I PK 230/11

Sygn. akt I PK 230/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa X i Y

przeciwko Parkowi Narodowemu w K. i Parkowi Narodowemu Gospodarstwu

Pomocniczemu w likwidacji w K.

o przywrócenie do pracy, zapłatę wynagrodzenia, sprostowanie świadectwa pracy i

ustalenie istnienia stosunku pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 czerwca 2012 r.,

skarg kasacyjnych powodów od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 24 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Y w pozwie skierowanym przeciwko Parkowi Narodowemu - Gospodarstwu

Pomocniczemu w K. w likwidacji (powoływanemu dalej, jako „Gospodarstwo

Pomocnicze”) domagał się przywrócenia do pracy na dotychczasowych warunkach

pracy i płacy, zasądzenia wynagrodzenia w wysokości 7.831,83 zł za czas

pozostawania bez pracy, ustalenia, że świadczył pracę w warunkach szczególnych

i nakazania sprostowania świadectwa pracy oraz zasądzenia od pozwanego

kosztów procesu. Powód X w pozwie wniesionym także przeciwko Gospodarstwu

Pomocniczemu domagał się przywrócenia do pracy na dotychczasowych

warunkach pracy i płacy, zasądzenia wynagrodzenia w kwocie 7.887,93 zł za czas

pozostawania bez pracy, ustalenia że świadczył pracę w warunkach szczególnych i

nakazania sprostowania świadectwa pracy oraz zasądzenia od pozwanego

kosztów procesu. Sąd Rejonowy połączył sprawy z opisanych powództw celem

wspólnego rozpoznania. W odpowiedzi na pozwy, pozwany wniósł o ich oddalenie

oraz o zasądzenie od powodów zwrotu kosztów procesu według norm

przepisanych. Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Sąd Rejonowy wezwał do

udziału w sprawie w charakterze pozwanego Park Narodowy w K., który wniósł o

oddalenie pozwów i zasądzenie od powodów zwrotu kosztów procesu według norm

przepisanych. Na rozprawie 30 maja 2011 r. powodowie zajęli ostateczne

stanowisko w sprawie, domagając się ustalenia istnienia stosunku pracy z Parkiem

Narodowym i zasądzenia wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy.

Wyrokiem z dnia 30 maja 2011 r. Sąd Rejonowy w S.: (I) ustalił, że pomiędzy

powodem X a pozwanym Parkiem Narodowym od 1 stycznia 2011 r. istnieje

stosunek pracy na warunkach pracy i płacy wynikających z umowy o pracę z 1

czerwca 1993 r.; (II) ustalił, że pomiędzy powodem Y a tym pozwanym od 1

stycznia 2011 r. istnieje stosunek pracy na warunkach pracy i płacy wynikających z

umowy o pracę z dnia 1 czerwca 1993 r.; (III) odrzucił pozwy przeciwko

pozwanemu Gospodarstwu Pomocniczemu; (IV) oddalił oba powództwa w

pozostałym zakresie; (V) zasądził od pozwanego Parku Narodowego na rzecz

powoda X 1.500 zł oraz na rzecz powoda Y 1.500 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego.

3

Sąd Rejonowy ustalił, że powodowie byli zatrudnieni w Gospodarstwie

Pomocniczym od 1 czerwca 1993 r. na stanowiskach rybaków jeziorowych na

podstawie umów o pracę zawartych na czas nieokreślony. Dnia 12 sierpnia 2009 r.

kierownik Gospodarstwa rozwiązał z nimi umowy o pracę bez wypowiedzenia z

powodu nielegalnego połowu ryb dokonywanego przy użyciu sprzętu Parku pod

pozorem legalnej działalności oraz nieprzestrzegania regulaminu pracy rybaków

przy wykonywaniu odłowów ryb na wodach Parku Narodowego. Prawomocnym

wyrokiem z dnia 14 czerwca 2001 r. Sąd Rejonowy przywrócił powodów do pracy w

Gospodarstwie Pomocniczym na dotychczasowych warunkach pracy i płacy i

zasądził wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy ze względu na

naruszenie przez pracodawcę art. 52 § 3 k.p., uznając jednocześnie zasadność

rozwiązania z powodami umowy o pracę.

W 2010 r. Gospodarstwo Pomocnicze realizowało zadania z zakresu obsługi,

zatrudniając: konserwatora, kierowcę, operatora ciągnika, sprzątaczki, rybaków

oraz magazyniera. Zarządzeniem nr 10/2010 dyrektora Parku z 25 czerwca 2010 r.

postanowiono likwidację Gospodarstwa Pomocniczego, ustalając termin otwarcia

likwidacji na 1 lipca 2010 r. oraz termin zakończenia likwidacji na 31 grudnia 2010 r.

Pozostałe po likwidacji składniki majątkowe, należności i zobowiązania

likwidowanego Gospodarstwa Pomocniczego z dniem likwidacji miały zostać

przejęte przez Park Narodowy (§ 6 zarządzenia z dnia 25 czerwca 2010 r.).

Zarządzeniem nr 15 dyrektora Parku Narodowego z dnia 18 października 2010 r.

zmieniono zarządzenie z 25 czerwca 2010 r., między innymi w ten sposób, że

wykreślono „zapis” dotyczący realizowania obowiązków wynikających ze

stosowania art. 231

k.p. Pismem z 5 listopada 2010 r. pracodawca Gospodarstwo

Pomocnicze poinformował powodów, że z dniem 31 grudnia 2010 r. zakończy się

likwidacja tego Gospodarstwa. Na mocy art. 100 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. -

przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241

ze zm.), powoływanej dalej, jako „ustawa z 2009 r.”, stosunki pracy powodów

wynikające z umów o pracę z dnia 1 czerwca 1993 r. oraz wyroku Sądu z dnia 14

czerwca 2010 r. wygasną z dniem zakończenia likwidacji Gospodarstwa

Pomocniczego, najpóźniej z dniem 31 grudnia 2010 r. jeżeli na 30 dni przed

terminem zakończenia likwidacji albo nie później niż z dniem 30 listopada 2010 r.

4

nie zostaną zaproponowane przez dyrektora Parku Narodowego nowe warunki

pracy i płacy na dalszy okres, albo w razie ich nieprzyjęcia w terminie 15 dni od

dnia złożenia propozycji. W odpowiedzi na zapytanie powodów o przyczyny

nieprzedstawienia im nowych warunków pracy i płacy przez Park Narodowy, jego

dyrektor poinformował powodów, że przepisy art. 100 ustawy z 2009 r., będące

podstawą wygaśnięcia stosunków pracy nie nakładają takiego obowiązku. Do

wygaśnięcia stosunku pracy dochodzi z mocy samego prawa w razie zaistnienia

określonych zdarzeń, z którymi przepis prawa wiąże skutek w postaci ustania

stosunku pracy. Nie jest zatem konieczne składanie dodatkowych oświadczeń i

wyjaśnień w tym przedmiocie. W dniu 31 grudnia 2010 r. powód Y, a w dniu 3

stycznia 2011 r. powód X odebrali świadectwa pracy, w których stwierdzono, że ich

stosunki pracy ustały z dniem 31 grudnia 2010 r. na skutek wygaśnięcia, na

podstawie art. 100 ustawy z 2009 r.). Likwidacja Gospodarstwa Pomocniczego

zakończyła się 31 grudnia 2010 r. Majątek Gospodarstwa, w tym środki trwałe o

wartości 19.630.030,10 zł został protokolarnie przekazany Parkowi Narodowemu.

W czasie likwidacji dokonano sprzedaży części samochodów, sprzętu

komputerowego oraz maszyn bowiem ich utrzymanie było zbyt kosztowne.

Zobowiązania, należności oraz uprawnienia wynikające z nierozwiązanych umów

cywilnoprawnych, których stroną było Gospodarstwo Pomocnicze przeniesione

zostały na Park Narodowy. Długoterminowe kontrakty, w których stroną było

Gospodarstwo Pomocnicze zostały rozwiązane i w jego miejsce wstąpił Park

Narodowy. Zadania dotychczas wykonywane przez Gospodarstwo Pomocnicze, w

tym w zakresie rybołówstwa, w niezmienionym kształcie zostały przekazane do

realizacji przez Park Narodowy. Pracownicy byłego Gospodarstwa Pomocniczego

wykonujący czynności z zakresu obsługi wykonują je w dalszym ciągu, obecnie na

rzecz Parku Narodowego. Spośród 18 pracowników zatrudnionych w

Gospodarstwie Pomocniczym, 16 pracownikom dyrektor Parku zaproponował nowe

warunki pracy i płacy w PN. W dalszym ciągu wykonują oni takie same obowiązki

pracownicze. Takiej propozycji nie otrzymali jedynie powodowie. Z dniem 31 marca

2011 r. zostały zakończone sprawy formalne związane z likwidacją Gospodarstwa

Pomocniczego.

5

Sąd Rejonowy uznał, że art. 100 ustawy z 2009 r. ma zastosowanie

wyłącznie w wypadku likwidacji podmiotowej i przedmiotowej. Skoro więc w sprawie

miała miejsce jedynie likwidacja podmiotowa Gospodarstwa Pomocniczego, a nie

doszło do likwidacji przedmiotowej, to unormowanie to nie miało zastosowania i

należało stosować art. 231

k.p.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy,

uwzględniając apelację pozwanego: (1) zmienił zaskarżony wyrok w pkt I, II i V i

oddalił powództwa oraz zasądził od powodów na rzecz pozwanego Parku

Narodowego po 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; (2)

zasądził od powodów na rzecz tego pozwanego po 900 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy naruszył art. 231

k.p., nie

dostrzegając, że na mocy ustawy z 2009 r. Gospodarstwo Pomocnicze zostało

zlikwidowane z dniem 31 grudnia 2010 r., formalny zaś proces likwidacji

przedmiotowego gospodarstwa zakończył się 31 marca 2011 r. Status prawny

pracowników zatrudnionych w likwidowanych gospodarstwach pomocniczych jest

uregulowany w art. 100 tej ustawy. Art. 100 ustawy z 2009 r. dotyczy spraw

pracowniczych osób zatrudnionych w likwidowanych państwowych zakładach

budżetowych, samorządowych zakładach budżetowych prowadzących inną

działalność niż określoną w art. 14 ustawy o finansach publicznych z 2009 r. oraz

gospodarstw pomocniczych państwowych i samorządowych jednostek

budżetowych. Stosunek pracy z pracownikami likwidowanej jednostki może: (-)

zostać przekształcony w inny stosunek pracy, na podstawie przyjęcia przez

pracownika propozycji nowych warunków płacy i pracy; (-) wygasnąć z dniem

zakończenia likwidacji, nie później niż z dniem 31.12.2010 r.; (-) zostać rozwiązany

za wypowiedzeniem. Pracodawca ma obowiązek powiadomić na piśmie

pracowników o zmianach, jakie mają nastąpić w zakresie ich stosunków pracy, w

tym o skutkach nieprzyjęcia nowych warunków pracy lub płacy (ust. 3). Aby

propozycja nowych warunków pracy lub płacy była skuteczna, musi zostać złożona

przez organ likwidujący jednostkę oraz przyjęta przez pracownika w ustawowo

określonym terminie. Nowe warunki pracy i płacy powinny być pracownikowi

zaproponowane na 30 dni przed terminem zakończenia likwidacji, najpóźniej z

6

dniem 30 listopada 2010 r. (likwidacja jednostki ulega zakończeniu z dniem 31

grudnia 2010 r. - art. 87 ustawy). W terminie 15 dni od dnia otrzymania propozycji

nowych warunków pracownik powinien podjąć decyzję odnośnie do ich przyjęcia. W

razie przyjęcia nowych warunków pracy lub płacy z dniem 1 stycznia 2011 r.

pracownik zlikwidowanej jednostki staje się pracownikiem właściwej jednostki

budżetowej. W wypadku przyjęcia przez pracownika złożonej mu propozycji

nowych warunków pracy lub płacy stosuje się odpowiednio art. 231

§ 4 k.p. W

terminie 2 miesięcy od dnia następującego po dniu zakończenia likwidacji,

najpóźniej od 1 stycznia 2011 r. pracownik może bez wypowiedzenia, za 7-

dniowym uprzedzeniem rozwiązać stosunek pracy. Rozwiązanie stosunku pracy w

tym trybie powoduje dla pracownika skutki jakie przepisy prawa pracy wiążą z

rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Jak wynika z

zebranych w sprawie, niekwestionowanych dowodów powodom nie zostały

zaproponowane nowe warunki pracy lub płacy, w związku z tym skarżący ma rację

twierdząc, że stosunki pracy powodów wygasły 31 grudnia 2010 r. Nie można,

dokonując oceny stanu faktycznego ustalonego przez Sąd pierwszej instancji

twierdzić, że doszło do likwidacji pracodawcy w znaczeniu podmiotowym, gdyż

przestał funkcjonować zakład pracy - Gospodarstwo Pomocnicze, a majątek

likwidowanego Gospodarstwa przejął Park Narodowy, wskutek czego pracownicy

stali się automatycznie pracownikami pozwanego Parku na podstawie art. 231

k.p.

Na podstawie przepisów ustawy z 2009 r. z dniem 31 grudnia 2010 r. uległy

likwidacji niektóre z form organizacyjno-prawnych jednostek sektora finansów

publicznych, w tym gospodarstwa pomocnicze. Sąd Okręgowy podkreślił, że wraz z

likwidacją tych jednostek ich zadania publiczne nie zostały zlikwidowane ani

ograniczone. Zmiana w organizacji sektora finansów publicznych dokonana została

przy spełnieniu zasady zachowania ciągłości realizacji zadań publicznych oraz przy

zachowaniu ciągłości organizowania i świadczenia usług wiążących się z

wykonywaniem zadań publicznych przez dotychczas działające podmioty.

Ustawodawca zakładał, że zadania likwidowanych jednostek przejąć muszą inne

podmioty. W zakresie gospodarstw pomocniczych dał temu wyraz art. 89 ust. 4 w/w

ustawy, który to stanowi, że pozostałe po likwidacji składniki majątkowe, należności

i zobowiązania zlikwidowanego gospodarstwa pomocniczego przejmuje jednostka

7

budżetowa, przy której funkcjonowało gospodarstwo. Tak szeroki zakres przejęcia

wynika stąd, że gospodarstwa pomocnicze wykonywały część zadań jednostki

budżetowej, przy której były utworzone. Pozwany Park Narodowy zobligowany był

do przejęcia całości majątku likwidowanego gospodarstwa co wynikało wprost z

przepisu jak też z konieczności realizacji własnych zadań wykonywanych

dotychczas za pośrednictwem Gospodarstwa Pomocniczego. Pomimo to

ustawodawca, mając świadomość potrzeby zachowania ciągłości wykonywania

zadań publicznych wykonywanych przez likwidowane jednostki, co wiązało się też z

przejęciem przynajmniej części pracowników, zdecydował się na inne rozwiązanie

w zakresie stosunków pracy tych pracowników niż wynika to z art. 231

k.p. Dał temu

wyraz właśnie w art. 100 ustawy. Powołany przepis stanowi, że stosunek pracy z

pracownikiem likwidowanej jednostki może: (-) zostać przekształcony na inny

stosunek pracy, na podstawie przyjęcia przez pracownika propozycji nowych

warunków pracy lub płacy, (-) wygasnąć z dniem likwidacji, nie później niż z dniem

31 grudnia 2010 r., (-) zostać rozwiązany za wypowiedzeniem. Sąd Okręgowy

zauważył, że zgodnie z art. 63 k.p. umowa o pracę wygasa w przypadkach

określonych między innymi w przepisach szczególnych. Takim przepisem jest art.

100 ust. 1 ustawy z 2009 r. W jego świetle zdarzeniem prawnym powodującym

wygaśnięcie stosunku pracy jest nieotrzymanie przez pracownika nowych

warunków pracy lub płacy albo ich nieprzyjęcie, co miało miejsce w niniejszej

sprawie. Przyjęcie wykładni art. 100, że ma on zastosowanie wyłącznie przy

likwidacji podmiotowej i przedmiotowej, jak twierdzi Sąd Rejonowy, jest

nieuprawnione i wprowadza dodatkowe przesłanki do jego zastosowania. Mając na

uwadze racjonalność ustawodawcy bezcelowe byłoby wprowadzanie tych

przepisów, gdyby zastosowanie miały przepisy art. 231

k.p. Likwidacja zakładu

pracy, jak też unormowania w zakresie stosunków pracy pracowników

likwidowanych podmiotów, były niezależne od woli pozwanych. Unormowania te

wprowadzone zostały wolą ustawodawcy a pozwani zobligowani byli do ich

wykonania i stosowania.

Reasumując Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 231

k.p. nie miał w sprawie

zastosowania. Zastosowanie mają przepisy art. 63 k.p. i art. 100 ust. 1 ustawy z

2009 r., co powoduje, że stosunki pracy powodów wygasły z dniem 31 grudnia

8

2010 r. Wobec tego wyrok Sądu pierwszej instancji należało zmienić i oddalić

powództwo.

W jednobrzmiących skargach kasacyjnych powodowie zaskarżyli w całości

wyrok Sądu Okręgowego, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego: (a) przez

niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię przepisu art. 63 k.p. i art. 100 ustawy

z 2009 r., polegającą na przyjęciu, że skutek wygaśnięcia stosunku pracy nie jest

uzależniony według art. 100 tej ustawy od likwidacji przedmiotowej i podmiotowej

jednostki, a zdarzeniem prawnym powodującym wygaśnięcie stosunku pracy jest

nieotrzymanie przez pracownika nowych warunków pracy lub płacy, albo ich

nieprzyjęcie; (b) art. 231

w związku z art. 5 k.p., przez jego niezastosowanie na

skutek błędu polegającego na uznaniu przez Sąd drugiej instancji, że dokonanie

likwidacji gospodarstwa pomocniczego tylko w znaczeniu podmiotowym przy

jednoczesnym przejęciu całości majątku likwidowanego podmiotu oraz przejęciu

wszystkich dotychczas wykonywanych zadań przez jednostkę budżetową, przy

której funkcjonowały nie stanowi wynikającego z art. 231

k.p. automatyzmu

przejęcia przez nowego pracodawcę pracowników z ich dotychczasowym statusem

prawniczym.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę skarżonego

orzeczenia w zakresie pkt 1 dotyczącego ustalenia istnienia stosunku pracy

pomiędzy powodem X i powodem Y a pozwanym Parkiem Narodowym w K.,

zasądzenie od pozwanego 1.500 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego

przed Sądem pierwszej instancji, zmianę skarżonego orzeczenia w punkcie 2 i

zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów zastępstwa

prawnego za postępowanie przed Sądem drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w zakresie objętym skargą kasacyjną i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

W jednakowych co do istoty odpowiedziach na skargi kasacyjne strona

pozwana wniosła o ich oddalenie zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9

1. Skarga jest uzasadniona. Sąd Okręgowy uznał, że regulacja przejścia

zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę z art. 231

k.p., której istotą jest

uznanie dalszego trwania stosunku pracy w takim wypadku pomimo zmiany

pracodawcy, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wynika to zdaniem Sądu

stąd, że sytuacja pracowników likwidowanych gospodarstw pomocniczych, których

składniki majątkowe, należności i zobowiązania przejmuje, zgodnie z art. 89 ust. 4

ustawy z 2009 r. jednostka budżetowa przy której funkcjonowało gospodarstwo,

została całościowo uregulowana w art. 100 tej ustawy. Wobec tego ich stosunki

pracy wygasają z dniem zakończenia likwidacji, o ile nie zaproponowano im

nowych warunków pracy lub płacy (art. 63 k.p. w związku z art. 100 ust. 1 ustawy z

2009 r.).

2. Najogólniej rzecz ujmując wadliwość zaskarżonego rozpoznawaną skargą

orzeczenia wynika z zastosowania art. 100 ustawy z 2009 r. w stanie faktycznym

sprawy bez rozważenia, czy przepis ten może być stosowany w świetle prounijnej

wykładni art. 231

§ 1 k.p., tj. wykładni uwzględniającej treść pojęcia przejścia

przedsiębiorstwa, zakładu pracy lub części zakładu pracy na innego pracodawcę w

dyrektywie Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania

ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony praw

pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części

przedsiębiorstw lub zakładów (powoływanej dalej jako „dyrektywa 2001/23”).

Zaniechanie to uniemożliwia w obecnym stanie sprawy prawidłowe rozstrzygnięcie

zagadnienia prawnego, które sprowadza się do pytania, czy określone w art. 231

k.p. skutki prawne przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę mogły zostać

wyłączone przez szczególne unormowanie zawarte w art. 100 ustawy z 2009 r.

3. Przed bliższym rozpatrzeniem relacji między art. 231

k.p. i art. 100 ustawy

z 2009 r. w świetle dyrektywy 2001/23, należy odnotować wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., K 26/09, uznający między innymi, że

art. 98 ust. 9, art. 99 ust. 9 i art. 100 ust. 1 ustawy z 2009 r. są zgodne z art. 2,

art. 24, art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny ustosunkował się do wątpliwości

Rzecznika Praw Obywatelskich sprowadzających się w swej istocie do pytania o

10

zgodność wskazanych we wniosku Rzecznika przepisów (w tym art. 100 ust. 1

ustawy z 2009 r.) z konstytucyjnymi zasadami: państwa prawnego, ochrony pracy,

równości i prawa do sądu, umożliwiających pracodawcom działającym w sferze

administracji publicznej w zasadzie swobodny wybór pracowników, z którymi

stosunek pracy ma wygasnąć i pracowników, którzy mają pozostać w zatrudnieniu

po reorganizacji administracyjnej mającej charakter przejścia zakładu pracy na

innego pracodawcę. Zdaniem Rzecznika przepisy te naruszają także zasadę

ciągłości stosunku pracy w razie przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę,

wynikającą z art. 231

k.p. Poza tym Rzecznik podniósł, że zaskarżone regulacje są

niezgodne „z prawem wspólnotowym” wynikającym z dyrektywy 2001/23/WE,

stwierdzając, że, w kluczowej dla ochrony praw nabytych pracowników regulacji

zawarta jest (art. 3 ust. 1 dyrektywy) zasada automatyzmu, zgodnie z którą prawa

pracowników wynikające z umowy bądź stosunku pracy przechodzą ex lege na

nowego pracodawcę.

Trybunał Konstytucyjny, niezależnie od wywodu oceniającego zgodność z

Konstytucją przepisów wskazanych we wniosku Rzecznika według wskazanych

przez niego wzorców konstytucyjnych, stwierdził również, że nie ma kompetencji do

oceny zgodności tych przepisów z przepisami Kodeksu pracy (w tym z art. 231

)

oraz z przepisami dyrektywy 2001/23 WE w zakresie ich bezpośredniego

stosowania, w którym zgodnie z art. 91 ust. 3 Konstytucji przepisy prawa

stanowionego przez organy Unii Europejskiej mają pierwszeństwo. Jednocześnie

jednak, pomimo tej deklaracji, Trybunał zauważył, że ustawy, w których zawarte są

zaskarżone we wniosku Rzecznika przepisy, są ustawami szczególnymi (leges

speciales) w stosunku do Kodeksu pracy stanowiącego akt normatywny generalny

(lex generalis), a ponadto w przypadku relacji zaskarżonych przepisów ustawowych

z odpowiednimi przepisami Kodeksu pracy, zaskarżone przepisy ustawowe mają

pierwszeństwo w stosowaniu również dlatego, że weszły do porządku prawnego

(weszły w życie) później niż przepisy Kodeksu pracy (lex posterior derogat legi

priori). Trybunał Konstytucyjny zaznaczył także, że dyrektywa 2001/23 ma

zastosowanie tylko do przedsiębiorstw prywatnych i publicznych prowadzących

działalność gospodarczą, bez względu na to, czy działają dla osiągnięcia zysku czy

nie, natomiast reorganizacja administracyjna organów administracji publicznej lub

11

przeniesienie funkcji administracyjnych między organami administracji publicznej,

nie stanowi przejęcia w jej rozumieniu (art. 1).

4. Ocena relacji między art. 231

k.p. i art. 100 ustawy z 2009 r. z

uwzględnieniem dyrektywy 2001/23, której nie mógł się podjąć Trybunał

Konstytucyjny, jest obowiązkiem sądu powszechnego, a także Sądu Najwyższego.

Sąd Okręgowy, wbrew obowiązkom ciążącym na nim jako na sądzie unijnym,

zobowiązanym do oceny sprawy w świetle przepisów prawa Unii w wypadku, gdy

zawiera ona element wspólnotowy, oceny takiej nie dokonał. Konieczne jest więc

dokonanie jej przez Sąd Najwyższy, który władny jest uwzględnić przepisy prawa

unijnego przy ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa polskiego przez

sąd drugiej instancji, także w wypadkach, gdy przepisy prawa unijnego nie zostały

powołane w podstawach skargi kasacyjnej, jeżeli powołane w skardze kasacyjnej

przepisy prawa polskiego objęte są zakresem normowania prawa unijnego (wyroki

SN z: 5 grudnia 2006 r., II PK 18/06, OSNP z 2008 r., nr 1-2, poz. 7; 18 grudnia

2006 r., II PK 17/06, OSNP z 2008 r., nr 1-2, poz. 8; 4 stycznia 2008 r., I UK

182/07, OSNP z 2009 r., Nr 3-4, poz. 49). W takiej sytuacji zarzut błędnej wykładni

lub niewłaściwego zastosowania przepisu prawa polskiego obejmuje implicite

zarzut wykładni niezgodnej z prawem unijnym, bądź zastosowania przepisu prawa

polskiego niezgodnego z prawem unijnym (zob. wyrok SN z 20 września 2011, I UK

59/11, LEX nr 1102).

5. Zgodnie z art. 100 ustawy z 2009 r., stosunki pracy z pracownikami

likwidowanych gospodarstw pomocniczych, utworzonych przez takie jak strona

pozwana państwowe jednostki budżetowe, wygasają z dniem zakończenia

likwidacji, najpóźniej z dniem 31 grudnia 2010 r., jeżeli na 30 dni przed terminem

zakończenia likwidacji albo nie później niż z dniem 30 listopada 2010 r. nie zostaną

im zaproponowane przez kierownika jednostki budżetowej nowe warunki pracy lub

płacy na dalszy okres albo w razie ich nieprzyjęcia w terminie 15 dni od dnia

złożenia propozycji (ust. 1). Pracodawca jest obowiązany powiadomić na piśmie

pracowników o zmianach, jakie mają nastąpić w zakresie ich stosunków pracy, w

tym o skutkach nieprzyjęcia nowych warunków pracy lub płacy. Przepisy art. 231

§

4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy stosuje się odpowiednio (ust.

3). Wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę z pracownikami

12

likwidowanych podmiotów może nastąpić za wypowiedzeniem (ust. 4). Z dniem

następującym po dniu zakończenia likwidacji, najpóźniej z dniem 1 stycznia 2011 r.,

pracownicy likwidowanych podmiotów stają się pracownikami właściwych jednostek

budżetowych, o których mowa w ust. 2, o ile ich stosunki pracy nie ulegną

wygaśnięciu (ust. 5). W przypadku wygaśnięcia stosunku pracy, o którym mowa w

ust. 1, lub wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 4, pracownikom przysługują

świadczenia przewidziane dla pracowników, z którymi stosunki pracy rozwiązuje

pracodawca z przyczyn niedotyczących pracowników (ust. 6).

Unormowania te wskazują, że przesłankami wygaśnięcia stosunku pracy

pracowników likwidowanych gospodarstw są: (-) nadejście daty zakończenia

likwidacji lub daty 31 grudnia 2010 r.; (-) nieotrzymanie na 30 dni przed terminem

zakończenia likwidacji albo nie później niż z dniem 30 listopada 2010 r. propozycji

warunków dalszego zatrudnienia lub odrzucenie zaproponowanych warunków; (-)

nierozwiązanie z nimi wcześniej stosunków pracy (art. 100 ust. 4).

Z przytoczonych przepisów wynika, że wbrew twierdzeniom zawartym w

skargach kasacyjnych, likwidacja „podmiotowa i przedmiotowa” gospodarstwa

pomocniczego nie stanowi koniecznej przesłanki wygaśnięcia stosunków pracy.

Przeciwnie art. 100 mówi o likwidacji podmiotów, z czego wynika, że niekonieczne

jest faktyczne zniesienie jednostki. Jednocześnie jednak art. 100 nie wyklucza jego

stosowania w sytuacjach, w których dochodzi do faktycznego zniesienia

likwidowanej jednostki i w których w związku z tym nie mogłoby nastąpić przejście

zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Należy wskazać, że w

świetle ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, uwzględniającego stosowne

przepisy prawa unijnego i orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, likwidacja o

charakterze formalnym, ograniczająca się do likwidacji podmiotu prawa będącego

pracodawcą, bez likwidacji zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym, jako

zorganizowanej placówki zatrudnienia (jednostki gospodarczej w rozumieniu art. 1

ust. 1 lit. b dyrektywy 2001/23), nie wyłącza konsekwencji prawnych określonych w

art. 231

k.p. Odmienna sytuacja może natomiast wystąpić w razie faktycznej

likwidacji zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym, oznaczającej zniesienie

jednostki organizacyjnej. W takim razie często nie będzie można bowiem mówić o

przejściu na innego pracodawcę zakładu pracy, jako jednostki stanowiącej

13

zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności

gospodarczej, zachowującej tożsamość po przejściu na nowego pracodawcę (zob.

szczeg. wyroki SN z dnia: 19 sierpnia 2004 r., I PK 489/03, OSNP 2005 nr 6, poz.

78; 25 września 2008 r., II PK 44/08, OSNP 2010 nr 5-6, poz. 58 i tam powołane

orzecznictwo; uchwałę SN z dnia z dnia 25 lipca 2003 r., III PZP 6/03, OSNP 2003

nr 24, poz. 587).

Ograniczając się jednak, na tym etapie rozważań do sytuacji, w której (jak

uznał Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie) likwidacja gospodarstwa pomocniczego

w rozumieniu art. 100 ust. 1 w związku z art. 87 ust. 1 i 89 ustawy z 2009 r. ma

jedynie charakter podmiotowy (formalny), należałoby prima facie, mając na uwadze

literalne brzmienie tych przepisów, stwierdzić, że art. 100 ust. 1 wyłącza stosowanie

art. 231

k.p. nawet wtedy, gdy gospodarstwo zostaje przejęte przez jednostkę

budżetową przy której funkcjonowało i zachowuje tożsamość po przejęciu. W

płaszczyźnie takiej literalnej wykładni wskazanych przepisów trafny byłby bowiem,

przytoczony wyżej pogląd Trybunału Konstytucyjnego (podzielony w istocie przez

Sąd Okręgowy pomimo, że nie zauważył on tego orzeczenia) zgodnie z którym

art. 100 ust. 1 ustawy z 2009 r., jako przepis szczególny i późniejszy, ma

pierwszeństwo przed art. 231

§ 1 k.p.

Powyższa teza wymaga jednak weryfikacji pod względem zgodności z

przepisami prawa unijnego, która, jak wyżej wskazano jest możliwa i konieczna,

gdy sytuacja normowana w przepisach prawa polskiego mieści się w zakresie

normowania prawa unijnego. Niezbędne jest więc ustalenie, czy sytuacja objęta

hipotezą normy wynikającej z art. 100 ust. 1 w związku z art. 87 ust. 1 i 89 ustawy z

2009 r., tj. przejście jednostki stanowiącej gospodarstwo pomocnicze z

zachowaniem tożsamości na jednostkę budżetową, przy której było utworzone,

wskutek likwidacji o której stanowi art. 87 ust. 1, art. 89 i art. 100 ust. 1 ustawy z

2009 r., pozostaje w zakresie normowania prawa unijnego. Odpowiedź na to

pytanie jest pozytywna. Jak wynika z art. 1 ust. lit. c dyrektywy 2001/23, ma ona

zastosowanie do przedsiębiorstw prywatnych i publicznych, prowadzących

działalność gospodarczą, bez względu na to, czy działają dla osiągnięcia zysku czy

nie. Przejęcia w rozumieniu dyrektywy nie stanowi natomiast reorganizacja

administracyjna organów administracji publicznej, lub przeniesienie funkcji

14

administracyjnych między organami administracji publicznej. Przepis ten, podobnie

jak art. 3 ust. 1 dyrektywy jest bezpośrednio skuteczny (zob. postanowienie

Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 maja 2005 r. C-297/03 w sprawie

Sozialhilfeverband Rohrbach przeciwko Arbeiterkammer Oberösterreich,

Österreichischer Gewerkschaftsbund, pkt 28).

6. Wobec powyższego konieczne jest rozważenie pojęcia przedsiębiorstwa

prowadzącego działalność gospodarczą w kontekście wyłączenia z zakresu

stosowania dyrektywy reorganizacji administracyjnej organów administracji

publicznej, lub przeniesienia funkcji administracyjnych między organami

administracji publicznej. Wykładni przepisów dotyczących tej kwestii,

podsumowującej wcześniejsze orzecznictwo, Trybunał Sprawiedliwości dokonał w

wyroku z dnia 6 września 2011 r. w sprawie C-108/10 Ivana Scattolon przeciwko

Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca. Wykładnia ta została

dokonana na gruncie wcześniejszej dyrektywy 77/187/EWG, dotyczącej zbliżenia

ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony praw

pracowniczych w wypadku przejścia przedsiębiorstw, zakładów lub części

zakładów, jednakże jej przedmiotem są dokładnie te same określenia, jak te które

zawiera obecny art. 1 ust. 1 lit. c dyrektywy 2001/23, a dokonując jej Trybunał

dokonał wykładni art. 1 ust. 1 dyrektywy 77/187 w brzmieniu nadanym mu przez

orzecznictwo tego Sądu, którego skutkiem było nadanie mu treści zawartej w art. 1

ust. 1 obecnie obowiązującej dyrektywy. Dał temu zresztą wyraz sam Trybunał

wskazując, że „Treść art. 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23 odpowiada treści art. 1 ust. 1

dyrektywy 77/187 w brzmieniu nadanym dyrektywą 98/50. Definicje pojęć

„zbywający” i „przejmujący” zawarte w dyrektywie 2001/23 są zasadniczo tożsame

z definicjami zawartymi w art. 2 dyrektywy 77/187.” (pkt 9).

W powołanym orzeczeniu Trybunał rozważył, między innymi problem, czy

przejęcie przez organ publiczny państwa członkowskiego personelu zatrudnionego

przez inny organ publiczny, który świadczy na rzecz szkół usługi pomocnicze, w

sytuacji, gdy personel ten stanowi w rozumieniu prawa danego państwa część

administracji publicznej, stanowi „przejęcie przedsiębiorstwa” w rozumieniu

przepisów prawa Unii dotyczących ochrony praw pracowniczych (pkt 12, 38 i 48).

W kwestii tej Trybunał, odwołując się wcześniejszego orzecznictwa, stwierdził, że

15

pojęcie „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy 77/187 obejmuje

każdą jednostkę gospodarczą zorganizowaną w sposób stały, niezależnie od jej

formy prawnej i sposobu finansowania. Taką jednostkę stanowi każde połączenie

osób i składników pozwalające na prowadzenie działalności gospodarczej, które

realizuje określony cel oraz jest dostatecznie zorganizowane i niezależne. Z kolei

pojęcie „działalność gospodarcza” zawarte w tej definicji obejmuje każdą

działalność polegającą na oferowaniu towarów lub usług na danym rynku.

Charakteru gospodarczego nie ma zasadniczo działalność stanowiąca

wykonywanie prerogatyw władzy publicznej. Natomiast stanowi ją świadczenie

usług, które jakkolwiek nie obejmują wykonywania prerogatyw władzy publicznej, są

zapewniane w interesie publicznym i bez celu zarobkowego oraz znajdują się

w stosunku konkurencji z usługami oferowanymi przez podmioty działające w celu

zarobkowym (pkt 42-44). Zdaniem Trybunału, nie ulega wątpliwości, że usługi

pomocnicze, jak w szczególności sprzątanie i konserwacja pomieszczeń oraz

czynności z zakresu pomocy administracyjnej, nie stanowią wykonywania

prerogatyw władzy publicznej. Dlatego mają one charakter gospodarczy

w rozumieniu wspomnianego wyżej orzecznictwa i realizują określony cel

obejmujący zapewnienie szkołom zaplecza technicznego i administracyjnego (pkt

46, 47). Trybunał podkreślił, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem to, że przejęty

personel i wykonywane przez niego czynności wchodzą w zakres administracji

publicznej nie może spowodować wyłączenia tej jednostki z zakresu stosowania

dyrektywy 77/187. Przeciwny wniosek byłby sprzeczny z przyjętym we

wcześniejszych orzeczeniach stanowiskiem, zgodnie z którym każde dostatecznie

zorganizowane i niezależne połączenie osób i składników pozwalających na

prowadzenie działalności gospodarczej, które realizuje określony cel, stanowi

„przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy 77/187, niezależnie od jego

formy prawnej i sposobu finansowania (pkt 53). W rezultacie, zakres wyrażeń

„reorganizację struktur administracji publicznej” i „przeniesienie funkcji

administracyjnych między organami administracji publicznej” jest ograniczony do

wypadków, w których przejęcie dotyczy działalności stanowiącej wykonywanie

prerogatyw władzy publicznej (pkt 54). Nie ma natomiast powodów

uzasadniających pogląd, że pracownicy sektora publicznego, podlegający ochronie

16

jako pracownicy na mocy prawa krajowego i będący przedmiotem przejęcia przez

nowego pracodawcę w ramach administracji publicznej, nie mogą korzystać z

ochrony ustanowionej dyrektywą 77/187 wyłącznie dlatego, że przejęcie to

dokonane jest w ramach reorganizacji rzeczonej administracji. Uznanie, że każde

przejęcie dokonane względem pracowników administracji mogłoby zostać

wyłączone przez organ publiczny z zakresu stosowania dyrektywy 77/187 przez

powołanie się wyłącznie na fakt, że przejęcie jest częścią reorganizacji

powodowałoby, że liczne kategorie pracowników wykonujących działalność o

charakterze gospodarczym w rozumieniu orzecznictwa Trybunału mogłyby zostać

w ten sposób pozbawione ochrony przewidzianej w dyrektywie. Taki skutek trudno

byłoby pogodzić zarówno z treścią jej art. 2, zgodnie z którym zbywającym i

przejmującym może być każda osoba fizyczna lub prawna będąca pracodawcą, jak

i z koniecznością interpretowania wyjątków od stosowania wskazanej dyrektywy w

sposób zawężający, uwzględniając założony w niej cel, którym jest ochrona

socjalna. Na koniec Trybunał zaznaczył, że zastosowanie zasad wyrażonych

w dyrektywie 77/187, w sytuacjach takich jak rozważana, nie narusza uprawnień

państw członkowskich do przeprowadzania racjonalnej reorganizacji ich

administracji publicznej. Stosowanie dyrektywy ma jedynie zapobiegać temu, aby

podlegający przejęciu pracownicy znaleźli się, wyłącznie z powodu przejęcia, w

sytuacji mniej korzystnej niż sytuacja, w której znajdowali się przed dokonaniem

przejęcia (pkt 57- 59).

7. Odnosząc powyższe ustalenia do rozpoznawanej sprawy należy

stwierdzić, że gospodarstwo pomocnicze, w którym zatrudnieni byli powodowie,

stanowiło niewątpliwie przedsiębiorstwo prowadzące działalność gospodarczą w

rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. c dyrektywy 2001/23. Należy przypomnieć, że zgodnie z

ustawową definicją, gospodarstwem pomocniczym była wyodrębniona z jednostki

budżetowej, pod względem organizacyjnym i finansowym, część jej podstawowej

działalności lub działalność uboczna (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca

2005 r. o finansach publicznych, Dz.U. z 2005 r. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). W

formie gospodarstw pomocniczych działały np. warsztaty szkolne, stołówki, kasyna,

bufety, pralnie, piekarnie, hotele pracownicze, ośrodki szkoleniowe i

wypoczynkowe, ośrodki informatyczne. Gospodarstwa te prowadziły działalność

17

gospodarczą w celu realizacji zadań macierzystej jednostki organizacyjnej,

przejmując część uprawnień w zakresie gospodarowania mieniem jednostki

budżetowej (zob. uchwała SN z dnia 28 września 1995 r., sygn. akt III CZP 123/95,

OSNC 1996, nr 1, poz. 9, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN

175/99, OSNP 2000 nr 21, poz. 787), jakkolwiek nie miały one statusu

przedsiębiorcy (zob. WSA w wyroku z dnia 6 lipca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa

2083/04, Lex 190634; por. też: L. Lipiec, Komentarz do art. 26 ustawy o finansach

publicznych, LEX/el., 2008, nr 25088). Nie ulega też wątpliwości, że usługi, przy

których wykonywaniu byli zatrudnieni powodowie, były usługami gospodarczymi o

charakterze pomocniczym, niestanowiącymi wykonywania prerogatyw władzy

publicznej. Jak bowiem ustalił Sąd Okręgowy, w 2010 r. Gospodarstwo Pomocnicze

PN w K. realizowało zadania z zakresu obsługi, zatrudniając: konserwatora,

kierowcę, operatora ciągnika, sprzątaczki, rybaków oraz magazyniera, tj.

bezsprzecznie pracowników technicznych i obsługi pozostających poza korpusem

urzędniczym.

8. Ustalenie, że Gospodarstwo Pomocnicze było przedsiębiorstwem

prowadzącym działalność gospodarczą w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. c dyrektywy

2001/23 pozwala na uznanie, że w wypadku jego przejęcia przez Park Narodowy

jako takiego właśnie przedsiębiorstwa - a tym samym jako jednostki gospodarczej

w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. b tej dyrektywy (zob. pkt 42 omówionego wyżej wyroku

w sprawie Scattolon) oraz zakładu pracy w rozumieniu art. 231

k.p. - dyrektywa ta

będzie miała zastosowanie do tego przejęcia, skoro jej art. 1 ust. 1 lit. c jest, jak

wcześniej wyjaśniono, bezpośrednio skuteczny. Tym samym w niniejszej sprawie

znalazłby zastosowanie art. 231

§ 1 k.p., transponujący w zakresie istotnym dla jej

rozstrzygnięcia dyrektywę 2001/23 do prawa polskiego. Należy też stwierdzić, że

Park Narodowy, jako państwowa jednostka budżetowa (zob. art. 8 ust. 3 Ustawa z

dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. nr 151,

poz. 1220 ze zm.), jest tzw. emanacją państwa, tj. jednostką organizacyjną

podlegającą władzy publicznej lub pozostającą pod jej kontrolą, przeciwko której

jednostka może się powoływać na bezpośrednio skuteczne przepisy dyrektyw, a w

rozpatrywanej sprawie na art. 1 ust. 1 lit. c dyrektywy 2001/23 (zob. pkt 27 cyt.

wcześniej postanowienie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Sozialhilfeverband

18

Rohrbach i tam powołane orzecznictwo). Wobec tego, mając na uwadze, że jak

wskazano, art. 1 ust. lit. c dyrektywy 2001/23 jest bezpośrednio skuteczny, należy

uznać, że art. 100 ustawy z 2009 r. nie mógłby, w razie przejścia Gospodarstwa

Pomocniczego na Park Narodowy, być zastosowany w niniejszej sprawie, co

wynika z zasady pierwszeństwa prawa unijnego (zob. szczeg. wyrok TS z 9 marca

1978 r. w sprawie 106/77- Amministrazione delle Finanze dello Stato v Simmenthal

SpA, zwłaszcza pkt 24). W tej sytuacji miałby zastosowanie art. 231

k.p.

W rezultacie należy dojść do wniosku, że przejęcie przez państwową

jednostkę organizacyjną zakładu pracy działającego w sferze administracji

publicznej, stanowiącego przedsiębiorstwo prowadzące działalność gospodarczą w

rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. c dyrektywy 2001/23 WE i zachowującego tożsamość po

przejęciu, stanowi przejście zakładu pracy na innego pracodawcę w rozumieniu

art. 231

§ 1 k.p. W takim wypadku przepisy ustawowe wyłączające taki skutek, jak

np. art. 100 ustawy z 2009 r., nie mają zastosowania ze względu na sprzeczność z

wymienionym przepisem dyrektywy, jako przepisem bezpośrednio skutecznym.

9. Powyższy wniosek został przedstawiony w trybie warunkowym, ponieważ

jego aktualność zależy od spełnienia przesłanek, których istnienie w obecnym

stadium sprawy jest niejasne, wobec niekompletności ustaleń faktycznych

przyjętych w podstawie zaskarżonego wyroku.

Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, czy w niniejszej sprawie miało

miejsce przejście zakładu pracy, jako jednostki gospodarczej zachowującej

tożsamość (zob. np. wyroki SN z: 13 kwietnia 2010 r., I PK 210/09; 29 marca

2012 r., I PK 150/11; 11 kwietnia 2012 r., I PK 155/11; 17 maja 2012, I PK 179/11 i

tam powołane orzecznictwo). Wprawdzie w świetle niekwestionowanych ustaleń

faktycznych, w wyniku zarządzonej 25 czerwca 2010 r. likwidacji, składniki zakładu

pracy należącego do likwidowanego Gospodarstwa Pomocniczego, tj. prawie cały

majątek i 16 z 18 pracowników (wszyscy poza powodami) przeszły na pozwany

Park Narodowy, a ponadto pozwany ten przejął w niezmienionym kształcie zadania

dotychczas wykonywane przez Gospodarstwo Pomocnicze, w tym w zakresie

rybołówstwa, to jednak nie wiadomo, czy jednostka gospodarcza, którą stanowiło to

Gospodarstwo, zachowała po przejęciu niezależność organizacyjną, tzn. pozostała

dostatecznie ustrukturyzowana i autonomiczna (wyrok z dnia 10 grudnia 1998 r. w

19

połączonych sprawach C-173/96 i C-247/96 Francisca Sánchez Hidalgo and Ohers

v. Asociación de Servicios Aser and Sociedad Cooperativa Minerva and Horst

Ziemann v. Ziemann Sicherheit GmbH i Horst Bohn Schierheitsdienst, pkt 26). Jak

wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości pojęcie niezależności odnosi się do uprawnień

przyznanych przełożonym grupy pracowników do organizowania w sposób

względnie swobodny i niezależny pracy w obrębie danej grupy, w szczególności

uprawnień do wydawania zarządzeń i poleceń, przydzielania zadań

podporządkowanym pracownikom tej grupy, bez bezpośredniej ingerencji ze strony

innych struktur organizacyjnych pracodawcy (zob. cyt. wyżej wyrok w sprawie

Scattolon i tam powołane orzecznictwo). Jednocześnie należy zaznaczyć, że

zgodnie z podstawowymi założeniami testu tożsamości sformułowanymi w

uzasadnieniu orzeczenia Spijkers (wyrok TS z dnia 18 marca 1986 r. w sprawie C-

24/85 Jozef Maria Antonius Spijkers v. Gebroeders Benedik Abattoir CV et Alfred

Benedik en Zonen BV, pkt 11-14), również ten warunek nie może sam w sobie

decydować o tożsamości jednostki, co Trybunał potwierdził w sprawie Klarenberg

(wyrok z 12 lutego 2009 r. w sprawie C-466/07 Dietmar Klarenberg przeciwko

Ferrotron Technologies gmbh). W sprawie tej Trybunał wskazał, że art. 1 ust. 1 lit.

a) i b) dyrektywy 2001/23 może być stosowany także w sytuacji, gdy część

przejmowanego przedsiębiorstwa lub zakładu nie zachowuje niezależności

organizacyjnej, pod warunkiem że funkcjonalne więzi pomiędzy poszczególnymi

przejmowanymi czynnikami produkcji zostaną zachowane, co będzie pozwalało

przejmującemu na ich wykorzystywanie do celu prowadzenia identycznej lub

analogicznej działalności gospodarczej (pkt 43, 53 i sentencja).

Poza tym nie jest jasna kwestia posiadania przez Gospodarstwo

Pomocnicze przymiotu pracodawcy. Sąd Okręgowy przyjął, że Gospodarstwo było

pracodawcą powodów bez rozważenia tej kwestii w świetle kryteriów uznania

podmiotowości tego typu jednostek w prawie pracy określonych w orzecznictwie

Sądu Najwyższego (zob. cyt. wcześniej wyrok z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 175/99

oraz wyrok z dnia 14 grudnia 2004 r., I PK 135/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 224).

Jest oczywiste, że nieposiadanie przez Gospodarstwo przymiotu pracodawcy

wyłączałoby możliwość uznania, że w niniejszej sprawie miało miejsce przejście

20

zakładu pracy na innego pracodawcę, skoro należałoby uznać, że pracodawcą

powodów był przez cały czas Park Narodowy.

Wobec tego w wypadku uznania przez Sąd Okręgowy przy ponownym

rozpoznaniu sprawy, że wskazane wyżej przesłanki przejścia zakładu pracy na

innego pracodawcę nie zostały spełnione, zastosowanie w sprawie art. 231

§ 1 k.p.

byłoby nieuzasadnione.

10. W świetle powyższych rozważań przedstawione w skargach kasacyjnych

zarzuty naruszenia art. 231

k.p. oraz art. 63 k.p. w związku z art. 100 ustawy z

2009 r. okazały się uzasadnione. Przepisy te zostały zastosowane do

niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, co oznacza ich błędną subsumcję i

wykładnię (zob. np. wyroki SN z dnia: 7 sierpnia 1997 r., I CKN 261/97,

niepublikowany; 26 czerwca 2001 r., III CKN 400/00, LEX nr 52360; 9 grudnia 2004

r., I UK 119/04, niepublikowany; 9 maja 2008 r., II PK 316/07, OSNP 2009 nr 19-20,

poz. 250). Sąd Okręgowy nie rozważył również konsekwencji wynikających dla

wykładni art. 231

§ 1 k.p. z art. 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego -

na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.