I UK 13/12

Sygn. akt I UK 13/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania M. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ł.

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 2 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 grudnia 2010 r. znak […] Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Ł. zmienioną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ł. z dnia 25 stycznia 2011 r. znak […] (co do okresu odmowy) odmówił

M. S. prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu ubezpieczenia chorobowego od 24

października 2010 r. do 30 listopada 2010 r. i nadal za cały okres nieprzerwanej

niezdolności do pracy wskazując jako podstawę prawną decyzji art. 13 ust 1 pkt 2

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst Dz.U. z 2005 r. Nr 31

poz. 267 ze zm.) i podnosząc, iż po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego 23

października 2010 roku wnioskodawca kontynuuje wcześniej podjętą - od dnia 1

lipca 2009 r. - działalność gospodarczą.

Odwołanie od decyzji wniósł wnioskodawca.

Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18

kwietnia 2011 r., oddalił odwołanie.

Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca M. S. zatrudniony był w firmie N. SA

w W. w okresie od 8 lipca 2002 r. do 23 października 2010 r. na podstawie umowy

o pracę. Wnioskodawca stał się niezdolny do pracy od dnia 19 października 2010 r.

Pracodawca wnioskodawcy wypłacił mu wynagrodzenie za czas niezdolności do

pracy od dnia 19 października 2010 r. do 23 października 2010 r. Niezdolność do

pracy wnioskodawcy trwała do 31 marca 2011 r.

Wnioskodawca wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę

zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia, to jest po 23 października

2010 r. Jednocześnie występując z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego

wnioskodawca wskazał, iż nie prowadzi „osobiście zarejestrowanej działalności

gospodarczej” od dnia 19 października 2010 r. ze względu na stan zdrowia,

podając także, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie był

zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i chorobowe.

Wnioskodawca od lipca 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą, która została

zawieszona od 30 grudnia 2010 r. W okresie niezdolności do pracy wnioskodawca

3

faktycznie nie podejmował czynności związanych z prowadzeniem działalności

gospodarczej.

Sąd Rejonowy stwierdził, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy

powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności

do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po

ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy

kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą

tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo

zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu

choroby. Zdaniem Sądu Rejonowego, zasiłek chorobowy przysługuje w razie

niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, a więc jego funkcja substytutu

zarobku polega na zabezpieczeniu środków niezbędnych do utrzymania w okresie

trwania choroby. Taką zasadniczą funkcję spełnia zasiłek chorobowy w okresie

trwania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Prawo do zasiłku chorobowego po

ustaniu tytułu ubezpieczenia jest natomiast wyjątkiem od ogólnej zasady

przysługiwania prawa do zasiłku chorobowego w czasie trwania ubezpieczenia

chorobowego. Odwołanie się do funkcji i celu prawa do zasiłku chorobowego,

udzielanego po przekroczeniu okresu objętego składką, pozwala na stwierdzenie,

że w kontekście ogólnych zasad nabywania prawa do zasiłku chorobowego, jest on

świadczeniem wyjątkowym, przysługującym tylko osobom niepodlegającym

ubezpieczeniu, i to z tytułu zdarzeń nieobjętych ryzykiem ubezpieczenia

chorobowego. Ryzyko, które ustawodawca zdecydował się finansować bez

ekwiwalentu w składce, zostało ogólnie ujęte jako niezdolność do pracy po ustaniu

tytułu ubezpieczenia.

Sąd pierwszej instancji analizował przesłankę „kontynuacji działalności

zarobkowej" lub „podjęcia działalności zarobkowej". Zauważył, że w art. 3 ustawy

zawierającym jej słownik, nie ma pojęcia „działalność zarobkowa", podobnie jak w

ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, która także pojęcia tego nie

wyjaśnia. Wykładnia pojęcia "działalności zarobkowej" użytego w cytowanym

przepisie, której wykonywanie w czasie orzeczonej niezdolności do pracy skutkuje

4

utrata prawa do zasiłku chorobowego - za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia

poprzez porównanie zakresu przedmiotowego przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 z art. 17

ust. 1 ustawy - przewidującym utratę prawa do zasiłku chorobowego w razie

wykonywania w czasie niezdolności do pracy - pracy zarobkowej za cały okres

zwolnienia - prowadzi do wniosku, iż zakres przedmiotowy pojęcia "działalności

zarobkowej" jest szerszy od pojęcia "praca zarobkowa" i obejmuje różne formy

prowadzenia działalności, w ramach której ubezpieczony uzyskuje dochód. Inna

działalność zarobkowa, to działalność stanowiąca źródło dochodu z tytułu własnej

pracy, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Sąd przyjął przy tym, że jest to

tego rodzaju działalność zarobkowa, która stanowi tytuł do ubezpieczenia

społecznego. Tylko ona bowiem może być podstawą do wypłaty zasiłku w miejsce

utraconego dochodu, a więc uczynić zbędną ochronę ubezpieczeniową z tytułu

poprzedniej, zakończonej działalności. Sąd Rejonowy uznał, że pod pojęciem

działalności zarobkowej, należy rozumieć zatrudnienie, służbę lub inną pracę

zarobkową, albo prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, z których

uzyskuje się dochód.

Sąd Rejonowy stwierdził, że w kontekście brzmienia art. 13 ust. 1 pkt 2

nadanego na mocy nowelizacji ustawy dokonanej z mocą od 8 lutego 2005 r. nie

można pomijać przesłanki kontynuacji lub podjęcia działalności zarobkowej w

aspekcie brzmienia dalszej części przepisu, a mianowicie, iż działalność ta stanowi

tytuł do objęcia obowiązkowo lub dowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo

zapewnia prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

W myśl art. 3 ust. 1 ustawy zasiłkowej przez pojęciem tytułu ubezpieczenia

chorobowego należy rozumieć zatrudnienie lub inną działalność, których podjęcie

rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym

ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych. Tytułem ubezpieczenia chorobowego jest

prowadzenie działalności gospodarczej. Nadto Sąd Rejonowy zauważył, że

prowadzenie działalności gospodarczej daje podstawę do objęcia dobrowolnym

ubezpieczeniem chorobowym. A zatem, w ocenie Sadu Rejonowego,

wnioskodawca prowadząc zarejestrowaną działalność gospodarczą od dnia jej

5

rozpoczęcia do okresu zawieszenia działalności gospodarczej posiadał tytuł do

objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Apelację od powyższego wyroku wniósł wnioskodawca.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 2

sierpnia 2011 r., oddalił apelację.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji wydał trafne

orzeczenie, znajdujące oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym i

obowiązujących przepisach prawa. Sad Okręgowy zauważył, że spór w niniejszej

sprawie dotyczył prawa do zasiłku chorobowego za okres od 24 października

2010 r. do 31 marca 2011 r. oraz cały dalszy okres niezdolności do pracy. Istota

sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy wnioskodawca w

okresie niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego

kontynuował działalność zarobkową w związku z czym w myśl art. 13 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity Dz.U. z 2010 r., Nr

77, poz. 512) utracił prawo do zasiłku chorobowego za ten okres.

Sąd Okręgowy podniósł, że pojęcie działalności zarobkowej, niezdefiniowane

ani na gruncie ustawy zasiłkowej ani w ustawie o systemie ubezpieczeń

społecznych, należy rozumieć szeroko. W sensie rodzajowym wchodzi tu w grę

każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów. Sąd

zauważył, że w orzecznictwie, jeszcze na tle ustawy z grudnia 1974 r.,

wskazywano, że "działalnością zarobkową" jest działalność stanowiąca źródło

dochodu z tytułu własnej pracy, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Jedną z

form działalności zarobkowej jest prowadzenie działalności gospodarczej na własny

rachunek. Dodatkowo przyjmowano, że jest to tego rodzaju działalność zarobkowa,

która stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego, ponieważ tylko taka działalność

może być podstawą do wypłaty zasiłku w miejsce utraconego dochodu, a więc

uczynić zbędną ochronę ubezpieczeniową z tytułu poprzedniej, zakończonej

działalności. Podkreślano, że działalność zarobkowa to "działalność stanowiąca

tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu". Obecnie warunek ten jest expressis

verbis wpisany w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Sąd Okręgowy

6

stwierdził, że pod pojęciem podjęcia lub kontynuowania działalności zarobkowej,

stanowiącym przyczynę wyłączającą prawo do zasiłku, należy rozumieć istnienie

innych źródeł dochodów, będących tytułem do objęcia obowiązkowo lub

dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniających prawo do

świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Prowadzenie

działalności gospodarczej daje podstawę do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają

ubezpieczeniu społecznemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia

zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który

wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o

swobodzie działalności gospodarczej. Nadto, Sąd drugiej instancji wskazał, że

ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana, a więc także

czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu, należy do sfery ustaleń faktycznych.

Istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności

gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według

którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o

zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako

prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie

nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była

faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na

ubezpieczenie społeczne. Także ustalenie, że przedsiębiorca przestał osiągać

dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest jednoznaczne z

ustaleniem, że tej działalności nie prowadzi. W prawnym rozumieniu "zaprzestanie

działalności" następuje bowiem z chwilą jej formalnego zawieszenia lub

zakończenia z wykreśleniem z rejestru. Faktyczne zaprzestanie prowadzenia

działalności gospodarczej, które nie znalazło odzwierciedlenia w ewidencji

działalności gospodarczej, nie powoduje wyłączenia przedsiębiorcy prowadzącego

tę działalność z ubezpieczeń społecznego i zdrowotnego.

Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że brak jest jakichkolwiek podstaw

do uznania, iż wnioskodawca jest uprawniony do zasiłku chorobowego po ustaniu

tytułu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd

Rejonowy prawidłowo przyjął, że choć wnioskodawca nie wykonywał czynności

7

związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, działalność ta, wobec

braku jej zawieszenia zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej była

kontynuowana, a w związku z tym istniał tytuł do objęcia wnioskodawcy

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W ocenie Sądu Okręgowego nie

sposób uznać też, że wobec faktu wyrejestrowania działalności gospodarczej

wnioskodawcy z dniem 30 grudnia 2010 r., nieuprawnione było wyłączenie prawa

do zasiłku chorobowego w stosunku do całego okresu niezdolności do pracy po

ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, a nie tylko okresu wykonywania pracy

zarobkowej i objęcia tytułem do ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy uznał,

iż kontynuacja działalności zarobkowej w jakimkolwiek czasie po ustaniu tytułu

ubezpieczenia społecznego wyłącza prawo do zasiłku chorobowego za cały okres

do wyczerpania prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez wnioskodawcę, w której zarzucono „naruszenie prawa procesowego, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 382 w związku z art. 217 § 1 i 2,

art. 227, 233 i 391 § 1 k.p.c. - wskutek złamania zasady wszechstronnego

rozważenia zebranego materiału dowodowego i niewłaściwej oceny dokumentów

przedłożonych w postępowaniu, z których w sposób niebudzący wątpliwości

wynikało, że Skarżący od dnia 19.10.2010 r. (pierwsze zwolnienie lekarskie) do

dnia 31.03.2011 r. nie kontynuował żadnej działalności gospodarczej; art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. na skutek tego, iż Sąd Okręgowy nie zamieścił

w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia oceny przedłożonych na tę okoliczność

dowodów i ustaleń, czy Skarżący w spornym okresie (19.10. - 30.12.2010)

prowadził działalność gospodarczą, czy też jej nie prowadził i czy stwierdzona

zaświadczeniami lekarskimi choroba nie stanowiła okresowego zaprzestania

prowadzenia tej działalności, co utrudnia z kolei dokonanie kontroli prawidłowości

zastosowania prawa materialnego (art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu

nadanym ustawą z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności

gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2008 r. Nr 141 poz.

888 ze zm. - dalej: ustawa systemowa)”.

8

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono także naruszenie przepisów prawa

materialnego, tj. „przepisu art. 36 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, przez jego niezastosowanie w sprawie i przyjęcie, że w celu

kontynuacji prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy niezbędne

jest natychmiastowe wyrejestrowanie się z ewidencji działalności gospodarczej, w

sytuacji, gdy przepis ten przewiduje przynajmniej 7-dniowy termin na dokonanie tej

czynności, co przy prezentowanej przez Sąd Okręgowy wykładni pojęcia

„kontynuowania działalności gospodarczej" jako równoważnej z wpisem do

ewidencji, pozbawia Skarżącego prawa do zasiłku chorobowego już od następnego

dnia po faktycznym zaprzestaniu jej wykonywania; art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. 1999 r. Nr 60 poz. 636 ze zm. - dalej: ustawa

zasiłkowa), przez jego zastosowanie w sprawie, w sytuacji, gdy w okolicznościach

sprawy jest niesporne, że niezdolność wnioskodawcy do pracy powstała jeszcze w

czasie trwania zatrudnienia, jego sytuację prawną w zakresie zasiłku chorobowego

reguluje zatem art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, a przepis art. 13 ust. 1 pkt 2 tejże

ustawy nie ma zastosowania, gdyż dotyczy on tylko przypadku, w którym

niezdolność do pracy powstała już po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego

(zob. m.in. Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2001 r., III ZP 8/2001, Biuletyn Sądu

Najwyższego 2001/5 str. 2); art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej przez błędną

wykładnię i uznanie, że wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego w sytuacji

podjęcia/kontynuowania działalności gospodarczej po ustaniu tytułu ubezpieczenia

chorobowego dotyczy całego okresu niezdolności do pracy (do 182 dni), a nie tylko

okresu wykonywania pracy zarobkowej, co w sytuacji nawet 1. (jednego) dnia

spóźnienia (także wskutek wypadku losowego) w wyrejestrowaniu działalności

gospodarczej po ustaniu stosunku pracy ostatecznie pozbawiałoby ubezpieczonego

jakichkolwiek praw do zasiłku chorobowego za cały okres niezdolności do pracy, co

jest także sprzeczne z ratio legis ustawy zasiłkowej; art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13

pkt 4 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż: wpis do

ewidencji działalności gospodarczej, mimo braku osobistego wykonywania

działalności gospodarczej i faktycznego zaprzestania wykonywania tej działalności

9

przez Skarżącego, powoduje tytuł ubezpieczenia społecznego (chorobowego),

przesądza każdorazowo o prowadzeniu przez wnioskodawcę działalności

gospodarczej, w sytuacji, gdy ugruntowanym jest pogląd orzecznictwa Sądu

Najwyższego, że wpis do ewidencji, jak również fakt niewyrejestrowania

działalności z ewidencji, nie może sam w sobie stanowić o tym, czy wnioskodawca

faktycznie prowadził działalność gospodarczą, czy też nie; przez przyjęcie, iż

bezsporny fakt, że Skarżący w spornym okresie nie podejmował czynności

związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie ma znaczenia dla

kwalifikacji tego zachowania jako braku kontynuacji działalności zarobkowej, a co

za tym idzie, iż Skarżący posiadał tytuł do objęcia fakultatywnym ubezpieczeniem

chorobowym; art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności

gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. 2010 r. Nr 220 poz. 1447) w zw. z art. 8 ust. 6

pkt 1 ustawy systemowej, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że z

zorganizowanego i ciągłego charakteru działalności gospodarczej wynika, iż jest

ona prowadzona nawet w okresie faktycznego okresowego jej niewykonywania z

powodu choroby, i że osoba fizyczna, która nie wykonuje faktycznie działalności

gospodarczej jest przedsiębiorcą i ma podstawy do objęcia ubezpieczeniem

społecznym”.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu

ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie obu wyroków i orzeczenie co

do istoty sprawy oraz zasądzenie na rzecz odwołującego się kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Uzasadniony jest zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 13 ust. 1

pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U.

z 2010 r. Nr 77, poz. 512 ze zm. – zwanej ustawą zasiłkową). Powoduje to

konieczność uwzględnienia skargi kasacyjnej, mimo że pozostałe jej zarzuty nie są

10

zasadne. Niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Skarżący

zarzuca nierozważenie zebranego materiału dowodowego, niewłaściwą ocenę

dowodów oraz takie wady uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które

uniemożliwiają rzekomo jego kontrolę w postępowaniu kasacyjnym. Zarzuty te nie

mogą być uznane za słuszne nie tylko z tego względu, że podstawą skargi nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3

k.p.c.) a uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest obarczone takimi

mankamentami, które uniemożliwiają przeprowadzenie kontroli kasacyjnej

orzeczenia lecz również dlatego, że Sąd Okręgowy ustalił okoliczność, której te

zarzuty dotyczą, zgodnie z twierdzeniami skarżącego. Zaakceptował ustalenia

dokonane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, między innymi, okoliczność

niepodejmowania przez ubezpieczonego czynności związanych z prowadzeniem

działalności gospodarczej w okresie niezdolności do pracy. Spór w tej sprawie

sprowadzał się do wykładni pojęcia kontynuowania działalności zarobkowej

stanowiącej tytuł do objęcia dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym użytego w

art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej z 25 czerwca 1999 r. w jego obecnym

brzmieniu. Pozostałe przepisy prawa materialnego objęte podstawami skargi nie

były stosowane w tej sprawie, mogły mieć co najwyżej pomocnicze znaczenie.

Według przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zasiłek chorobowy z

tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia

chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu

ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia

chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową

lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub

dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń

za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. W rozpatrywanym przypadku

pozbawienie prawa do zasiłku z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie

trwania ubezpieczenia chorobowego, trwającej po jego ustaniu miałoby nastąpić

wobec kontynuowania działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W aktualnym stanie prawnym

pozbawienie prawa do zasiłku następuje zarówno w przypadku niezdolności do

11

pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego jak i po jego ustaniu.

Dlatego nie mogą być uznane za słuszne zarzuty skarżącego wywodzone z

wykładni tego przepisu dokonywanej przed jego zmianą wprowadzoną od 1 lipca

2004 r. Przed tą zmianą zasiłek nie przysługiwał „za okres po ustaniu tytułu

ubezpieczenia społecznego” a w przepisie brak było regulacji dotyczącej czasu

powstania niezdolności do pracy. Natomiast słusznie zarzuca skarżący błąd w

wykładni tego przepisu w obecnym brzmieniu, w zakresie rozumienia pojęcia

kontynuacji działalności zarobkowej.

Przypomnieć należy, że prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu

ubezpieczenia ma charakter wyjątkowy. Wyjątkowość wyraża się w przyznaniu

prawa do świadczenia w okresie, za który nie jest opłacana składka, osobom

niepodlegającym ubezpieczeniu. Trzeba też przypomnieć, że zasiłek chorobowy

zastępuje utracony zarobek. Sąd Najwyższy wyraził pogląd (zasługujący na

aprobatę), że ryzykiem chronionym jest w tym przypadku niemożność wykonywania

(kontynuowania lub podjęcia) każdej działalności zarobkowej, zarówno tej, której

wykonywanie dawało tytuł do objęcia ubezpieczeniem, jak i wykonywanej

równolegle z taką działalnością a ponadto jakiejkolwiek nowej działalności dającej

źródło utrzymania. Jeżeli po ustaniu tytułu ubezpieczenia dojdzie do kontynuowania

lub podjęcia działalności zostanie ona objęta ubezpieczeniem chorobowym.

Wówczas zdarzenie ubezpieczeniowe (choroba) będzie pozostawać w związku z

nowym tytułem ubezpieczeniowym (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30

sierpnia 2001 r., III ZP 11/01 OSP 2002 nr 1, poz. 18, OSP 2002 nr 12, poz. 151 z

glosą H. Pławuckiej).

W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym tę sprawę,

pozbawienie prawa do zasiłku chorobowego miałoby uzasadnienie wówczas, gdyby

wnioskodawca uzyskał tytuł ubezpieczenia w postaci prowadzenia działalności

gospodarczej (kontynuując działalność, która nie podlegała obowiązkowi opłacania

składek wobec prowadzenia jej równolegle z pracowniczym zatrudnieniem), czyli

gdyby podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej, a w konsekwencji nabył tytuł do objęcia dobrowolnym

ubezpieczeniem chorobowym. W tym kontekście nabiera znaczenia okoliczność

faktycznego prowadzenia (kontynuowania) działalności gospodarczej po ustaniu

12

ubezpieczenia pracowniczego. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (tytułem przykładu,

z nowszych orzeczeń można przywołać wyroki Sądu Najwyższego: z 22 lutego

2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723, z 18 października 2011 r., II UK 51/11, LEX nr

1110977 i z 18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533) należy stwierdzić,

że wpis do ewidencji tej działalności (rejestru) stwarza domniemanie jej

prowadzenia. Domniemanie to może zostać obalone w razie udowodnienia, że

działalność ta nie była prowadzona wskutek zaistnienia szczególnych, zazwyczaj

losowych, okoliczności. W takich okolicznościach nie powstaje obowiązek

ubezpieczenia społecznego a co za tym idzie nie powstaje tytuł do objęcia

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Podleganie obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym nie obejmuje okresu, w którym zaprzestano

prowadzenia działalności gospodarczej albo zawieszono jej prowadzenie na

podstawie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności

gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.).

W rozpatrywanym przypadku, zachowanie przez wnioskodawcę prawa do

zasiłku chorobowego w okresie do 30 grudnia 2010 r. (do ustalonego przez Sądy

zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej) miałoby miejsce w razie

udowodnienia przez niego, że faktycznie tej działalności nie prowadził. Gdyby

wnioskodawca nie obalił domniemania wynikającego z zarejestrowania działalności

należałoby przyjąć, że w tym okresie nabył nowy (niepracowniczy) tytuł do objęcia

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Natomiast w okresie późniejszym

pozbawienie prawa do zasiłku mogłoby mieć miejsce jedynie w razie udowodnienia

przez organ rentowy okoliczności uzyskiwania dochodów przez wnioskodawcę czyli

kontynuowania działalności zarobkowej w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa. Tego okresu nie obejmuje domniemanie prowadzenia działalności

gospodarczej. W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej

wnioskodawca nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (art. 13 pkt

4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr

13

205, poz. 1585 ze zm.) i nie dotyczył go obowiązek opłacania ubezpieczenia

chorobowego (art. 36a tej ustawy).

Sąd Najwyższy nie znajduje podstaw do uznania, że w świetle

analizowanego przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej utrata prawa do

zasiłku chorobowego dotyczy całego okresu niezdolności do pracy po ustaniu tytułu

ubezpieczenia społecznego bez względu na okres trwania przesłanek utraty w nim

wymienionych. Przepis nie odnosi się do okresu niezdolności do pracy. Przepis nie

zawiera też określenia „cały okres”. Mowa jest w nim jedynie o nieprzysługiwaniu

zasiłku „za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego”. Wykładnia

dokonana w zaskarżonym wyroku nie ma zatem dostatecznych podstaw. Zasiłek

nie przysługuje jedynie w okresie trwania wymienionych w nim okoliczności.

Z tych przyczyn skarga została uwzględniona, co spowodowało konieczność

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

(art. 39815

§ 1 k.p.c.).