III PK 80/11

Sygn. akt III PK 80/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa M.B.

przeciwko Kuratorium Oświaty w W.

o odprawę emerytalną i nagrodę jubileuszową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R.

z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I i przekazuje sprawę w

tej części Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w R. do ponownego rozpoznania i rozstrzygniecia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z

dnia 22 listopada 2010 r. zasądził od pozwanego Kuratorium Oświaty w W.na rzecz

powódki M.B. kwotę 12.042 zł brutto z 13% od dnia 1 sierpnia 2010 r. tytułem

odprawy emerytalnej (nadając orzeczeniu w tej części nadał rygor natychmiastowej

wykonalności co do kwoty 4.014 zł brutto) i kwotę 6.021 zł brutto z 13% od dnia 1

sierpnia 2010 r. tytułem nagrody jubileuszowej, a w pozostałej części oddalił

powództwo przeciwko Kuratorium Oświaty w W. o odprawę emerytalną i nakazał

pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 904 zł tytułem opłaty

sądowej od pozwu, od której powódka była zwolniona oraz oddalił w całości

powództwo w stosunku do Zespołu Szkół Muzycznych im. […] w R..

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka M.B. będąc z zawodu

nauczycielką, rozpoczęła pracę w 1980 r., pierwotnie w Szkole Podstawowej nr […]

w K., następnie w Szkole Podstawowej w S. […] i Publicznym Gimnazjum w tej

miejscowości, a z dniem 1 września 2003 r. została zatrudniona w charakterze

nauczyciela w Zespole Szkół Muzycznych im. […] w R. na podstawie umowy o

pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze zajęć. Od 1 stycznia 2008 r.

wynagrodzenie zasadnicze powódki wynosiło 2.380 zł plus dodatek motywacyjny w

wysokości 76,82 zł. Pismem z 17 lipca 2008 r. Mazowiecki Kurator Oświaty zwrócił

się do pracodawcy powódki o udzielenie jej urlopu bezpłatnego w związku z

planowanym zatrudnieniem w Kuratorium Oświaty w W. Delegatura w R. na

stanowisku wymagającym kwalifikacji pedagogicznych. Dyrektor Zespołu Szkół

Muzycznych im. […] w R. udzielił M.B. urlopu bezpłatnego od 1 sierpnia 2008 r. na

czas zatrudnienia na tymże stanowisku. W trakcie przebywania na urlopie

bezpłatnym powódka była ujmowana w arkuszu organizacyjnym szkoły jako

pracownik oddelegowany do Kuratorium. W dniu 1 sierpnia 2008 r. pomiędzy

Kuratorium Oświaty w W. a M.B. została zawarta umowa o pracę na czas określony

do 31 lipca 2009 r., na podstawie której powierzono powódce stanowisko zastępcy

dyrektora delegatury Kuratorium Oświaty w R. W dniu 31 lipca 2009 r. strony

zawarły kolejną umowę o pracę na czas określony do 31 lipca 2010 r., na tym

samym stanowisku za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 3.345 zł płacy

3

zasadniczej plus dodatek stażowy w kwocie 669 zł i dodatek specjalny. W dniu 22

marca 2010 r. Mazowiecki Kurator Oświaty zaświadczył, iż powódka odbyła w

Kuratorium Oświaty w W. służbę przygotowawczą w służbie cywilnej, uzyskując

pozytywny wynik egzaminu. Pismem z 1 lipca 2010 r. M.B. zwróciła się do M.

Kuratora Oświaty w W. o przedłużenie umowy. W odpowiedzi M. Kurator Oświaty

wskazał, iż umowa o pracę z powódką ulegnie rozwiązaniem z upływem czasu, na

jaki została zawarta, tj. z dniem 31 lipca 2010 r. (z tą datą ustanie też urlop

bezpłatny udzielony jej przez dyrektora Zespołu Szkół Muzycznych w R.) i polecił

powódce wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w okresie od 21 lipca do 30 lipca

2010 r. Pismem z 29 lipca 2010 r. powódka wystąpiła do M. Kuratora Oświaty o

rozwiązanie z tym dniem umowy o pracę na mocy porozumienia stron – w związku

z przejściem na emeryturę. Skierowała też do Kuratora pisma z wnioskami o

wypłatę nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy i odprawy emerytalnej. M. Kurator

Oświaty pismem z 2 sierpnia 2010 r. odmówił wypłaty nagrody jubileuszowej i

odprawy emerytalnej z uwagi na to, że umowa o pracę uległa rozwiązaniu wskutek

upływu czasu, na jaki była zawarta. W dniu 30 lipca 2010 r. Kuratorium Oświaty w

W. wystawiło powódce świadectwo pracy z adnotacją o rozwiązaniu umowy o pracę

z upływem czasu, na który była zawarta. Pismem z 30 lipca 2010 r. M.B. zwróciła

się do dyrektora Zespołu Szkół Muzycznych im. […] w R. o rozwiązaniu umowy o

pracę na podstawie porozumienia stron z dniem 31 lipca 2010 r. w związku z

przejściem na emeryturę. Dyrektor szkoły wyraził na to zgodę. W wydanym przez

szkołę świadectwie pracy wskazano, że łączący strony stosunek pracy ustał na

podstawie art. 23 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r., Nr 97, poz. 674 ze zm., dalej jako Karta

Nauczyciela) W dniu 22 lipca 2010 r. powódka złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w R. dokumenty w sprawie przyznania jej emerytury. Decyzją

z 21 września 2010 r. organ rentowy przyznał jej emeryturę od 1 sierpnia 2010 r., tj.

od dnia ustania zatrudnienia.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo

zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że rzeczywistym pracodawcą M.B. od chwili

zawarcia z nią umowy o pracę było Kuratorium Oświaty w W., a łączący strony

4

stosunek pracy ustał w związku z przejściem powódki na emeryturę, skoro jeszcze

przed zakończeniem umowy o pracę podjęła ona kroki mające na celu formalne

przyznanie jej przez organ rentowy tego uprawnienia. Użyta w przepisie art. 94 ust.

1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze

zm.; dalej jako ustawa o służbie cywilnej) formuła „ustanie stosunku pracy" winna

być rozumiana jako rozwiązanie stosunku pracy na skutek zgodnych oświadczeń

stron, ale również zdarzeń, z którymi Kodeks pracy wiąże następstwa w postaci

zakończenia stosunku pracy. Z tego punktu widzenia nie ma znaczenia, że

stosunek pracy między stronami ustał z dniem 31 lipca 2010 r., na skutek upływu

czasu, na jaki zawarto umowę o pracę. Nie ma prawnych podstaw do przyjęcia, iż

w formule „ustanie stosunku pracy", rozpatrywanej w kontekście uprawnienia do

odprawy emerytalnej, nie mieszczą się umowy terminowe. Nie jest więc istotne, że

M.B. podjęła działania związane z przejściem na emeryturę w ostatnim miesiącu

swego zatrudnienia w Kuratorium Oświaty w W. Sąd Rejonowy uznał, iż istnieje

związek przyczynowy pomiędzy rozwiązaniem łączącego strony stosunku pracy a

przejściem powódki na emeryturę, co w rezultacie uprawnia ją do domagania się od

pozwanego odprawy emerytalnej na podstawie przepisów ustawy o służbie cywilne.

Z uwagi na staż pracy M.B. w służbie cywilnej wysokości przedmiotowej odprawy

odpowiada trzymiesięcznemu wynagrodzeniu za pracę, natomiast roszczenia

przekraczające tę kwotę podlegają oddaleniu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji M.B. nabyła też z mocy art. 91 ust. 1 pkt 3

i ust. 2 ustawy o służbie cywilnej oraz § 6 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady

Ministrów z dnia 9 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych,

wymagających kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby

cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad

ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby

cywilnej (Dz.U. Nr 211, poz. 1630) prawo do nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy

w wysokości 150% miesięcznego wynagrodzenia

Sąd Rejonowy nie uwzględnił natomiast powództwa o odprawę emerytalną i

nagrodę jubileuszową w stosunku od macierzystego pracodawcy M.B., tj. Zespołu

Szkół Muzycznych im. […] w R. W odniesieniu do tego pozwanego uprawnienie

powódki do odprawy emerytalnej wynikałoby z art. 87 ust. 2 Karty Nauczyciela,

5

przyznającego nauczycielowi tego rodzaju świadczenie w wysokości

trzymiesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej

podstawowym miejscem pracy. Zważywszy jednak, że wynagrodzenie będące

podstawą obliczenia wysokości odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej, które

powódka otrzymywała w Kuratorium Oświaty w W., było wyższe od tego, jakie

pobierała w Zespole Szkół im. […] w R., należało świadczenia te (mające charakter

jednorazowy) zasądzić od Kuratorium Oświaty w W. W przypadku bowiem zbiegu

praw do tychże świadczeń w stosunku do obu pracodawców, słuszne jest żądanie

zapłaty świadczenia korzystniejszego dla pracownika. W niniejszym przypadku dla

powódki korzystniejsze pod względem finansowym są uprawnienia mające

podstawę w ustawie o służbie cywilnej.

Od powyższego wyroku apelację wniosła zarówno powódka jak i pozwane

Kuratorium Oświaty w W. Powódka domagała się zmiany zaskarżonego wyroku w

punkcie I i II przez zasądzenie od pozwanego Kuratorium Oświaty w W. na jej rzecz

tytułem odprawy emerytalnej kwoty 24.084 zł (zamiast 12.042 zł) oraz kosztów

postępowania za obie instancję. Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

oddalenie powództwa w całości w stosunku do niego oraz o zasądzenie kosztów

procesu według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, przy

uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy – Sad Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z

dnia 14 kwietnia 2011 r. oddalił apelację powódki i także odrzucił apelację

pozwanego oraz uchylił punkt piąty zaskarżonego wyroku.

Sąd drugiej instancji wskazał, iż apelacja strony pozwanej złożona została po

terminie i nie wykazane zostało, aby opóźnienie w wystąpieniu z wnioskiem o

przywrócenie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika. Co się natomiast tyczy

zarzutów podniesionych w apelacji strony powodowej, Sąd Okręgowy uznał, że

stanowią one jedynie polemikę z wywodami Sądu pierwszej instancji i nie znajdują

potwierdzenia w prawnych i faktycznych realiach sprawy.

Sąd Okręgowy podzielił zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie wysokości

przyznanej powódce odprawy emerytalnej zauważając, że zgodnie z art. 94 ust. 1

ustawy o służbie cywilnej członkowi korpusu służby cywilnej, którego stosunek

6

pracy ustał w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub

emeryturę, przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia, a jeżeli członek korpusu służby cywilnej przepracował co najmniej

20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Natomiast w myśl ustępu drugiego tego

artykułu do okresu pracy, o którym mowa w ustępie pierwszym, wlicza się

wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne udowodnione

okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu

pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Z literalnego brzmienia ustępu

pierwszego tego przepisu wynika zatem, że uprawnienie do jednorazowej odprawy

w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia przysługuje wyłącznie po

przepracowaniu co najmniej 20 lat w służbie cywilnej. Ustęp drugi powyższego

przepisu dotyczy jedynie sytuacji określonej w pierwszej części art. 94 ust. 1 ustawy

o służbie cywilnej. Ustawodawca wprost wskazał, w jakim wypadku przysługuje

jednorazowa odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, a

mianowicie po przepracowaniu 20 lat w służbie cywilnej. Gdyby ustawodawcy

chodziło o wliczanie okresów, o jakich mowa w ustępie 2, do stażu zatrudnienia

członków służby cywilnej, którzy nie przepracowali 20 lat w tej służbie i ten sposób

nabywaliby uprawnienia do odprawy emerytalnej w wysokości sześciomiesięcznego

wynagrodzenia, nie byłoby wówczas logiczne parcelowanie prawa do odpraw w

dwóch rożnych wysokościach (trzymiesięcznego i sześciomiesięcznego

wynagrodzenia). Wszystkim członkom służby cywilnej przysługiwałyby bowiem

odprawy w jednakowej wysokości. Jeśli taki byłby zamiar ustawodawcy, to nie

gratyfikowałby osobno członków służby cywilnej, którzy przepracowali co najmniej

20 lat w tej służbie, odprawą w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia,

uprawniając jednocześnie – w wyniku zastosowania ustępu 2 powołanego przepisu

– do takiej samej odprawy osoby, które w służbie cywilnej były zatrudnione

przykładowo jeden rok. Konkludując Sąd drugiej instancji wskazał, iż niewątpliwie w

chwili ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę M.B. była

członkiem korpusu służby cywilnej i z tej racji na podstawie art. 94 ustęp 1 ustawy o

służbie cywilnej przysługuje jej jednorazowa odprawa emerytalna w wysokości

trzymiesięcznego wynagrodzenia, bowiem powódka nie przepracowała w służbie

7

cywilnej co najmniej 20 lat. Wliczenie do wymaganego stażu pracy innych okresów

zatrudnienia apelującej na podstawie ustępu 2 tego artykułu byłoby możliwe

dopiero wówczas, gdyby pracowała ona jako członek służby cywilnej co najmniej lat

20.

Powyższy wyrok w części oddalającej apelację M.B. został zaskarżony

skargą kasacyjną powódki. Skargę oparto na podstawie naruszenia prawa

materialnego, przez błędną wykładnię art. 94 ust. 1 i 2 ustawy o służbie cywilnej.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi; ewentualnie o

uchylenie wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez

zmianę wyroku Sądu Rejonowego i zasądzenie od Kuratorium Oświaty w W. na

rzecz powódki kwoty 24.084,00 zł tytułem odprawy emerytalnej, a nadto o

zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym

kosztów adwokackich według przepisanych norm.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyznano, że konstrukcja art. 94 ustawy

o służbie cywilnej nasuwa wątpliwości interpretacyjne, bowiem treść ustępu

drugiego odnosi się do całości ustępu pierwszego, w związku z czym brak

możliwości odczytania i prawidłowej interpretacji treści normy prawnej wynikającej z

tego przepisu wyłącznie na podstawie zasad literalnej wykładni ustępu pierwszego.

Treść art. 94 ustępu pierwszego powinna być wykładana w kontekście treści

ustępu drugiego oraz przepisów dotyczących ogólnych zasad obliczania stażu

pracy. Literalna wykładnia ustępu drugiego art. 94 oraz wykładnia systemowa

nakazują bowiem doliczenie do jedynego, wskazanego w treści ustępu pierwszego

okresu pracy, tj. okresu 20 lat przepracowanych w służbie cywilnej (innego okresu

ustęp pierwszy nie wymienia), wszystkich innych okresów zatrudnienia, poza

wymienionymi enumeratywnie w art. 94 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej. Za taką

interpretacją przepisu przemawiają również względy celowości. W doktrynie

podkreśla się bowiem fakt, że korpus służby cywilnej funkcjonuje w Polsce przez

okres krótszy niż 20 lat. Ustawodawcy nie chodziło więc o realne wykonywanie

przez członków korpusu służby cywilnej pracy w tej służbie przez okres co najmniej

20 lat, gdyż okres liczenia stażu pracy zaprzecza tej regulacji, a jedynie o

powszechny staż pracy. Przyjęta przez Sądy orzekające w sprawie wykładnia

8

wykluczałaby w ogóle zastosowanie sześciomiesięcznej odprawy dla członków

korpusu służby cywilnej, bowiem żaden z nich mimo spełnienia pozostałych

warunków do uzyskania świadczenia, nie legitymuje się okresem 20 lat

„przepracowanych" w służbie cywilnej. Sąd Okręgowy nie zwrócił też uwagi na fakt,

że przy przyjęciu odmiennej od przedstawionej przez powódkę interpretacji art. 94

ust. 2 ustawy o służbie cywilnej, ustęp ten utraciłby całkowicie praktyczne

znaczenie, bowiem w ustępie pierwszym brak innego - poza 20 letnim - okresu, do

którego ustęp drugi mógłby się odnosić.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej odrzucenie

lub oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem uzasadniony jest

zarzut naruszenia prawa materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku.

Inicjując rozważania w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że już

pierwsza ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 89, poz. 42 ze

zm.) stanowiła w art. 59, iż urzędnikowi służby cywilnej, którego stosunek pracy

ustał w związku z przejściem na rentę inwalidzką lub emeryturę, przysługuje

jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli

urzędnik przepracował co najmniej 20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa

przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, nie precyzując

jednak pojęcia stażu pracy w służbie cywilnej. Przepisy kolejnych ustaw o służbie

cywilnej zawierały już regulacje analogiczne do zamieszczonej w art. 94 obecnie

obowiązującej ustawy. I tak art. 87 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie

cywilnej (Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.) stanowił, że członkowi korpusu

służby cywilnej, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę z

tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, przysługuje jednorazowa odprawa w

wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli członek korpusu przepracował

co najmniej 20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w

wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia (ust. 1). Do okresu pracy, o którym

mowa w ust. 1, wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia

9

oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one

wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (ust.2). Do

okresów pracy, o których mowa w ust. 2, nie wlicza się okresów zatrudnienia w

partii komunistycznej (Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii

Robotniczej), jak również w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2

ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach

bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób

pełniących funkcje publiczne (Dz.U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428) w okresie od dnia 22

lipca 1944 r. do dnia 1 lipca 1989 r. (ust.3). Odprawę, o której mowa w ust. 1,

oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy (ust.4). Podobnie art.

64 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 170, poz. 1218 ze

zm.) otrzymał redakcję, zgodnie z którą członkowi korpusu służby cywilnej, którego

stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy

lub emeryturę, przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia, a jeżeli członek korpusu służby cywilnej przepracował co najmniej

20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia (ust.1). Do okresu pracy, o którym mowa w

ust. 1, wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne

udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu

do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (ust. 2). Do okresów

pracy, o których mowa w ust. 2, nie wlicza się okresów zatrudnienia w partii

komunistycznej (Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii

Robotniczej), jak również w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2

ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach

organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów

(ust. 3). Odprawę, o której mowa w ust. 1, oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za

urlop wypoczynkowy (ust. 4). Artykuł ten posiadał zatem brzmienie tożsame z

obecnie obowiązującym art. 94 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie

cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze zm.). Wynikający z tego przepisu sposób

uregulowania przez ustawodawcę problematyki uprawnień członków korpusu

służby cywilnej do odprawy emerytalno – rentowej ma zatem długą tradycję, której

początki sięgają pierwszej ustawy o służbie cywilnej. Jednocześnie fakt, że sama

10

służba cywilna istnienie dopiero od 1996 roku, rzutuje na treść owych przepisów i

ich wykładnię, zwłaszcza odnośnie do stażu pracy predestynującego pracownika do

przedmiotowego świadczenia w wyższej wysokości.

Pozostaje więc przejść do wykładni językowej i systemowej art. 94 ustawy o

służbie cywilnej.

Z literalnego brzmienia ustępu 1 tego artykułu (wzorowanego na art. 92¹ § 1

k.p.) można wyprowadzić wniosek, że podmiotom uprawnionym do odprawy, tj.

osobom mającym status członka służby cywilnej, świadczenie to przysługuje w

razie spełnienia jednaj tylko przesłanki, czyli ustania stosunku pracy w związku z

przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę. Zaprezentowany

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sposób interpretacji pojęć „ustania stosunku

pracy” oraz „związku” tego zdarzenia z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do

pracy lub emeryturę nie budzi zastrzeżeń. Redakcja przepisu nie upoważnia

natomiast do postawienia tezy o zależności nabycia prawa do odprawy od

jakiegokolwiek stażu pracy (w służbie cywilnej czy poza tą służbą). Świadczenie

przysługuje każdemu członkowi służby cywilnej, którego stosunek pracy został

zakończony z powodu uzyskania statusu rencisty lub emeryta, bez względu na

długość okresu zatrudnienia tak w służbie cywilnej jak i poza nią. Staż ten rzutuje

natomiast na wysokość świadczenia w ten sposób, iż odprawa w podstawowej

wysokości, odpowiadającej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu, podlega

podwyższeniu do kwoty sześciomiesięcznego wynagrodzenia w przypadku

legitymowania się przez pracownika co najmniej 20 letnim okresem

przepracowanym w służbie cywilnej. Jednocześnie przepis ustępu 1 nie precyzuje,

jak ów staż liczyć. Zamieszczenie tego rodzaju regulacji w ustępie 2

komentowanego artykułu, wyraźnie nawiązującego w swym brzmieniu do ustępu 1

sprawia, że treść całego przepisu staje się przejrzysta i zarazem - w odniesieniu do

zasygnalizowanego problemu - pełna. Godzi się podkreślić, iż ze sformułowania ”do

okresu pracy, o którym mowa w ust. 1, wlicza się …” można wyprowadzić wniosek,

że ustawodawca nie przewidział w ustępie 1 przepisu różnych – co do sposobu

obliczania - okresów rzutujących na wysokość odprawy emerytalno – rentowej.

Rację ma skarżąca zauważając, iż jedynym okresem wymienionym w tym przepisie

jest właśnie okres przepracowany w służbie cywilnej. To od długości tego okresu

11

zależy wysokość przedmiotowej odprawy. Do niego też należy odnieść regulację

ustępu 2 i 3 tego artykułu, która pozwala na zaliczenie do tegoż okresu wszystkich

zakończonych okresów zatrudnienia (a więc tzw. ogólny, bezwarunkowy staż pracy,

obejmujący wszystkie okresy pracy w ramach stosunku pracy, bez względu na

podstawę prawną tego stosunku, sposób i przyczyny jego ustania oraz przerwy

między zakończeniem jednego a nawiązaniem drugiego) oraz innych

udowodnionych okresów, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one

wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (czyli tzw.

powszechne okresy zaliczane, inne niż pozostawanie w stosunku pracy,

uwzględniane w zakresie uprawnień pracowniczych) poza okresami zatrudnienia w

partii komunistycznej i organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990.

Do przyjęcia odmiennej treści normy prawnej zawartej w komentowanym przepisie

nie upoważnia ani wykładnia językowa ani systemowa. Jeśli bowiem wysokość

odprawy emerytalno - rentowej miałaby zależeć – jak sugerują Sądy obu instancji –

od długości okresu pracy w samej służbie cywilnej, to jaki byłby sens obliczania

(przy zastosowaniu unormowań ustępu 2 i 3) ogólnego stażu pracy

świadczeniobiorcy, skoro staż ten nie ma wpływu na powstanie prawa do

świadczenia ani na dalsze (poza wynikającym z ustępu 1zróżnicowaniem jego

wysokości). Prawdą jest, że przyjęty w art. 94 ustawy sposób ustalania stażu pracy

w służbie cywilnej sprawia, iż zwrotu tego nie należy rozumieć dosłownie, gdyż w

rzeczywistości chodzi nie o realny okres pracy w tej służbie, lecz z powszechny

staż pracy. Takie zdefiniowanie przez ustawodawcą pojęcia okresu pracy w służbie

cywilnej nie jest jednak odosobnione na gruncie ustawy. Analogiczną do art. 94 ust.

2 i 3 regulację zamieszczono bowiem w art. 90 ustawy co do sposobu obliczania

stażu pracy w służbie cywilnej, od którego zależy wysokość dodatku do

wynagrodzenia za wieloletnią pracę w tej służbie. Podobne unormowania –

odnośnie do tegoż dodatku – zawarte też były w przepisach art. 82 ustawy o

służbie cywilnej z dnia 18 grudnia 1998 r. oraz w art. 60 ustawy o służbie cywilnej z

dnia 24 sierpnia 2006 r.

Reasumując wypada stwierdzić, że przez okres przepracowany w służbie

cywilnej, o jakim mowa w art. 94 ust.1 ustawy o służbie cywilnej z dnia 21 listopada

2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze zm.), od którego zależy

12

wysokość odprawy emerytalno – rentowej członka korpusu służby cywilnej, należy

rozumieć okresy pracy w tejże służbie wraz z okresami zaliczalnymi, wymienionymi

w ustępie 2 i 3 tego artykułu.

Wobec zasadności podstawy i zarzutu kasacyjnego, Sąd Najwyższy z mocy

art. 398¹⁵ § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398²¹ k.p.c. orzekł jak w sentencji.

/tp/