I PK 225/11

Sygn. akt I PK 225/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. Ś.

przeciwko PGE Górnictwu i Energetyce Konwencjonalnej Spółce Akcyjnej

Oddziałowi Kopalni Węgla Brunatnego "B."

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 19 lipca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił (punkt 1 wyroku) apelację pozwanej PGE Górnictwo i

Energetyka Spółki Akcyjnej od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w B. z dnia

4 marca 2011 r., zasądzającego od pozwanej na rzecz powoda M. Ś. tytułem

odszkodowania kwotę 16.371,24 zł, z ustawowymi odsetkami od kwoty 8.786,97 zł

od dnia 23 lipca 2010 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 7.584,24 zł od dnia 11 lutego

2011 r. do dnia zapłaty; kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego oraz nakazującego pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa -

Sądu Rejonowego kwotę 819 zł tytułem zwrotu opłaty od uwzględnionej części

powództwa, a także zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 900 zł tytułem

zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą (punkt 2 wyroku).

W sprawie tej ustalono, że w dniu 3 grudnia 1998 r. została przeprowadzona

komercjalizacja przedsiębiorstwa państwowego Kopalna Węgla Brunatnego „B." w

spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Na podstawie aktu komercjalizacji (§ 9)

uprawnionym pracownikom przysługiwało prawo do nieodpłatnego nabycia do 15%

akcji tej Spółki Skarbu Państwa na zasadach określonych w ustawie z dnia 30

sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm., powoływanej dalej jako

ustawa prywatyzacyjna) i w rozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z dnia 3

kwietnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału uprawnionych

pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych grup

oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych (Dz.U. Nr 33, poz. 200, zwanego

dalej rozporządzeniem Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r.). W dniu

8 lutego 1999 r. Skarb Państwa zawarł Kopalnią Węgla Brunatnego „B." S.A.

umowę zlecenia na wykonanie czynności technicznych związanych z nieodpłatnym

udostępnieniem akcji uprawnionym pracownikom, w której Spółka zobowiązała się

między innymi do przyjęcia oświadczeń uprawnionych pracowników w terminie do

22 czerwca 1999 r., sporządzenia ostatecznej listy uprawnionych i powiadomienia

ministra o ich liczbie oraz przyjmowania i rozpatrywania reklamacji dotyczących

3

pominięcia uprawnionego na liście lub sprostowania danych dotyczących okresu

zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym.

Powód był pracownikiem pozwanej w okresie od 2 maja 1980 r. do 10

czerwca 1987 r. i od 4 października 1988 r. do 13 grudnia 1997 r. Pracował na

stanowisku operatora spycharek maszyn wieloczynnościowych na odkrywce. Został

zaliczony do 7 grupy uprawnionych pracowników, wyodrębnionej ze względu na

łączny okres zatrudnienia w przedsiębiorstwie państwowym i Spółce. Na osobę

zaliczoną do tej grupy uprawnionych pracowników przypadły 1.151 akcje Spółki.

Przy uwzględnieniu do stażu pracy powoda przelicznika 1,5 za pracę górniczą oraz

nie odliczeniu okresów pobierania zasiłków chorobowych powód zastałby zaliczony

do 10 grupy, w której na uprawnionego przypadały 1.903 akcje. Powód zawarł ze

Skarbem Państwa umowę nieodpłatnego nabycia 1151 akcji pozwanej Spółki o

wartości nominalnej 10 zł każda. Powód nie składał reklamacji co do wadliwego

obliczenia jego stażu zatrudnienia.

Według zakładowego układu zbiorowego KWB B. z dnia 1 września 1992 r.

pozwana Spółka nie kwalifikowała stanowiska pracy powoda do stanowisk, na

których praca zaliczana była w wymiarze półtorakrotnym. Dopiero na podstawie

regulacji wprowadzonej protokołem dodatkowym z dnia 27 października 2006 r.,

dotyczącym między innymi określania stanowisk i kategorii zaszeregowania

pracowników kopalni zatrudnionych na stanowiskach robotniczych i

nierobotniczych, powód wykonywał pracę górniczą w wymiarze półtorakrotnym w

rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz

stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do

górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8). Powód zawarł

(podpisał) porozumienie z pracodawcą, w którym oświadczył, że nie będzie

dochodził jakichkolwiek roszczeń związanych z uprawnieniami pracowniczymi do

zrealizowanego prawa nabycia akcji KWB B. S.A. Podpisanie takiego porozumienia

było warunkiem wszczęcia procedury weryfikacyjnej. Następnie komisja

weryfikacyjna ustaliła, że powód w okresie zatrudnienia wykonywał pracę górniczą

w wymiarze półtorakrotnym na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej. Ustalenie

to zostało potwierdzone w nowym świadectwie wykonywania pracy górniczej. W

4

dniu 30 czerwca 2009 r. zwyczajne walne zgromadzenie pozwanej Spółki podjęło

uchwałę w przedmiocie przeznaczenia zysku za rok 2008, w tym w zakresie

wypłaty na rzecz akcjonariuszy dywidendy w kwocie 2,08 zł brutto za akcję. Powód

otrzymał dywidendę od posiadanych akcji. Wysokość dywidendy od akcji, których

mu nie przydzielono stanowi kwotę 1.266,97 zł netto, po potrąceniu

zryczałtowanego podatku dochodowego w wysokości 19%. Na podstawie umowy

zamiany akcji z dnia 23 lipca 2010 r. powód zamienił, w wyniku dokonanej

konsolidacji spółek sektora elektroenergetycznego, 1151 akcji pracowniczych na

1030 akcji spółki konsolidującej - PGE Górnictwo i Energetyka S.A., a następnie na

akcje Polskiej Grupy Energetycznej S.A. Różnica pomiędzy ilością akcji

uzyskanych a ilością akcji, które według powoda powinien on otrzymać po

przekształceniach, wynosi 673 akcje. Na dzień zamknięcia rozprawy w pierwszej

instancji kurs zamknięcia dla akcji PGE wynosił 22,43 zł. Z dniem 1 września

2010 r. pozwana zmieniła nazwę na PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna

Oddział KWB B.

Powód domagał się od pozwanej odszkodowania początkowo w wysokości

8.786,97 zł, a później rozszerzył to roszczenie odszkodowawcze do kwoty

16.908,56 zł, z tytułu zaniżenia ilości należnych akcji pozwanej Spółki oraz należnej

od nich dywidendy, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa,

a także zasądzenia kosztów procesu.

Sąd Rejonowy uwzględnił częściowo powództwo, zasądzając na rzecz

powoda 16.371,24 zł. Sąd ten uznał, że przy prawidłowym obliczeniu okresu

zatrudnienia powoda, z uwzględnieniem przelicznika 1,5, powód zostałby zaliczony

do 10 grupy uprawnionych pracowników (okres zatrudnienia powyżej 24 lat) i

uzyskałby prawo do nieodpłatnego nabycia 1.903 akcji pozwanej Spółki, a

następnie miałby prawo konwersji tych akcji na akcje PGE Górnictwo i Energetyka

S.A., a później na znajdujące się w obrocie giełdowym akcje PGE S.A. Na

podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia

1997 r. oraz umowy zlecenia z dnia 8 lutego 1999 r., do obowiązków Spółki

związanych z nieodpłatnym przekazaniem pracownikom akcji należało ustalenie

listy uprawnionych pracowników, wydawanie i przyjmowanie zaświadczeń o okresie

zatrudnienia w spółce, przyjmowanie i rozpatrywanie reklamacji dotyczących

5

pominięcia osób uprawnionych na liście lub sprostowania danych dotyczących

okresu zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym.

Zarówno według przepisów tego rozporządzenia, jak i rozporządzenia Ministra

Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad

podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji

przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez

uprawnionych pracowników (Dz.U. Nr 35 poz. 303, zwanego dalej

rozporządzeniem z dnia 29 stycznia 2003 r.), ustalenie okresu zatrudnienia

uprawnionych pracowników jest dokonywane z uwzględnieniem współczynników

korygujących, stosowanych do wyliczenia okresów zatrudnienia do celów

emerytalnych. Z kolei według art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur

stosuje się przelicznik 1,8 za każdy rok pracy osób zatrudnionych pod ziemią oraz

w kopalniach siarki lub węgla brunatnego, którą to pracę, zgodnie z art. 37 tej

ustawy, zalicza się w wymiarze półtorakrotnym. Na gruncie tych unormowań Sąd

Rejonowy stwierdził, że odpowiedzialność za utratę przez uprawnionego

pracownika prawa do części akcji wskutek niewłaściwego wykonania obowiązków

przez podmioty, do których należało przeprowadzenie procesu nieodpłatnego

nabywania akcji, jest odpowiedzialnością kontraktową (art. 471 k.c. w związku z

art. 300 k.p.). Zgodnie z art. 361 § 1 k.c., zobowiązany do odszkodowania ponosi

odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z

którego szkoda wynikła. Chodzi tu taki związek przyczynowy, który zachodzi wtedy,

gdy zależność między badanym zdarzeniem a szkodą odpowiada kryterium

„normalności następstw" (teoria przyczynowości adekwatnej). Z art. 361 § 2 k.c.

wynika zasada pełnego odszkodowania. Udział akcjonariusza w zysku, jakim jest

dywidenda - jest dochodem w rozumieniu art. 54 k.c. Żądanie wyrównania

utraconych korzyści mieści się w pojęciu szkody, a każdy akcjonariusz ma prawo

do udziału w zysku spółki, której akcje posiada, stosownie do ich liczby (art. 347-

348 k.s.h.). Tym samym zasadne było roszczenie odszkodowawcze, obejmujące

także utraconą dywidendę, tj. utraconą korzyść w rozumieniu art. 361 k.c., wobec

bezprawnego niewydania należnej powodowi liczby akcji. Sąd Rejonowy przyjął, że

6

szkoda powstała, bowiem powód nie zbył posiadanych akcji do dnia wydania

wyroku. Tym samym istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że byłby posiadaczem

akcji w dniu wypłaty dywidendy. Zdaniem Sądu Rejonowego, istnieje związek

przyczynowo-skutkowy między działaniem pozwanej a utratą prawa do

nieodpłatnego nabycia części akcji Spółki przez powoda. Pozwana w nienależyty

sposób wypełniła ustawowe obowiązki związane z nieodpłatnym nabywaniem

przez uprawnionych pracowników akcji skomercjalizowanego przedsiębiorstwa

państwowego, w szczególności wadliwie obliczyła okres zatrudnienia powoda,

uprawniający go do nieodpłatnego nabycia należnej mu liczby akcji.

Sąd Rejonowy uznał też, że nie ma podstaw do odliczenia okresów

przebywania przez powoda na zasiłkach chorobowych od okresu zatrudnienia

uprawniającego do nieodpłatnego nabycia akcji, ponieważ rozporządzenie z dnia

29 stycznia 2003 r. posługuje się zwrotem „łącznego okresu zatrudnienia". Co

prawda jego § 7 pkt 4 mówi o zastosowaniu współczynników korygujących,

stosowanych do wyliczenia okresu zatrudnienia dla celów emerytalnych, jednakże

chodzi o cały okres pracy, obejmujący także okresy pozostawania „na zasiłku

chorobowym”. Okresy te jako nieskładkowe mają znaczenie do obliczenia

świadczeń emerytalnych (art. 7 ustawy o emeryturach i rentach). Sąd ten uznał, że

porozumienie z dnia 18 lipca 2008 r. o zrzeczeniu się przez powoda jakichkolwiek

roszczeń związanych z nabyciem akcji nie mogło stanowić postawy do pozbawienia

pracownika prawa do odszkodowania za niewywiązanie się pracodawcy z

obowiązku prawidłowego i rzetelnego ustalenia liczby przysługujących mu akcji

pracowniczych, a jego zawarcie w okolicznościach sprawy było sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego, a zatem nieważne (art. 58 § 2 k.c. w związku z

art. 300 k.p.). Ponadto Sąd ten przyjął, że roszczenie powoda przedawniało się

dopiero z upływem 10-letniego okresu przedawnienia (art. 118 w związku z art. 471

k.c.), gdyż sprawy z powództwa pracownika (byłego pracownika) przeciwko

Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa o nakazanie złożenia

oświadczenia woli przenoszącego akcje spółki powstałej w wyniku komercjalizacji

przedsiębiorstwa państwowego na podstawie ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz o roszczenia odszkodowawcze

przeciwko Skarbowi Państwa lub pracodawcy (byłemu pracodawcy), związane z

7

utratą prawa do nieodpłatnego nabycia akcji, są sprawami z zakresu prawa pracy w

rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. (o roszczenia związane ze stosunkiem pracy).

Przepis art. 291 § 1 k.p. nie reguluje przedawnienia tego rodzaju roszczeń

kontraktowych (art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.). W konsekwencji podstawa

prawna spornego roszczenia majątkowego określa termin jego przedawnienia. Tak

orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 145/08 (OSNP

2010 nr 15-16, poz. 187), że roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do

nieodpłatnego nabycia akcji nie ulega przedawnieniu za zasadach określonych w

art. 291 § 1 k.p. Roszczenia te podlegają terminom przedawnienia roszczeń

majątkowych, wskazanym w Kodeksie cywilnym, co oznacza, że w przypadku

odszkodowania z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania

jest to termin dziesięcioletni określony w art. 118 k.c. w związku z art. 471 k.c. W

konsekwencji Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w

kwocie 16.371,24 zł, która odpowiada wartości 752 utraconych przez powoda akcji,

a po konsolidacji i wprowadzeniu akcji na giełdę 673 akcji, według ceny giełdowej z

dnia zamknięcia rozprawy (tj. 24 lutego 2011 r.) 22,43 zł za akcję oraz wartość

dywidendy od 752 akcji po 2,08 zł, natomiast oddalił powództwo w pozostałym

zakresie.

Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej, podzielając zarówno dokonane

przez Sąd Rejonowy ustalenia jak i ich ocenę prawną. Wbrew twierdzeniom strony

apelującej, Sąd Rejonowy nie zaliczył okresu pobierania zasiłku chorobowego do

pracy górniczej. Okres ten został bowiem zaliczony tylko do łącznego okresu

zatrudnienia. Zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 2003 r.

zaliczenie uprawnionych pracowników do grupy następuje na podstawie łącznego

okresu zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym oraz

jego poprzedniku albo w przedsiębiorstwie, które zostało sprywatyzowane przez

wniesienie do spółki, oraz jego poprzednikach prawnych. W takcie zatrudnienia w

KWB „Bełchatów" powód przebywał na zasiłku chorobowym od 19 marca do 13

grudnia 1997 r. i ten okres został uwzględniony przy ustaleniu łącznego stażu

pracy, od którego zależy zaliczenie powoda do grup określonych w § 11 tego

rozporządzenia.

8

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 6 k.c. i

art. 471 k.c., uznając, że powód wykazał wysokość rzeczywiście poniesionej

szkody oraz że wartość giełdowa jednej akcji jest wyższa od wartości nominalnej.

W ocenie tego Sądu, powód wykazał, że nadal posiada akcje, które nabył

pierwotnie na podstawie umowy nieodpłatnego zbycia akcji zawartej ze Skarbem

Państwa. Akcje te uległy konwersji i są obecnie akcjami notowanej na giełdzie PGE

S.A. Poniesiona przez powoda szkoda nie ogranicza się jednak do wartości

„utraconych” akcji według ceny ich zbycia przez Skarb Państwa (ceny nominalnej),

ale wynika z ceny giełdowej akcji PGE S.A. Dlatego Sąd Rejonowy prawidłowo

wyliczył wysokość należnego powodowi odszkodowania. Na gruncie

odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p., której

strona pozwana nie kwestionuje, zasadne było zastosowanie do roszczenia

powoda okresu przedawnienia wynikającego z przepisów ogólnych kodeksu

cywilnego (art. 117-125 k.c.). Konstatacji tej nie zmienia okoliczność, że sprawy

związane z utratą prawa do nieodpłatnego nabycia akcji są sprawami z zakresu

prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego, w szczególności: 1/ § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Skarbu

Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. oraz rozporządzenia z dnia 29 stycznia 2003 r.

przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że okres pobierania zasiłku

chorobowego przez uprawnionego pracownika przelicza się współczynnikiem

korygującym, stosowanym do wyliczenia okresu zatrudnienia dla celów

emerytalnych, 2/ art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. przez niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie, że powód w sposób dostateczny wykazał w

postępowaniu, iż spełniona została przesłanka odpowiedzialności w postaci

nienależytego wykonania zobowiązania przez skarżącego, w szczególności

wykazał wysokość szkody, za którą dochodzi odszkodowania w niniejszym

postępowaniu, 3/ art. 361 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i nieprawidłowe

określenie wysokości poniesionej przez powoda szkody przez przyjęcie, że należy

uwzględnić wartość akcji po cenie jakiej zbył je powód, a nie po cenie nominalnej,

4/ art. 291 § 1 k.p. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że roszczenie powoda

nie uległo przedawnieniu zgodnie z tym przepisem. W skardze zarzucono też

9

naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: art. 391 § 1 k.p.c. w

związku z art. 328 § 2 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na „braku

wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku czemu Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie

powoda ma charakter sprawy związanej ze stosunkiem pracy, a nie sprawy ze

stosunku pracy”.

Okolicznością uzasadniają przyjęcie skargi do rozpoznania jest 1/

występowanie szeregu istotnych zagadnień prawnych, a mianowicie „po pierwsze

(i) czy roszczenie pracownika o odszkodowanie z tytułu otrzymania nienależnej

liczby akcji komercjalizowanego przedsiębiorstwa w efekcie nieprawidłowego

ustalenia stażu pracy i wydania nieprawidłowego zaświadczenia o liczbie

należnych pracownikowi akcji jest sprawą o roszczenie ze stosunku pracy czy

sprawą związaną ze stosunkiem pracy, (ii) jaki okres przedawnienia ma

zastosowanie do roszczeń w sprawach z zakresu prawa pracy, dochodzonych w

oparciu o art. 471 KC w związku z art. 300 KP wobec kompletności uregulowania

kwestii przedawnienia w Kodeksie Pracy”, 2/ „potrzeba wykładni przepisów

wywołujących rozbieżność w orzecznictwie sądów (iii) a mianowicie ustalenie czy

podstawa prawna roszczenia determinuje podstawę prawną przedawnienia”, 3/

potrzeba wykładni przepisów rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3

kwietnia 1997 r. rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 29 stycznia 2003

r., „a mianowicie ustalenia czy prawidłowym jest przeliczanie okresu pobierania

zasiłku chorobowego współczynnikiem korygującym stosowanym do wyliczenia

okresu zatrudnienia dla celów pracy górniczej”. W konsekwencji skarżąca wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona co do zarzutu wadliwego przyjęcia

10-letniego okresu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego powoda. Sprawa

z powództwa pracownika o odszkodowanie z tytułu zaniżenia przez pracodawcę

10

liczby należnych akcji prywatyzowanego przedsiębiorstwa państwowego, jest

sprawą z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. Bez wątpienia

jest to sprawa o roszczenia ściśle związane ze stosunkiem pracy, przede

wszystkim dlatego, że prawo do nieodpłatnego nabycia akcji przysługujących

uprawnionym pracownikom, jak i ewentualne roszczenia odszkodowawcze o

naprawienie szkody odpowiadającej równowartości nieprzydzielonych akcji, zależą

od stażu zatrudnienia uprawnionego pracownika. Bez stosunku pracy i

wymaganego stażu pracy w prywatyzowanym lub komercjalizowanym

przedsiębiorstwie państwowym oraz u ich następców prawnych wymienione

roszczenia nie mogłyby powstać (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia

1998 r., III ZP 24/98, OSNP 1999 nr 17, poz. 545).

Określenie okresu przedawnienia takich roszczeń istotnie wywołuje

kontrowersje jurysdykcyjne. W tym spornym zakresie z jednej strony twierdzi się, że

przedawnienie wymienionych roszczeń z zakresu prawa pracy następuje według

przepisów prawa pracy, wedle twierdzeń skarżącej - „wobec uregulowania kwestii

przedawnienia w Kodeksie Pracy” roszczeń ściśle związanych ze stosunkiem

pracy. W odmiennej koncepcji, majątkowe roszczenie odszkodowawcze z tytułu

zaniżenia liczby przysługujących pracownikowi nieodpłatnie akcji pracowniczych

jest wprawdzie nierozerwalnie powiązane ze stosunkiem pracy i stażem

pracowniczego zatrudnienia w prywatyzowanym lub komercjalizowanym

przedsiębiorstwie państwowym, ale wynika z kontraktowej podstawy prawnej. W tej

koncepcji przyjmuje się, że oparte na przepisach odrębnej ustawy prywatyzacyjnej

kontraktowe roszczenia odszkodowawcze pracownika nie przedawniają się na

zasadach określonych w Kodeksie pracy (art. 291 § 1 k.p.), ale w 10-letnim terminie

przedawnienia roszczeń majątkowych z tytułu niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązań, o którym mowa w art. 118 w związku z art. 471 k.c. ( por. w

szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 145/08,

OSNP 2010 nr 15-16, poz. 187).

Mając na uwadze te rozbieżności w najnowszym orzecznictwie (por. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10,

OSNP 2011 nr 1516, poz. 199)), skład powiększony przesądził, że przedawnienie

roszczeń odszkodowawczych byłego pracownika przeciwko byłemu pracodawcy

11

dotyczy regulacji prawa pracy, co wyklucza sięganie do terminów przedawnienia

określonych przepisami Kodeksu cywilnego, które nawet w sprawach

nieunormowanych przepisami prawa pracy mogą być stosowane jedynie

odpowiednio (art. 300 k.p.). W uchwale tej Sąd Najwyższy uznał, iż przedawnienie

w takich przypadkach podlega regulacjom prawa pracy (art. 300 k.p.), co wyklucza

„posiłkowe” sięganie do terminów przedawnienia wynikających z Kodeksu

cywilnego. Wymaga to uwzględnienia zasady prawa pracy, z której wynika 3-letni

termin przedawnienia nie tylko roszczeń ze stosunku pracy (art. 291 § 1 k.p.), ale

także roszczeń ściśle związanych ze stosunkiem pracy w taki esencjonalnie

nierozerwalny sposób, że bez stosunku pracy i wymaganego stażu pracy w

prywatyzowanym lub komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym poddane

osądowi roszczenie odszkodowawcze nie mogłyby powstać. Ponadto sam powód

powinien „najlepiej” wiedzieć, że był zatrudniony na górniczym stanowisku pracy, a

zatem nie był pozbawiony możliwości zaskarżenia wadliwego świadectwa pracy lub

niewydania mu właściwego zaświadczenia o okresach pracy górniczej dla celów

emerytalnych, a następnie dla celów nabycia należnej mu liczby akcji

prywatyzowanego przedsiębiorstwa państwowego, bez potrzeby oczekiwania na

zawarcie protokołu dodatkowego do zakładowego układu zbiorowego pracy nr 34 z

dnia 27 października 2006 r., który deklaratoryjnie „zweryfikował” pracę, którą

powód wykonywał na stanowisku operatora spycharek maszyn

wieloczynnościowych na odkrywce. To górnicze zatrudnienie dla celów

emerytalnych w ten sposób powinno być zaliczone ab initio (od daty ustalanych

uprawnień) na podstawie przepisów prawa ustawowego. W opisanych

okolicznościach sprawy i mając na uwadze ustrojowy obowiązek dbania przez Sąd

Najwyższy o jednolitość orzecznictwa sądów powszechnych (art. 1 pkt 1a ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.),

która jest oczekiwana w licznych analogicznych sprawach tego samego rodzaju,

które zostały wywiedzione przeciwko temu samemu pozwanemu pracodawcy, skład

orzekający podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8

maja 2012 r., I PK 211/11 (dotychczas niepublikowany), że roszczenie o

odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji

prywatyzowanego lub komercjalizowanego przedsiębiorstwa oraz prawa do

12

potencjalnej dywidendy ulega przedawnieniu na zasadach określonych w art. 291 §

1 k.p. Konstrukcję przedawnienia wynikającego z art. 291 § 1 k.p. należy

zastosować do roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraconego prawa do akcji,

licząc bieg przedawnienia od momentu zawarcia umowy nieodpłatnego nabycia

akcji. Natomiast odnośnie do roszczenia o odszkodowanie za utracone dywidendy

należy zweryfikować nie tylko to, czy te roszczenia przysługiwały powodowi w

związku z potencjalnym przedawnieniem roszczenia głównego, ale także to, czy nie

uległy one przedawnieniu na wyżej wymienionych zasadach, licząc od dat płatności

poszczególnych corocznych dywidend. Sąd drugiej instancji powinien ponownie

rozeznać sprawę w tych wymienionych zakresach (art. 39815

k.p.c.).

Dlatego jedynie incydentalnie Sąd Najwyższy sygnalizuje, że gdyby nie

doszło do przedawnienia roszczeń odszkodowawczych powoda, to pozostałe

zarzuty kasacyjne byłyby nieusprawiedliwione, ponieważ Sądy obu instancji

prawidłowo przyjęły, że nie ma ustawowych podstaw do wyłączenia okresów

pobierania zasiłku chorobowego z ogólnego („łącznego”) stażu pracy

uprawniającego do nieodpłatnego nabycia akcji prywatyzowanego lub

komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego. W tym zakresie skarżący

pracodawca twierdził, że okresy zasiłkowe zostały przeliczone powodowi tak jak

okresy jego górniczego zatrudnienia z przeliczeniem według wskaźnika

preferencyjnego (1,5). Tymczasem w odpowiedzi na skargę kasacyjną powód

podał, że „okres pobierania zasiłku chorobowego owszem został doliczony do

okresu pracy górniczej, ale okres ten został obliczony bez zastosowania

przeliczników korygujących, wedle wskaźnika 1:1”. Taki stan rzeczy potwierdza

uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w którym Sąd drugiej instancji nie podzielił

„twierdzenia skarżącego, że Sąd I instancji zaliczył do okresu pracy górniczej okres

pobierania przez powoda zasiłku chorobowego. Okres ten został jedynie zaliczony

do łącznego okresu zatrudnienia”. Ponadto naprawienie szkody wynikającej z

niewydania pracownikowi należnej liczby nieodpłatnych akcji prywatyzowanego lub

komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego lub utraconej części

dywidendy wymaga wykazania z odpowiednio wysokim prawdopodobieństwem, że

uprawniony pracownik byłby posiadaczem tych akcji w dacie ustalenia

odszkodowania, co powód wystarczająco udowodnił, skoro nie wyzbył się

13

otrzymanych akcji do dnia wyrokowania (por. uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2008 r., II PZP 10/08, OSNP 2009 nr 9-

10, poz. 112). Nie może podlegać dyskusji także to, że wedle wartości rynkowej

(giełdowej) nieprzedawnionych „nieprzyznanych” pracownikom akcji z tej daty

należałoby zasądzić odszkodowanie pieniężne (art. 363 § 2 k.c. w związku z art.

300 k.p. i art. 316 § 1 k.p.c.), jeżeli wcześniej byli oni pozbawieni potencjalnej

możliwości zbycia akcji w jakimkolwiek innym terminie przed dniem orzekania.