III ZS 2/12

Sygn. akt III ZS 2/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Jerzy Kwaśniewski

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r.,

w sprawie Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zakresie § 1 ust. 2 lit. f, §

2 ust. 3 lit. c oraz § 17 ww. Regulaminu,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 18 maja 2012 r.,

1. uchyla § 2 ust. 3 lit. c i § 17 ust. 2 zaskarżonej uchwały w

części dotyczącej odbywania praktyk w sądzie i prokuraturze na

podstawie porozumień zawartych z nimi przez okręgowe rady

adwokackie i w tym zakresie sprawę przekazuje Naczelnej

Radzie Adwokackiej do ponownego rozpoznania,

2. oddala skargę w pozostałym zakresie.

2

UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo

o adwokaturze (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) Minister

Sprawiedliwości wniósł o uchylenie uchwały nr 55/2011 z dnia 19 listopada 2011 r.

Naczelnej Rady Adwokackiej w sprawie Regulaminu odbywania aplikacji

adwokackiej w zakresie § 1 ust. 2 lit. f, § 2 ust. 3 lit. c oraz § 17 tego Regulaminu.

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie :

1. art. 87 ust. 1 Konstytucji z uwagi na naruszenie wyrażonej w nim zasady,

zgodnie z którą źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej

Polskiej są Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz

rozporządzenia poprzez zawarcie w § 1 ust. 2 lit. f, § 2 ust. 3 lit. c oraz § 17

Regulaminu ustaleń niezgodnych z art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze,

2. art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, poprzez nadanie przepisom § 1 ust.

2 lit. f, § 2 ust. 3 lit. c oraz § 17 Regulaminu brzmienia niezgodnego ze wskazanym

przepisem ustawy regulującym szkolenie aplikantów adwokackich z zakresu

działania sądownictwa powszechnego i prokuratury,

3. art. 2 Konstytucji z uwagi na naruszenie wynikającej z niego zasady

poprawnej legislacji, w tym dostatecznej określoności przepisów prawa poprzez

brak wyodrębnienia i jednoznacznego określenia szkolenia realizowanego na

podstawie art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, w § 1 ust. 2 lit. f, jak również

ze względu na niezgodne z tym przepisem używanie terminu „praktyka” w § 2 ust. 3

lit. c oraz w § 17 Regulaminu, a także wewnętrzną sprzeczność ust. 2 tego przepisu

Regulaminu i niejasną redakcję związaną z odniesieniem się w jego treści do trzech

przepisów prawa.

Naczelna Rada Adwokacka wniosła o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona tylko w tej części § 2 ust. 3 lit. c oraz § 17 ust. 2,

która jest sprzeczna z art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze. Przepisy te stanowią,

że: § 2 ust. 3 lit. c – realizacja celu aplikacji adwokackiej odbywa się poprzez –

3

między innymi – odbycie praktyki w sądzie, prokuraturze, kancelarii notarialnej lub

innej instytucji publicznej, w tym szkoleń organizowanych w trybie art. 76 ust. 1a

Prawa o adwokaturze; § 17 ust. 2 – w okresie aplikacji, ponad obowiązkową

praktykę ujętą w ust. 1 (chodzi tu o praktykę wynikającą z porozumienia zawartego

w trybie art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze – przyp. SN), okręgowa rada

adwokacka może skierować aplikanta na praktykę do innych organów niż

wymienione w art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, o których mowa w § 2 ust. 3 lit.

c na mocy porozumień zawartych z nimi przez okręgowe rady adwokackie, o ile

takie są zawarte. Natomiast będący wzorcem do stwierdzenia sprzeczności z

prawem tych przepisów art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze stanowi, że aplikanci

odbywają w trakcie pierwszego roku aplikacji szkolenie z zakresu działania

sądownictwa powszechnego i prokuratury. Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej

zawiera co roku z Dyrektorem Krajowego Centrum Szkolenia Kadr Sądów

Powszechnych i Prokuratury, porozumienie w sprawie odbywania przez aplikantów

szkolenia z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury, w którym

ustala się plan szkolenia mając na uwadze zarówno praktyczne, jak i teoretyczne

zapoznanie aplikantów ze sposobem funkcjonowania sądownictwa powszechnego i

prokuratury, sposób jego odbywania i czas trwania, a także wysokość

wynagrodzenia za przeprowadzone szkolenia.

Uchylone niniejszym wyrokiem przepisy Regulaminu, w części odnoszącej

się do prowadzenia szkoleń (praktyk) aplikantów w sądzie i prokuraturze przez

okręgowe rady adwokackie, stanowią powtórzenie regulacji poprzedniego

Regulaminu, który w tej części został uchylony przez Sąd Najwyższy wyrokiem z

dnia 8 kwietnia 2010 r., III ZS 6/09 (OSNP 2011 nr 21-22, poz. 287). Sąd

Najwyższy podziela wyrażony w tym wyroku pogląd, że szkolenie zorganizowane

na podstawie art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze jest wyłączną formą szkolenia

aplikantów adwokackich z zakresu działania sądownictwa powszechnego i

prokuratury. Okręgowe rady adwokackie nie mogą więc uzupełniać tego szkolenia

przez organizowanie dla aplikantów praktyk w sądach i prokuraturach.

Pozostałe zarzuty skargi są bezzasadne. Przepis § 1 ust. 2 lit. f Regulaminu

stanowi, że przez użyte w nim określenie „szkolenie” rozumie się zajęcia w formie

warsztatów, wykładów, ćwiczeń, wykładów stacjonarnych lub wyjazdowych, jak i

4

praktyki objęte programem aplikacji. Zarzut sprzeczności z prawem tego przepisu

należy rozpoznać łącznie z zarzutem odnoszącym się do § 17 Regulaminu. Ten

przepis w 8 ustępach szczegółowo reguluje organizację praktyk aplikantów

adwokackich w różnych instytucjach publicznych. Dotyczy to kancelarii notarialnych

oraz innych instytucji publicznych, z którymi okręgowa rada adwokacka zawarła

stosowne porozumienie lub które zostały wskazane przez aplikanta, który wraz z

wnioskiem o skierowanie go na praktykę przedstawi wystawioną przez daną

instytucję promesę przyjęcia go na praktykę. Główny zarzut Ministra

Sprawiedliwości związany jest z użyciem w tych przepisach (to jest w § 1 ust. 2 lit. f

oraz w § 17 Regulaminu) pojęcia „praktyka”. Skarżący twierdzi, że szkolenie

aplikantów dotyczące praktyki powinno odbywać się wyłącznie pod opieką patrona

– adwokata i tylko w ramach tych czynności, do których uprawnieni są adwokaci, do

czego wystarczające umiejętności aplikant uzyskuje w trakcie szkolenia

prowadzonego na podstawie art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze. Odmienne

uregulowanie stanowi zaś przekroczenie kompetencji nadanej samorządowi

adwokackiemu, co narusza art. 58 ust. 12 lit. b Prawa o adwokaturze (przepis ten

zalicza do zakresu działania Naczelnej Rady Adwokackiej uchwalenie regulaminów

dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej). Te twierdzenia skarżącego

nie mają uzasadnienia w Prawie o adwokaturze i są jedynie wyrazem jego

przekonań co do najlepszego sposobu szkolenia aplikantów adwokackich. Wbrew

jego poglądowi nie mają one oparcia w art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, który

reguluje wyłącznie szkolenie w zakresie działalności sądów i prokuratur i nie można

z tego wnosić o niedopuszczalności prowadzenia przez organy adwokatury innego

szkolenia o charakterze praktycznym. W tym zakresie samorząd adwokacki działa

w granicach swobody wyznaczonej przez art. 17 ust. 1 Konstytucji. Wydane na

podstawie tego przepisu Prawo o adwokaturze przewiduje nadzór państwa nad tym

samorządem tylko w zakresie zgodności z prawem jego uchwał, a nie z punktu

widzenia celowości (art. 14 ust. 1).

Naczelna Rada Adwokacka trafnie podniosła w odpowiedzi na skargę, że

zaskarżona uchwała nie narusza zasad prawidłowej legislacji, wynikających z art. 2

Konstytucji. Przepisy regulaminu są sformułowane jasno i komunikatywnie.

Powołany wyżej § 17 ust. 2 odsyła wprawdzie do trzech innych przepisów, ale

5

niezastosowanie tego odwołania prowadziłoby do nadmiernego rozbudowania tej

jednostki redakcyjnej Regulaminu. Nadto, przepisy mają być komunikatywne dla ich

adresatów, którymi w tym przypadku są osoby o wykształceniu prawniczym. Użycie

w § 17 ust. 1 Regulaminu określenia „szkolenie” zamiast zastosowanego wyrazu

„praktyka” (w odniesieniu do szkolenia prowadzonego na podstawie art. 76 ust. 1a

Prawa o adwokaturze) byłoby bardziej poprawne, jednakże nie jest to wada

uzasadniająca ingerencję Sądu Najwyższego. Oba określenia są bliskoznaczne, a

nadto w § 1 ust. 2 lit. f Regulaminu praktyka jest wymieniona jako jedna z form

szkolenia.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 14 ust. 2

Prawa o adwokaturze.