II UK 268/11

Sygn. akt II UK 268/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku J. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W.

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt […],

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy J. T. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Ubezpieczeń

Społecznych w W. z dnia 29 grudnia 2009 r., którym oddalono odwołanie

2

wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Pierwszego Oddziału

w W. z dnia 24 lipca 2007 r., przeliczającej wnioskodawcy emeryturę od dnia 15

marca 2006 r. i odmawiającej uwzględnienia przy ustalaniu wysokości tego

świadczenia okresów od dnia 15 października 1969 r. do dnia 16 listopada 1975 r.

oraz od dnia 7 września 1985 r. do dnia 28 lutego 1991 r., w których wnioskodawca

był zatrudniony jako ekspert w Międzynarodowej Organizacji ds. Wyżywienia i

Rolnictwa (FAO) z siedzibą w Rzymie, w związku z otrzymywaniem z tego tytułu

emerytury z instytucji zagranicznej. Należy dodać, że w wymienionych okresach

wnioskodawca był pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych (na urlopie

bezpłatnym).

Wnioskodawca odwołał się od decyzji organu rentowego, wnosząc o jej

zmianę i uwzględnienie „zagranicznych” okresów zatrudnienia jako okresów

składkowych. Zarzucił, że świadczenie, jakie otrzymuje z Grupowego

Pracowniczego Funduszu Emerytalnego ONZ, uzyskał na skutek dobrowolnego

ubezpieczenia, a w latach 1985 – 1991 opłacał specjalny „podatek" do Ministerstwa

Finansów w wysokości 15% wynagrodzenia. W jego ocenie art. 9 ust. 3 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst; Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) wyraźnie

posługuje się pojęciem „świadczenie rentowe”, wobec czego jego dyspozycją nie

mogą być objęte świadczenia o charakterze emerytalnym.

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2008 r., Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń

Społecznych w W. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i zaliczył

wnioskodawcy wyżej wymienione okresy pracy w Międzynarodowej Organizacji ds.

Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO) w Rzymie. Na skutek apelacji organu

rentowego Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 października 2008 r. uchylił

zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego

rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009 r.

Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił odwołanie

wnioskodawcy. Sąd Okręgowy ustalił, że niezaliczenie wnioskodawcy do

ustalonych okresów składkowych okresów jego pracy w organizacji

międzynarodowej FAO, było wynikiem pobierania przez niego z tytułu tego

zatrudnienia emerytury z instytucji zagranicznej. W ocenie Sądu, uwzględniającej

3

stanowisko Sądu Apelacyjnego zawarte w wyroku uchylającym, w pojęciu

„świadczenie rentowe" (art. 9 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), mieści

się również świadczenia, będące – według nomenklatury ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, emeryturą (renta starcza). Według ustaleń Sądu pierwszej instancji,

w okresie objętym sporem wnioskodawca był zatrudniony w charakterze eksperta w

Międzynarodowej Organizacji ds. Spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) z siedzibą

w Rzymie za zgodą i na wniosek właściwych władz polskich. W tym okresie był

pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych i na czas pracy w organizacji

międzynarodowej udzielony mu został urlop bezpłatny. Z tytułu pracy w instytucjach

międzynarodowych wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne z Grupowego

Funduszu Emerytalnego Personelu Narodów Zjednoczonych w związku z tzw.

służbą składkową jako pracownik FAO. Jest niewątpliwe, że po ukończeniu

pierwszego etapu pracy (w latach 1969 – 1975) wnioskodawca wybrał możliwość

pobrania całości wpłaconych składek, ale następnie przy ponownym zatrudnieniu

uzupełnił pobraną uprzednio kwotę wraz z oprocentowaniem i wybrał tzw. opcję

wypłaty świadczenia z odroczoną płatnością tj. dożywotnio po osiągnięciu wieku 60

lat. Obecnie świadczenie to jest wypłacane jako emerytura nr R/49746. Wobec

powyższego, Sąd wskazując na art. 6 ust. 2 pkt 1 i 3 lit. c i art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 21, 27a, oraz art.

31 Statutu, Regulaminu oraz Systemu Regulacji Świadczeń Wspólnego Funduszu

Emerytalnego personelu ONZ, ustalił, że świadczenie, jakie pobiera wnioskodawca

nie jest rentą tytułu niezdolności do pracy (w rozumieniu ustawy o emeryturach i

rentach z FUS), ani rentą z tytułu ubezpieczenia dodatkowego, gdyż uczestnictwo

w funduszu emerytalnym pracowników ONZ nie było dobrowolne, a przystąpienie

do funduszu następowało automatycznie z chwilą spełnienia przez pracownika

warunków określonych w art. 21 statutu (chyba że warunki nominacji wyraźnie

wykluczały członkostwo pracownika w funduszu emerytalnym). W związku z tym

okresy pracy odwołującego w FAO nie mogą być uwzględnione przy ustalaniu jego

uprawnień emerytalnych w Polsce. Hipoteza art. 9 ust. 3 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS obejmuje tylko świadczenia z ubezpieczenia dodatkowego, a więc

takiego ubezpieczenia, które jest dobrowolne i istniejące obok ubezpieczeń

obowiązkowych (podstawowych). Przystąpienie do takiego dodatkowego

4

ubezpieczenia następuje na podstawie dodatkowej umowy lub deklaracji.

Wnioskodawca nie wskazywał, że przystąpienie do funduszu emerytalnego

pracowników instytucji ONZ miało charakter dodatkowy, istniejący poza innym

ubezpieczeniem, i że składał w tym zakresie odrębne deklaracje. Zdaniem Sądu

okoliczności tej nie zmienia fakt, że wnioskodawca po zakończeniu pierwszego

okresu pracy, skorzystał z możliwości likwidacji udziałów w funduszu, a następnie

przy podjęciu zatrudnienia, wpłacił te udziały z powrotem wraz z odsetkami. W

ocenie Sądu może to świadczyć jedynie o dobrowolności pozostania w funduszu w

wypadku zakończenia pracy i niespełnieniu wymagań do nabycia podstawowej

emerytury z osiągnięciem wieku emerytalnego lub świadczenia inwalidzkiego z

chwilą zakończenia pracy w instytucjach ONZ.

Apelację wnioskodawcy od powyższego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny,

podzielając zarówno ustalenia faktyczne jak i ocenę prawną dokonaną przez Sąd

pierwszej instancji. Według Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie

uznał, że pobierane przez wnioskodawcę świadczenie emerytalne z Jednolitego

Funduszu Emerytalnego Personelu Organizacji Narodów Zjednoczonych z tytułu

składkowej służby jako pracownika zatrudnionego w charakterze eksperta w

Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) w okresach

od dnia 15 października 1969 r. do dnia 16 listopada 1975 r. oraz od dnia 7

września 1985 r. do dnia 28 lutego 1991 r. nie jest świadczeniem pochodzącym z

ubezpieczenia dodatkowego. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiała treść

art. 21 oraz art. 27-31 Statutu, Regulaminu oraz Systemu Regulacji Świadczeń

Wspólnego Funduszu Emerytalnego Personelu ONZ. Tym samym Sąd drugiej

instancji podzielił argumentację zawartą w zaskarżonym wyroku, iż emerytura jaką

pobiera wnioskodawca z Fundusz emerytalnego pracowników ONZ mieści się w

pojęciu „świadczenie rentowe” zawartym w art. 9 ust. 3 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest ono świadczeniem

pochodzącym z ubezpieczenia dodatkowego jako wypłacane z ubezpieczenia,

które było podstawowym i obowiązkowym ubezpieczeniem pracowników instytucji

ONZ, którzy tym ubezpieczeniem obejmowani byli automatycznie po spełnieniu

określonych warunków.

5

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego –

art. 9 ust. 3 w związku z art. 9 ust. 1 oraz w związku z art. 6 ust. 2 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez uznanie, że

świadczenie, które otrzymuje wnioskodawca z instytucji zagranicznej jest

świadczeniem rentowym innym niż renta z ubezpieczenia dodatkowego, podczas

gdy świadczenie to nie ma charakteru rentowego lecz jest to emerytura, co powinno

powodować zaliczenie tego okresu do okresu składkowego, od którego zależy

ostateczna wysokość emerytury wnioskodawcy, oraz naruszenie przepisów

postępowania – art. 233 § 1 k.p.c., wniósł zmianę zaskarżonego wyroku przez

uwzględnienie odwołania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, wraz z

orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny. Wobec tego, że

w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia przepisu postępowania -

art. 233 k.p.c. trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Oznacza to jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa,

który rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, jest związany z mocy

art. 39813

§ 2 k.p.c. ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Wyłączenie w art. 3983

§ 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów

dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na

zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wskazany w art. 233 k.p.c. W

tej części skarga kasacyjna wnioskodawcy nie została oparta na ustawowej

podstawie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05,

niepublikowany). W tych warunkach Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

6

faktycznymi, stanowiącymi podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza

ustaleniem, że pobierane przez wnioskodawcę świadczenie emerytalne (obecnie

emerytura nr R/49746) z Grupowego Funduszu Emerytalnego Personelu Narodów

Zjednoczonych jest związane z tzw. służbą składkową wnioskodawcy jako

pracownika FAO. W dalszym ciągu nie może być kwestionowane ustalenie, że

wypłacane wnioskodawcy świadczenie nie jest rentą z tytułu ubezpieczenia

dodatkowego, ani rentą tytułu niezdolności do pracy (w rozumieniu ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, nota bene nomenklatura tej ustawy, w tym zwłaszcza

słownik zawarty w art. 4, „nie przystaje” do pojęcia zawartego w art. 9 ust. 3

„świadczenie rentowe z instytucji zagranicznej inne niż renta z ubezpieczenia

dodatkowego”).

W ocenie Sądu Najwyższego nie można w związku z tym podzielić zarzutu

błędniej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 9 ust. 3 w związku z art. 9 ust.

1 oraz w związku z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Niewątpliwie zaliczenie tzw.

„zagranicznego” okresu zatrudnienia wnioskodawcy do okresu składkowego,

na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c, uzależnione było od wykazania, czy pobierane

przez niego świadczenie z instytucji zagranicznej z tytułu zatrudnienia w organizacji

międzynarodowej jest świadczeniem z ubezpieczenia dodatkowego

(dobrowolnego), co stanowiłoby podstawę do zaliczenia spornego okresu do okresu

składkowego, czy też pobierane świadczenie emerytalne jest świadczeniem z tytułu

obowiązkowego ubezpieczenia w organizacji międzynarodowej, co powodowałoby

odmową zaliczenia tego okresu do okresu składkowego. Powyższy okres mógł być

zatem uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno - rentowych,

pod warunkiem, iż z tego tytułu nie są wypłacane świadczenia rentowe z instytucji

zagranicznej, z wyjątkiem renty z ubezpieczenia dodatkowego. Zdaniem Sądu

Najwyższego, pojęcie „świadczenie rentowe z instytucji zagranicznej inne niż renta

z ubezpieczenia dodatkowego” - art. 9 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

- jest pojęciem szerszym niż definiowane w tej ustawie pojęcia „renta z tytułu

niezdolności do pracy” i „renta rodzinna” (por. art. 4 pkt 10 ustawy) i obejmuje także

emerytury tzw. „renty starcze”. Istotne jest także trafne ustalenie Sądu

Apelacyjnego (szeroko i starannie uzasadnione), że Jednolity Fundusz Emerytalny

7

Personelu Narodów Zjednoczonych jest funduszem ustanowionym przez

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dla dostarczenia emerytury,

korzyści na wypadek śmierci, korzyści na wypadek inwalidztwa oraz związanych z

tym korzyści dla personelu Narodów Zjednoczonych i innych organizacji

dopuszczonych do uczestnictwa, w tym Organizacji Narodów Zjednoczonych do

spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), w której wnioskodawca był zatrudniony,

pełniąc funkcję ekonomisty, konsultanta. Fundusz ten jest powszechnym

funduszem emerytalnym pracowników organizacji międzynarodowych Narodów

Zjednoczonych i ustanowiony został w 1949 r. decyzją Zgromadzenia Ogólnego

ONZ. Uczestniczy w nim 20 organizacji i agend systemu NZ, w tym także FAO.

Zgodnie z art. 21 Jednolitego Fundusz Emerytalnego Personelu Narodów

Zjednoczonych każdy pełnoetatowy członek personelu każdej organizacji

członkowskiej, z uwzględnieniem art. 51 (nie dotyczy wnioskodawcy), zostaje

uczestnikiem w Funduszu: po rozpoczęciu zatrudnienia w ramach mianowania na

sześć miesięcy lub więcej, lub po zaakceptowaniu takiego mianowania w trakcie

zatrudnienia; lub po upływie w tej samej lub więcej niż jednej organizacji

członkowskiej, sześciu miesięcy pracy bez przerwy dłuższej niż trzydzieści dni, pod

warunkiem, że uczestnictwo nie jest wyraźnie wykluczone przez warunki

mianowania członka personelu, przy czym uczestnictwo kończy się, gdy

organizacja zatrudniająca uczestnika przestaje być organizacją członkowską

jednakże nie uważa się za zakończenie uczestnictwa w przypadku, gdy uczestnik

wznawia służbę składkową w organizacji członkowskiej w ciągu 12 miesięcy po

wystąpieniu bez wypłaty świadczenia. Z powyższego wynika, iż Jednolity Fundusz

Emerytalny Personelu Narodów Zjednoczonych był funduszem powszechnym, zaś

udział w funduszu personelu organizacji międzynarodowych był automatyczny po

spełnieniu warunków dotyczących okresu zatrudnienia i charakteru zatrudnienia.

Wnioskodawca zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy, faktyczne

zatrudnienie trwało ponad 10 lat w dwóch okresach. Zgodnie z art. 31 tych

przepisów istnieje możliwość odzyskania wpłaconych do Funduszu składek po

zakończeniu pracy i ustaniu ubezpieczenia w zależności od wieku osoby

ubezpieczonej i z takiej opcji po zakończeniu pracy w 1975 r. w FAO wnioskodawca

skorzystał, jednakże po podjęciu pracy w 1985 r. ponownie zostały one przez

8

skarżącego wpłacone do Jednolitego Funduszu Emerytalnego Personelu ONZ i

uwzględnione przy wyliczeniu wysokości emerytury (sekcja J przepisów). Zatem z

tytułu zatrudnienia w FAO w latach 1969 - 1975 oraz 1985 - 1990, z chwilą

ukończenia wieku 60 lat skarżący od 2001 r. pobiera emeryturę z Jednolitego

Funduszu Emerytalnego Personelu Narodów Zjednoczonych. Tym samym

świadczenie pobierane przez skarżącego z instytucji zagranicznej z tytułu

zatrudnienia w FAO nie jest świadczeniem z ubezpieczenia dodatkowego

(dobrowolnego). Wnioskodawca w zamian za opłacanie składek zgromadzonych w

Jednolitym Funduszu Emerytalnym Personelu Narodów Zjednoczonych otrzymuje

pełną emeryturę od ukończenia wieku 60 lat z tytułu obowiązkowego,

automatycznego ubezpieczenia w organizacji międzynarodowej co sprawia, że nie

jest możliwe na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c

zaliczenie tych okresów do okresów składkowych, mających wpływ na wysokość

pobieranej przez skarżącego polskiej emerytury. Ponadto ze świadectwa pracy

wystawionego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wynika, że w okresach od

dnia 15 października 1969 r. do dnia 16 listopada 1975 r. oraz od dnia 7 września

1985 r. do dnia 28 lutego 1990 r. wnioskodawca przebywał na urlopach

bezpłatnych na czas pracy w FAO, a za okresy te nie były opłacane składki na

ubezpieczenie społeczne w Polsce. Należy się w związku z tym zgodzić z

konstatacją Sądu Apelacyjnego, że zaliczenie spornego okresu do stażu

ubezpieczeniowego w sytuacji nieopłacania składek do polskiego systemu

ubezpieczeniowego i otrzymywanie emerytury za ten sam okres, w którym składki

wpłacane były do innego systemu byłoby nieuzasadnioną korzyścią i naruszeniem

zasady sprawiedliwości w stosunku do pozostałych adresatów normy prawnej

określonej w art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy o emeryturach i rentach z FUS, którzy

pomimo nieopłacania składki mają możliwość zaliczenia okresu pracy w

organizacjach zagranicznych, ale którzy nie pobierają świadczenia rentowego z

instytucji zagranicznej innego niż ubezpieczenie dodatkowe.

Poza zarzutami skargi są wywody jej uzasadnienia (odnoszące się do

analizy prawno porównawczej przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny), które w

związku z tym, nie wymagają odniesienia, w ramach rozpoznania zarzutów skargi

kasacyjnej.

9

Mając na uwadze powyższe, skoro zarzuty skargi okazały się

nieuzasadnione, Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł jak w sentencji

wyroku.

/tp/