”. Dopiero ono

spełniało bowiem wymogi określone treścią art. 70 § 1 i 3 k.p., stanowiąc czynność

prawną skutkującą rozwiązaniem stosunku pracy równoznacznym z rozwiązaniem

umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 k.p. Spełniało też wymóg

wynikający z art. 70 § 11

k.p., zgodnie z którym odwołanie powinno być dokonane

na piśmie.

Niedochowanie tego wymogu świadczyłoby z kolei o wadliwości

(niezgodności z prawem) odwołania, przez co – wobec braku wyłączeń w tym

zakresie zawartych w treści art. 69 k.p. – mogło uzasadniać roszczenie od

odszkodowanie w związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem stosunku pracy

na podstawie art. 56 k.p. i art. 58 k.p. w związku z art. 69 k.p. Podobnie mogło

uzasadniać roszczenie o odszkodowanie niedochowanie przez pracodawcę innych

wymogów wynikających z przepisów szczególnych, przy czym w okolicznościach

rozpoznawanej sprawy chodziłoby o przewidziany w art. 35 ust. 2b lit. 2 ustawy z

dnia 28 września 1991 r. o lasach (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 11, poz. 59 ze zm.)

wymóg uzgodnienia odwołania z dyrektorem regionalnej dyrekcji Lasów

Państwowych.

W tym miejscu wypada również zauważyć, iż w stosunkach pracy opartych

na powołaniu, mimo regulacji zawartej w art. 69 pkt 2 lit. a i c k.p., wyjątkowo mogą

11

znaleźć też zastosowanie przepisy dotyczące orzekania o bezskuteczności

wypowiedzeń oraz o przywracaniu do pracy. Takie odstępstwa będą wynikać z

uregulowań pozakodeksowych, które mogą oznaczać konieczność sięgnięcia z

powrotem do przepisów o umowie o pracę na zasadzie „wyjątku od wyjątku”. W

uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24 listopada 1992 r., I PZP 55/92 (OSNCP

1993 r. z. 7-8, poz. 116) Sąd Najwyższy przyjął bowiem, że art. 25 ust. 2 ustawy z

dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 z późn.

zm.), ma zastosowanie do pracowników, z którymi nawiązano stosunek pracy na

podstawie powołania, a pracownikowi-radnemu odwołanemu ze stanowiska ze

skutkiem równoznacznym z wypowiedzeniem umowy o pracę, bez zgody rady

gminy, przysługują odpowiednio roszczenia przewidziane w art. 45 k.p. W

uzasadnieniu tej uchwały podkreślono jednakże, iż podstawowym roszczeniem

przysługującym pracownikowi powołanemu - radnemu w razie odwołania go bez

zgody rady gminy, ze względu na istotę stosunku pracy z powołania, powinno być

odszkodowanie, o którym mowa w art. 45 § 1 k.p. Nie można wprawdzie odrzucić

dochodzenia przez takiego pracownika przywrócenia do pracy, ale wówczas, gdy

podstawą odwołania prowadzącą do rozwiązania stosunku pracy były zdarzenia

związane z wykonywaniem przez radnego mandatu. Wykładnia ta została

następnie rozwinięta i odniesiona także do sprawowania funkcji związkowych. W

wyroku z dnia 16 marca 1994 r., I PRN 6/94 (OSNAPiUS 1994 r. nr 1, poz. 9) Sąd

Najwyższy uznał, że pracownikowi odwołanemu ze stanowiska w sposób

równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.), z naruszeniem

art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr

53, poz. 234 ze zm.), przysługuje - na podstawie stosowanego odpowiednio

przepisu art. 45 k.p. - roszczenie o odszkodowanie. Równocześnie Sąd Najwyższy

wyraźnie zaznaczył, że jedynie wówczas, gdy odwołanie nastąpiło z przyczyn

łączących się ze sprawowaniem funkcji związkowej, pracownikowi przysługuje

roszczenie o uznanie odwołania za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy na

poprzednich warunkach (por. także wyrok z dnia 3 lutego 1995 r., I PRN 121/94,

OSNAPiUS 1995 r. nr 13, poz. 160). Problematyką tą Sąd Najwyższy zajmował się

również po uchyleniu nowelą z dnia 14 listopada 2003 r. art. 69 pkt 2 lit. b k.p.,

stwierdzając w wyroku z dnia 2 grudnia 2009 r., I PK 112/09 (LEX nr 577682), że

12

nawet pracownik podlegający szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku

pracy musi liczyć się ze specyfiką powołania. O ile w razie wadliwego rozwiązania

tego stosunku prawnego może on uzyskać ochronę w postaci odszkodowania, o

tyle stosowanie roszczenia o przywróceniu do pracy musi być ograniczone. Chodzi

tu o przypadki, w których związek odwołania ze sprawowaniem funkcji nie budzi

wątpliwości.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego przedstawionemu w

uzasadnieniu jego skargi kasacyjnej dokonanie przez pracodawcę odwołania z

naruszeniem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa nie może natomiast

skutkować nieważnością odwołania, gdyż zgodnie z obowiązującą w prawie pracy

zasadą względnej skuteczności oświadczeń woli dotyczących rozwiązania stosunku

pracy, nawet złożenie niezgodnego z prawem (sprzecznego z ustawą)

oświadczenia woli nie uzasadnia roszczenia o ustalenie nieważności odwołania na

podstawie art. 189 k.p.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. i w związku z art. 300 k.p. (por.

uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 21 września 1989 r., III PZP 41/89, OSP 1992,

nr 4, poz. 84 z glosą krytyczną L. Sobol oraz z dnia 23 marca 1993 r., I PZP 1/93,

OSNCP 1993, nr 12, poz. 210). W takiej sytuacji, to jest w razie niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę, pracownik może zaś

wystąpić przeciwko pracodawcy z roszczeniami przewidzianymi w odpowiednich

przepisach Kodeksu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 24 marca 1999 r., I

PKN 631/98, OSN 2000, nr 10, poz. 381 z dnia 16 maja 1997 r. I PKN 170/97,

OSNP 1998, nr 8, poz. 239 oraz z dnia 29 listopada 2006 r., II PK 72/06, LEX nr

950400).

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, ocena zasadności

roszczenia zgłoszonego w związku z niezgodnym z prawem odwołaniem musi

również uwzględniać to, czy roszczenie takie w warunkach konkretnej sprawy nie

będzie stanowić nadużycia prawa wskutek jego sprzeczności z społeczno -

gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.).

Przesłanki rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku nie stanowiło jednak

to, iż powód przez wiele lat (od 2006 r.) nie świadczył pracy na rzecz pozwanego,

pełniąc w tym czasie funkcję burmistrza Gminy i Miasta P., lecz – co już wyżej

zostało podniesione – przyjęcie przez sąd drugiej instancji, że w dniu 5 grudnia

13

2006 r. doszło do rozwiązania łączącego strony stosunku pracy w związku z

dorozumianym oświadczeniem woli pozwanego wynikającym z doręczenia

powodowi świadectwa pracy. Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, iż „brak w takiej

sytuacji odpowiedniej reakcji na doręczenie świadectwa pracy należy ocenić jako

dorozumianą akceptację zaistniałego w związku z tym świadectwem stanu

faktycznego”. Takie stanowisko należało wszakże uznać za nieuprawnione.

Naruszało ono bowiem, z przyczyn wcześniej wskazanych, przepisy wymienione w

podstawach zaskarżenia.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy stanął zatem na

stanowisku, że skarga kasacyjna powoda zasłużyła na uwzględnienie. Dlatego też,

opierając się na treści art. 39815

§ 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów

postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

/tp/