I UK 442/11

Sygn. akt I UK 442/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9

sierpnia 2011 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 18 stycznia 2011 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie

ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca

2010 r., odmawiającej W. M. prawa do emerytury w wieku obniżonym w związku z

niewykazaniem co najmniej 15 lat zatrudnienia w warunkach szczególnych.

Sąd odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego wynika, że w okresie pracy w Wojskowym Instytucie Łączności

ubezpieczony zajmował kolejno stanowiska: ucznia praktycznej nauki zawodu (od 1

września 1963 r. do 30 czerwca 1966 r.), telemechanika (od 1 sierpnia 1966 r. do

15 września 1976 r.), zestrajacza urządzeń elektrycznych (od 16 września 1976 r.

do 30 czerwca 1977 r.), elektronika (od 1 lipca 1977 r. do 30 listopada 1988 r.) oraz

technika elektronika obwodów magnetycznych (od 1 grudnia 1988 r. do 14

października 1989 r.). Praca odwołującego się polegała na lutowaniu lutownicą

stopem ołowiowo – cynowym. Charakter tej pracy uległ jednak zmianie, odkąd

ubezpieczony ukończył Technikum Mechaniczne (czerwiec 1977 r.) i w związku z

tym został przeniesiony na stanowisko elektronika (1 lipca 1977 r.). Od tej chwili W.

M. zajmował się sprawdzaniem poprawności wykonania płytek przez innych

pracowników oraz poprawianiem gotowych już obwodów. Otrzymany obwód

przylutowywał do urządzenia, sprawdzał, a jeżeli była taka potrzeba – poprawiał, a

w końcu go odlutowywał. W ocenie Sądu drugiej instancji tego rodzaju charakter

pracy odwołującego się od dnia 1 lipca 1977 r. do dnia rozwiązania stosunku pracy

z Wojskowym Instytutem Łączności uniemożliwia zaliczenie tego okresu do pracy w

warunkach szczególnych, określonej - w stanowiącym załącznik do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie) - wykazie A, dziale III, poz. 83 jako

praca polegająca na lutowaniu płyt, blach i przewodów ołowianych oraz metali

nieżelaznych. Stosownie bowiem do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia, okresami

pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach wynikających z jego

3

przepisów są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku

pracy. Tym samym, ażeby zaliczyć wnioskodawcy do pracy w warunkach

szczególnych okres zatrudnienia od 1 lipca 1977 r. należałoby ustalić, że lutowanie

płyt, blach i przewodów ołowianych oraz metali nieżelaznych wykonywał w pełnym

wymiarze czasu pracy. Skoro zaś w spornym okresie ubezpieczony zajmował się

także sprawdzaniem płytek wykonanych przez innych pracowników, to nie

możliwości uznania, że wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy pracę

polegającą wyłącznie na lutowaniu. Bez uwzględnienia spornego okresu pracy

przypadającego od dnia 1 lipca 1977 r. wnioskodawca nie legitymuje się

wymaganym przez art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.: dalej jako: ustawa emerytalna) 15

– letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, wobec czego wyrok Sądu

Okręgowego przyznający mu prawo do emerytury był nieprawidłowy.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego ubezpieczony zarzucił

naruszenie § 2 ust. 1 rozporządzenia przez błędną wykładnię i błędne

zastosowanie, polegające na przyjęciu, że nawiązany przez skarżącego stosunek

pracy nie mieści się w kategorii pracy w szczególnych warunkach, ponieważ oprócz

czynności polegających na lutowaniu cyną zajmował się on także sprawdzaniem

płytek wykonanych przez innych pracowników, a przez to nie był zatrudniony przy

pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze, a także naruszenie art. 233

k.p.c. przez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału, w tym w

szczególności poprzez ustalenie, że wykonywanie czynności kontrolnych przez

skarżącego nie odbywało się w warunkach szczególnych.

Opierając skargę na takich podstawach, ubezpieczony wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę tego wyroku

oraz uwzględnienie odwołania od decyzji organu rentowego wraz z kosztami

postępowania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. uchyla się spod rozważań w postępowaniu

kasacyjnym, gdyż zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Skarga kasacyjna zasługuje jednak na uwzględnienie, bowiem trafne są

zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zawarty w przepisach przejściowych ustawy emerytalnej art. 184 dotyczy

tych ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy w dniu wejścia

ustawy w życie (1 stycznia 1999 r.) osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach

dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla

kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym

mowa w art. 27 (co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn).

Takim ubezpieczonym przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego

w art. 32 ustawy pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu

emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na

rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na

dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku

ubezpieczonego będącego pracownikiem. Za dotychczasowe przepisy należy

uważać przepisy rozporządzenia, do którego załącznik stanowi wykaz A, który w

dziale XIV poz. 24 wymienia kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i

usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako

podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. W odniesieniu do stanu

faktycznego niniejszej sprawy chodzi tu o dozór nad pracami wymienionymi w

dziale III wykazu A, poz. 83 (lutowanie płyt, blach i przewodów ołowianych oraz

metali nieżelaznych). Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, za pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych

przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu

uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne i otoczenia. Za taką pracę został uznany w wykazie A

dozór inżynieryjno-techniczny nad pracami wykonywanymi w warunkach

5

zagrażających zdrowiu, jakimi są prace przy lutowaniu. Nie budzi wątpliwości w

świetle ustaleń faktycznych, że w spornym okresie ubezpieczony wykonywał dozór

techniczny nad pracami przy lutowaniu wykonywanymi przez innych pracowników.

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, charakteru pracy w szczególnych

warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu nie odbiera więc

zatrudnieniu wnioskodawcy w okresie od 1 lipca 1977 r. to, że „zajmował się także

sprawdzaniem płytek wykonanych przez innych pracowników”. Praca w warunkach

szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na

niekorzystne dla zdrowia czynniki, co wynika wprost z treści art. 32 ust. 2 ustawy

emerytalnej. Motyw przyświecający ustawodawcy w obniżeniu wieku emerytalnego

opiera się zatem na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach

przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba

wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni

(por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 stycznia 2000 r.,

K 18/99, OTK ZU 2000 nr 1, poz. 1). Możliwość wcześniejszego uzyskania

emerytury uzasadniona jest zatem względami interesu indywidualnego pracownika,

który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan

jego zdrowia. Skoro zaś pracą w szczególnych warunkach jest wykonywanie

bezpośredniego nadzoru nad pracami wymienionymi w dziale III poz. 83 wykazu A,

to nie ma żadnych przesłanek do stwierdzenia, że łączenie w ramach dobowego

wymiaru czasu pracy czynności nadzorczych z bezpośrednim wykonywaniem tych

prac, odbiera zatrudnieniu wnioskodawcy charakter pracy wykonywanej stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu § 2 ust. 1

rozporządzenia. Nie ma bowiem wątpliwości, że wykonując w taki sposób swoje

obowiązki pracownicze, stale był narażony na szkodliwe dla zdrowia czynniki,

prowadzące do obniżenia wydolności organizmu, co jest podstawową przesłanką

obniżenia wieku emerytalnego. Jak zaś wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

4 czerwca 2008 r., II UK 306/07 (OSNP 2009 nr 21 – 22, poz. 290), z przywileju

przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym, przysługującego

pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze, mogą korzystać wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście

zatrudnieni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach

6

pracy. Nie jest więc dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym

wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej

miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, z

czego a contrario wynika, że mogą i powinny być uwzględnione takie równocześnie

wykonywane czynności, które miały szkodliwy wpływ na zdrowie zatrudnionego, bo

zostały uznane przez ustawodawcę za pracę w warunkach szczególnych.

Z tych względów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, wobec

czego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c. i art. 39821

w

związku z art. 108 § 2 k.p.c.).