II UK 269/11

Sygn. akt II UK 269/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. F. i B. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej F. Sp. z o.o. G. S.

o przeniesienie odpowiedzialności za zaległe składki spółki na członka zarządu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 czerwca 2012 r.,

skarg kasacyjnych wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 kwietnia 2011 r.,

oddala skargi kasacyjne.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację wnioskodawców B. J. i J. F. od wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 2 lipca 2010 r., którym zmienił zaskarżone przez

2

wnioskodawców decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września

2008 r., stwierdzające, że wnioskodawcy jako członkowie zarządu F. Sp. z o.o.

ponoszą odpowiedzialność za powstałe zaległości w zapłacie składek na

ubezpieczenia społeczne za okresy: czerwiec 2004 r. oraz sierpień 2004 r. -

czerwiec 2005 r. w kwocie 297.254,38 zł, wraz z odsetkami obliczonymi na dzień

12 września 2008 r. w wysokości 141.462,00 zł, w ten sposób, że ustalił, iż

wnioskodawcy nie odpowiadają za zobowiązania Spółki za sierpień 2004 r. (punkt I

wyroku) oraz oddalił odwołania wnioskodawców w pozostałej części (punkt II

wyroku).

W sprawie tej ustalono, że J. F. jako prezes zarządu i B. J. jako członek

zarządu tworzyli zarząd istniejącej od 2002 r. F. Sp. z o.o., której kapitał zakładowy

wynosił 50.000 zł. W dniu 25 lipca 2005 r. nadzwyczajne zgromadzenie

wspólników tej Spółki podjęło uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego do

850.000 zł „w celu spłaty zobowiązań Spółki wobec wierzycieli, w szczególności

wobec ZUS i pracowników”. Udziały w tym kapitale nabył i objął w całości G. S.,

pokrywając je wkładem pieniężnym. Po odwołaniu wnioskodawców z pełnionych

przez funkcji, organ rentowy decyzji z dnia 8 sierpnia 2007 r. ustalił, że Spółka nie

opłaciła składek na ubezpieczenia. Na 3 sierpnia 2007 r. wysokość zobowiązań z

tytułu nieopłaconych składek wynosiła: na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za

następujące okresy: czerwiec 2004 r. oraz wrzesień - grudzień 2004 r. i marzec -

sierpień 2005 r. w kwocie 360.119,54 zł plus odsetki w wysokości 107.125,00 zł;

na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okresy: grudzień 2004 r. - luty 2005 r.

i lipiec - sierpień 2005 r. w kwocie 47.863,06 zł plus odsetki w wysokości 13.016 zł;

na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za

okresy: grudzień 2004 r. - styczeń 2005 r. i czerwiec - sierpień 2005 r. w kwocie

19.591,15 zł plus odsetki w wysokości 5.333 zł, wraz z odsetkami od kwoty

głównej do dnia zapłaty. Stwierdzone zadłużenie powstało w okresie, gdy

członkami zarządu byli wnioskodawcy. W związku z umorzeniem przez Naczelnika

III Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego z rachunku bankowego F.

sp. z o.o., z uwagi na jego bezskuteczność oraz bezskutecznymi próbami

egzekucji należności przez ZUS z tego rachunku bankowego, organ rentowy

wszczął postępowanie przeciwko wnioskodawcom, zawiadamiając ich o tym 4

3

sierpnia 2008 r. W dniu 16 września 2008 r. organ rentowy wydał obie zaskarżone

decyzje na podstawie art. 118 § 1 i art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., zwanej

dalej Ordynacją podatkową). Stwierdzały one odpowiedzialność wnioskodawców

za powstałą zaległość w zapłacie składek na ubezpieczenia społeczne za okresy:

czerwiec 2004 r., sierpień 2004 r. - czerwiec 2005 r. w kwocie 297.254,38 zł plus

odsetki obliczone na dzień 12 września 2008 r. w wysokości 141.462,00 zł. W

odwołaniach od tych decyzji wnioskodawcy twierdzili, że nie ponoszą

odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej oraz że zaległość

za sierpień 2004 r. została ustalona „z przekroczeniem granic decyzji dotyczącej

odpowiedzialności samej Spółki”.

Sąd Okręgowy uwzględnił wniesione odwołania w części dotyczącej

zaległości za sierpień 2004 r. (punkt I wyroku), ale oddalił niezasadne odwołania w

pozostałym zakresie (punkt II wyroku). W odniesieniu do spornej okoliczności

ustalenia, czy zadłużenie Spółki wobec ZUS, w szczególności za sierpień 2004 r.

istnieje i w jakiej wysokości, Sąd Okręgowy wskazał, że powołana w spawie biegła

z zakresie księgowości „ustosunkowała się do dokumentacji ubezpieczeniowej F.

sp. z o. o., wskazując wysokość zadłużenia w/w spółki oraz sposoby

zaksięgowania wpłat” oraz w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości

uzasadniła, że dokonane przez pozwanego obliczenia zaległych składek, za

wyjątkiem ustaleń za miesiąc sierpień 2004 r. były prawidłowe. W konsekwencji

Sąd zmienił zaskarżone decyzje w tym zakresie i ustalił, że wnioskodawcy nie

ponoszą odpowiedzialności za należności składkowe za sierpień 2004 r., ponieważ

za ten miesiąc została zadeklarowana przez Spółkę dokonana wpłata w dniu 24

lutego 2005 r. w kwocie 2.543,90 zł.

Co do odpowiedzialności wnioskodawców za dalej idące zaległości

składkowe Spółki, to w ocenie Sądu, organ ubezpieczeń społecznych wykazał, że

na dzień wydania zaskarżonych decyzji wyczerpał środki prawne służące do

wyegzekwowania świadczenia od dłużnej Spółki, a egzekucja z jej majątku

okazała się bezskuteczna, co potwierdziło umorzenie postępowania

egzekucyjnego przez Naczelnika III Urzędu Skarbowego. Pozostałe sporne

zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Spółki powstały w okresie

4

sprawowania funkcji członków zarządu przez wnioskodawców i majątek Spółki nie

wystarczał na zaspokojenie jej długów. Sąd nie uwzględnił twierdzenia

wnioskodawców, jakoby Spółka posiadała majątek w postaci zagranicznych

wierzytelności pieniężnych, których wyegzekwowanie umożliwiłoby całkowite

zaspokojenie zaległości organu ubezpieczeniowego, ponieważ okoliczność ta nie

skutkuje możliwością zaspokojenia długów. Sprzedaż udziałów G. S. i

podwyższenie kapitału zakładowego do 850.000 zł z przeznaczeniem na spłatę

zobowiązań Spółki, w szczególności wobec ZUS i pracowników, który został przez

niego pokryty, również nie stanowiła przesłanki wyłączającej odpowiedzialność

wnioskodawców, ponieważ transakcja ta była przeprowadzona po terminie

wymagalności zaległości składkowych. Ponadto, jak wynikało z zeznań

wnioskodawców, Spółka z nie posiadała żadnego majątku trwałego, zatem na

dzień powstania zadłużenia nie była w stanie spłacać swoich długów. Taki stan

rzeczy wymagał złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, czego wnioskodawcy

jednak nie zrobili. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że

wnioskodawcy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania Spółki „z tytułu

nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z treścią wydanych w

ich sprawie decyzji z dnia 16 września 2008 r. za wyjątkiem zaległości za miesiąc

sierpień 2004 r.”.

Apelacje od tego wyroku wnieśli oboje wnioskodawcy, podnosząc zarzuty

nieustalenia przez Sąd wysokości kwoty, o którą została ograniczona ich

odpowiedzialność, a także niezbadania czy po stronie Spółki wystąpiły

okoliczności uzasadniające ogłoszenie jej upadłości oraz oparcie rozstrzygnięcia o

niedopuszczony i nieprzeprowadzony dowód z postanowienia Naczelnika III US o

umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Sąd Apelacyjny uznał obie apelacje wnioskodawców ze nieuzasadnione. Dla

orzeczenia o odpowiedzialności na podstawie art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej

organ ubezpieczeń społecznych jest obowiązany wykazać jedynie okoliczność

pełnienia obowiązków członka zarządu w okresie powstania zobowiązania

składkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość składkową spółki oraz

bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Ciężar wykazania okoliczności

uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członkach zarządu.

5

Bezskuteczność egzekucji zależy od stanu majątkowego dłużnej spółki oraz wiąże

się z brakiem możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela przez

wszczęcie i przeprowadzenie egzekucji skierowanej do majątku spółki.

Bezskuteczność egzekucji w takim rozumieniu występuje bez wątpienia wtedy, gdy

wierzyciel dysponuje postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego

ze względu na jego bezskuteczność. W rozpoznanej sprawie zostało

jednoznacznie wykazane, że postanowieniem z dnia 6 maja 2006 r. Naczelnik III

Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności

prowadzonej egzekucji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, dla stwierdzenia tej

okoliczności nie miało istotnego znaczenia to, czy ustalenia tego Sąd Okręgowy

dokonał w oparciu o kserokopię tego postanowienia, czy też w oparciu o oryginał

tego postanowienia. Dywagacje apelujących co do nieprawidłowości dopuszczenia

dowodu z tego dokumentu, nie mogą podważać okoliczności z niego

wynikających. Kopia tego dokumentu znajduje się w aktach ZUS, z których Sąd

przeprowadził dowód, a nadto zażądał oryginału postanowienia i włączył go do akt

sprawy. Bezskuteczność egzekucji mogą potwierdzać czynności przeprowadzane

przez wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli wynika z nich oczywista

bezskuteczność egzekucji z majątku spółki zaległości składkowych. „W tym

zakresie to członek zarządu, który został obarczony odpowiedzialnością za

zaległości składkowe spółki kapitałowej, ma obowiązek udowodnić, że w

postępowaniu egzekucyjnym wskazywał mienie, z którego egzekucja

umożliwiałaby zaspokojenie zaległości składkowych co najmniej w znacznej

części” Natomiast wnioskodawcy nie wskazali mienia spółki, z którego egzekucja

jest możliwa. Wierzytelność (zagraniczna), pochodziła z dnia 16 sierpnia 2005 r., a

więc z okresu kiedy wnioskodawcy nie byli już członkami zarządu i nie mieli

wpływu i wiedzy jak ta wierzytelność została zużyta. Wszystkim wierzytelność ta

nie została zgłoszona do ZUS, wobec czego nie mogła podlegać ewentualnej

egzekucji. Niepodobieństwem jest przypisywanie obowiązku wskazania takiego

mienia „organowi podatkowemu, ponieważ gdyby miał wiedzę o istnieniu takiego

mienia, nie mógłby stwierdzić, że egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, lecz

miałby obowiązek prowadzenia egzekucji także z takiego mienia; w konsekwencji

nie byłaby spełniona jedna z przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członków

6

zarządu za zaległości podatkowe spółki”. Nie jest ponadto wystarczające

wskazane mienia, z którego egzekucja „jest jedynie potencjalnie, przypuszczalnie

możliwa, bez realnych możliwości uzyskania sukcesu w postaci zaspokojenia

długu w całości lub w znacznej części”. Wnioskodawcy nie wykazali też, że we

właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto

postępowanie zapobiegające upadłości (postępowania układowe), albo że

niepodjęcie tych czynności nastąpiło bez ich winy.

Sąd Apelacyjny argumentował także, że „nie jest konieczne wskazywanie w

treści decyzji dotyczącej odpowiedzialności podatkowej (składkowej) osoby trzeciej

spółki z o.o. (płatnika składek) jako podmiotu odpowiedzialnego solidarnie z

członkami zarządu”. Odpowiedzialność osoby trzeciej z tego tytułu „powstaje na

mocy decyzji ustalającej te zobowiązania, natomiast odpowiedzialność spółki

(płatnika składek) za te zaległości powstaje z mocy prawa i z mocy prawa jest ona

solidarnie odpowiedzialna z członkami zarządu (gdy ich odpowiedzialność zostanie

orzeczona w decyzji wydanej na podstawie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej).

Solidarna odpowiedzialność płatnika składek z osobami trzecimi istnieje więc

niezależnie od tego, czy został on wskazany w osnowie rozważanej decyzji organu

rentowego”. Zdaniem Sądu drugiej instancji, organ rentowy w treści zaskarżonych

decyzji nie musiał stwierdzać, że odpowiedzialność wnioskodawców ma charakter

solidarny, tak wobec Spółki, jak i pomiędzy członkami jej zarządu, ponieważ

„odpowiedzialność solidarna członków zarządu za zaległości podatkowe spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością wynika wprost z przepisów prawa podatkowego

(art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej) i nie może być wyłączona przez umowę - w

tym umowę o sprzedaży udziałów i przejęciu odpowiedzialności za te

zobowiązania przez G.S.”

Na marginesie Sąd Apelacyjny stwierdził, że sentencja wyroku Sądu

Okręgowego w pkt 1 nie narusza zasad orzekania w przedmiocie zwolnienia od

odpowiedzialności za zobowiązania spółki określonym w tym zakresie, ponieważ

„organ rentowy będzie zobligowany na tej podstawie dokonać weryfikacji

zadłużenia i pominąć wskazany przez Sąd Okręgowy okres (i wysokość

zadłużenia za miesiąc sierpień 2004 r. wraz z odsetkami)”.

7

Wnioskodawcy wnieśli od tego wyroku dwie jednobrzmiące skargi,

zaskarżając go w całości. W skargach zarzucili naruszenie prawa materialnego i

przepisów postępowania, w szczególności: 1/ art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej

przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na

uznaniu, że solidarna odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością za jej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

oraz ubezpieczenie zdrowotne wynika wprost z ustawy, „co miałoby implikować

brak konieczności zamieszczania stwierdzenia o istnieniu takiej solidarności, w tym

poprzez wymienienie osób współodpowiedzialnych solidarnie, w decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, a w rezultacie jej zaskarżenia także w wyroku sądu

powszechnego”, 2/ art. 328 § 2 k.p.c. przez pominięcie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej i przytoczenia stosownych

przepisów dla uzasadnienia twierdzeń Sądu Apelacyjnego: „a) o braku

konieczności orzekania o wysokości zaległości, co do której powodowie zostali

zwolnieni od odpowiedzialności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, b) o

braku znaczenia prawnego sposobu przeprowadzenia dowodu z postanowienia

Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia 6 maja 2006 r. o umorzeniu

egzekucji względem spółki z o.o. ‘F.’, co ma istotny wpływ na wynik sprawy poprzez

uniemożliwienie kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku”, 3/ art. 378 § 1 k.p.c.

przez nierozważenie wszystkich zarzutów obu apelacji, a zwłaszcza „zarzutów 1, 2 i

3, to jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy w granicach apelacji”, 4/ art. 107 § 1 i

§ 2 oraz art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie „oraz związane z tym naruszenie przepisów o

postępowaniu, to jest następujących przepisów Kodeksu postępowania cywilnego:

art. 47714

§ 2 k.p.c. i art. 316 § 1 i 317 § 1 k.p.c., „co było również wynikiem

pominięcia przepisu art. 212” Ordynacji podatkowej, „a to przez przyjęcie, że wyrok

sądu powszechnego zmieniający decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w

sprawie orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością za jej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

oraz ubezpieczenie zdrowotne może wskazywać jedynie okres, za który taka

odpowiedzialność zostaje wyłączona względem zaskarżonej decyzji, bez orzekania

o kwocie”, co w konsekwencji stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji RP „przez

8

utrzymanie stanu niepewności prawnej po stronie powodów”, 5/ naruszenie art.

244, 245, 236 i 158 § 1 k.p.c., a w konsekwencji również art. 382 i art. 233 k.p.c.

przez „nieprawidłowe uznanie za dopuszczalne przeprowadzenie dowodu z akt

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych en bloc, bez ujawniania przez odczytanie treści

poszczególnych dokumentów zawartych w tych aktach, a w następstwie tego przez

ustalenie istotnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przesłanki bezskuteczności

egzekucji w oparciu o niedopuszczony i nieprzeprowadzony w sprawie dowód z

postanowienia naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego”, 6/ art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na

uznaniu, „że bezskuteczność egzekucji w rozumieniu tego przepisu ‘występuje bez

wątpienia wówczas, gdy wierzyciel dysponuje postanowieniem o umorzeniu

postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność’", 7/ „naruszenie

przepisów prawa materialnego i prawa o postępowaniu, które mają zasadniczy

wpływ na wynik sprawy, to jest następujących przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego: art. 232, art. 316 § 1 i art. 382 w związku z błędną wykładnią przepisu

prawa materialnego to jest przepisu art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Ordynacja podatkowa „przez milczące uznanie występowania w okolicznościach

niniejszej sprawy pozytywnej przesłanki orzekania o odpowiedzialności członków

zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w postaci

występowania po stronie tej spółki sytuacji implikującej konieczność złożenia

wniosku o ogłoszenie jej upadłości”, 8/ art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przez jego

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przez naruszenie

art. 47714

§ 2 k.p.c., „a to przez uznanie, że w postępowaniu przed sądem

powszechnym w sprawie odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

orzekającej o odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością za jej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

oraz ubezpieczenie zdrowotne ‘to członek zarządu, który został obarczony

odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki kapitałowej, ma obowiązek

udowodnić, że w postępowaniu egzekucyjnym wskazywał mienie, z którego

egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości składkowych (...)’", 9/ „naruszenie

w konsekwencji powyższego przepisów o postępowaniu to jest art. 382 Kodeksu

9

postępowania cywilnego przez pominięcie przy ocenie niniejszej sprawy części

dokumentów będących dowodami w niniejszej sprawie, które powodowie

zaoferowali w postępowaniu przed Sądem Okręgowym”, 10/ art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w

konsekwencji naruszenie art. 232 k.p.c. „przez uznanie że obowiązkiem byłego

członka zarządu w postępowaniu przed sądem powszechnym w sprawie odwołania

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekającej o odpowiedzialności

członków zarządu spółki (...) za jej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia

społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne jest udowodnienie skuteczności egzekucji

ze wskazanego przez siebie majątku tej spółki”.

O przyjęcie obu skarg do rozpoznania skarżący wnieśli w oparciu o

następujące okoliczności dotyczące: „1) występowania w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego odnoszącego się do kwestii podniesionych w

uzasadnieniach zarzutów 7 i 10 niniejszej skargi kasacyjnej, 2) istnienia potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów odnoszącej się do zarzutów kwestii

podniesionych w uzasadnieniach zarzutów 1, 5 i 6 niniejszej skargi kasacyjnej, 3)

oczywistej zasadności niniejszej skargi kasacyjnej kwestii podniesionych w

uzasadnieniach zarzutów 2, 3, 4 i 9 niniejszej skargi kasacyjnej”.

Zdaniem skarżących słuszne jest stanowisko prezentowane w cytowanych

przez nich orzeczeniach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych uznające

konieczność zawarcia w decyzjach i orzeczeniach rozstrzygających sprawy, których

podstawa materialnoprawną jest przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej,

stwierdzenia o solidarności odpowiedzialności osób trzecich ze wskazaniem kręgu

tych osób. W ocenie skarżących, zawarcie takiej informacji w sentencji decyzji lub

wyroku służy uniknięciu wątpliwości co do zakresu odpowiedzialności danej osoby

(w tym w relacji do wierzyciela publicznoprawnego) oraz zagwarantowaniu jej

możliwości skorzystania z ewentualnych roszczeń regresowych względem

pozostałych osób współodpowiedzialnych za cudzy dług.

W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku

w całości „przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego (...) w zaskarżonej części, a w

konsekwencji przez zmianę zaskarżonych decyzji organu rentowego i orzeczenie,

10

że skarżący nie odpowiadają za zaległości Spółki z o.o. „F." z tytułu nieopłaconych

składek na ubezpieczenia społeczne za czerwiec 2004 r„ za okres od września do

grudnia 2004 r. i od marca do czerwca 2005 r., na ubezpieczenie zdrowotne za

okres do grudnia 2004 r. do lutego 2005 r. oraz Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące grudzień 2004 r., styczeń

2005 r. i czerwiec 2005 r., a także o zasądzenie od organu rentowego „na rzecz J.

F.” zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje i za postępowanie

kasacyjne, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i

przekazanie sprawy temu Sądowi do jej ponownego rozpoznania z pozostawieniem

mu rozstrzygnięcia o wszelkich kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne o niemal identycznej treści nie miały usprawiedliwionych

podstaw. Zawarte w nich zarzuty proceduralne okazały się chybione ze względu na

wyłącznie polemiczny charakter wobec niebudzących wątpliwości ustaleń

faktycznych i sądowej oceny dowodów, które co do zasady usuwają się spod

kontroli kasacyjnej (art. 3983

§ 3 k.p.c.), w sytuacji gdy z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wystarczająco wynikało ustalenie przesłanek

odpowiedzialności skarżących za zaległości składkowe zarządzanej przez nich

spółki, powstałe w okresie, gdy pełnili funkcje członków zarządu. Z

przeprowadzonego postępowania dowodowego jednoznacznie wynikało, że

pozwany organ ubezpieczeń społecznych wyczerpał dostępne mu środki prawne

zmierzające do wyegzekwowania zaległości składkowych. Ponadto wystarczająco

wykazał, że egzekucja zaległości składkowych była bezskuteczna, ponieważ spółka

ewidentnie nie była w stanie spłacać swoich długów, a skarżący nie zgłosili w

ustawowym terminie wniosku o jej upadłość. Skarżący jako byli członkowie zarządu

obarczeni subsydiarną i solidarną ustawową odpowiedzialnością za zaległości

składkowe spółki z o.o. (art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), w okresie gdy nią zarządzali, nie

mieli podstaw prawnych i nie mogą przerzucać na wierzyciela należności

11

składkowych skutków własnych zaniechań, z których wynikły obciążające ich

zaległości składkowe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2012 r., I UK

303/11, dotychczas niepublikowany). W tym zakresie, w szczególności odnosząc

się do zarzutu nie uwzględnienia wierzytelności spółki z o.o. „F.” wobec G. S. „o

uzupełnienie pokrycia wkładu zakładowego tej spółki”, Sąd drugiej instancji trafnie

argumentował, że wierzytelność ta powstała w okresie, gdy skarżący nie byli już

członkami zarządu spółki, a zatem nie mieli wpływu i wiedzy jak ta wierzytelność

została „zużyta”, a ponadto owa wierzytelność nie została zgłoszona do organu

ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji „dłużna” spółka ani skarżący (byli

członkowie jej zarządu) nie wskazali wymienionemu organowi tego mienia, z

którego potencjalnie możliwa byłaby egzekucja, która ponadto i tak nie

gwarantowała „realnych możliwości uzyskania sukcesu w postaci zaspokojenia

długu w całości lub znacznej części”. W takiej sytuacji wystarczające było ustalenie,

że Naczelnik III Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec

wymienionej spółki z o.o., która nie wskazywała mienia, z którego możliwa była

egzekucja w całości lub w znacznej części, co prowadziło do obarczenia

skarżących odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki z o.o. powstałe w

okresach, gdy nią zarządzali.

Uwolnienie skarżących od odpowiedzialności za zaległości składkowe

powstałe w sierpniu 2004 r. zostało dokonane według wpłaty z 15 listopada 2004 r.

w kwocie 2.543,90 zł, która była „zadeklarowana przez Spółkę na Fundusz

Ubezpieczenia Zdrowotnego (FUZ)” za ten miesiąc, co nie uzasadniało żądania

kasatoryjnego tylko w celu rachunkowego wskazania konkretnej kwoty

zreformowanych na korzyść skarżących decyzji. Rachunkowe wskazanie tej kwoty

„zwolnienia” nie przekracza zwykłych możliwości żadnej ze stron, a z pewnością

organ ubezpieczeń społecznych nie będzie dochodził zapłaconych należności

składkowych za ten miesiąc do wysokości wymienionej kwoty. W każdym razie w

tym zakresie skarżący mogą powoływać się na niebudzący wątpliwości

prawomocny wyrok, uwalniający ich od odpowiedzialności „składkowej” za sierpień

2004 r.

W takich okolicznościach sprawy niezasadne okazały się kasacyjne zarzuty

naruszenia przepisów prawa materialnego. To, że na podstawie art. 116 § 1 i art.

12

118 Ordynacji podatkowej (w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych), decyzja o przeniesieniu na członków zarządu spółki z o.o.

odpowiedzialności za jej zaległości składkowe powinna być wydana wobec

wszystkich członków jej zarządu, oznacza tylko tyle, że organ ubezpieczeń

społecznych nie może pominąć żadnego z członków zarządu odpowiedzialnych za

zaległości składkowe. Nie wymaga to, aby jedną tylko decyzją („wspólną”) obarczył

ich solidarną odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki z o.o. Inaczej

rzecz ujmując, tylko niewydanie konstytutywnej decyzji w stosunku do

któregokolwiek z odpowiedzialnych członków zarządu spółki z o.o. wyłącza

możliwość dochodzenia przez osoby obciążone, które uregulują orzeczone

(wymierzone) taką decyzją zaległości składkowe na rzecz organu ubezpieczeń

społecznych, roszczeń regresowych przysługujących im wobec pozostałych

członków zarządu (art. 376 k.c.). Tylko w takim przypadku, brak konstytutywnej

decyzji, która nie zostałaby wydana wobec niektórych współodpowiedzialnych

solidarnie za zaległości składkowe członków zarządu, oznaczałby brak

odpowiedzialności solidarnej „pominiętych” członków zarządu. Jakkolwiek zatem

pożądane jest prowadzenie jednego postępowania i wydanie jednej decyzji

obejmującej wszystkich solidarnie odpowiedzialnych członków zarządu, to nie może

być poczytywane za błąd istotny prowadzenie odrębnych postępowań - pod

warunkiem, że dotyczyły one oraz w ich następstwie wydane zostały decyzje

dotyczące wszystkich członków zarządu odpowiedzialnych solidarnie za zaległości

składkowe spółki z o.o. Tak też było w rozpoznanej sprawie, w której organ

ubezpieczeń społecznych prowadził formalnie odrębne postępowania wobec obu

skarżących, których wszakże decyzjami z tej samej daty obarczył

odpowiedzialnością za ujawnione zaległości składkowe. Solidarna

odpowiedzialność obu skarżących za konstytutywnie stwierdzone wobec nich, jako

odpowiedzialnych za zaległości składkowe członków zarządu spółki z o.o. istnieje

dlatego, że wydane obie decyzje dotyczą „wszystkich członków zarządu”, a

skarżący nie twierdzili, że został pominięty którykolwiek z nich, a jedynie zarzucali,

że orzeczona odpowiedzialność nie wynika z jednej decyzji. W takich

okolicznościach sprawy, również racjonalnie wykluczone było uwzględnienie

żądania kasatoryjnego tylko po to, aby organ ubezpieczeń społecznych jedną

13

decyzją obarczył tą samą odpowiedzialnością obu skarżących, jeżeli ich

odpowiedzialność została stwierdzona w dwóch zaskarżonych decyzji, które

wszakże były wydane wobec wszystkich solidarnie odpowiedzialnych członków

zarządu (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15

października 2009 r., I UZP 3/09, OSNP 2011 nr 1-2, poz. 13 lub uchwałę składu

siedmiu sędziów naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2009 r., I FPS

4/08).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemające

usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjne w zgodzie z art. 39814

k.p.c.