I PK 235/11

Sygn. akt I PK 235/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa J. H.

przeciwko A. Spółce z o. o., I. F. Service Spółce z o.o. i Samodzielnemu

Publicznemu Zespołowi Gruźlicy i Chorób Płuc w O.

o ustalenie istnienia stosunku pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 czerwca 2012 r.,

skarg kasacyjnych powódki i strony pozwanej A. Spółki z o. o.

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 30 sierpnia 2011 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt I i II oraz w pkt V i VI w

zakresie odnoszącym się do uchylonej części tego wyroku i

przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w O. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego,

2

2. oddala skargę kasacyjną powódki w pozostałym zakresie,

3. odrzuca skargę kasacyjną pozwanej A. Spółki z o.o. w

pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Powódka J. H. wniosła pozew przeciwko A. sp. z o.o. (dalej: A.), I. F.

Services sp. z o.o. (dalej: I. F.) oraz Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi

Gruźlicy i Chorób Płuc w O. (dalej: SPZGiChP) o dopuszczenie do pracy. Pismem

procesowym z 28 lutego 2011 r. pozwana zmieniła roszczenie w ten sposób, że

wniosła o ustalenie istnienia stosunku pracy pomiędzy stronami do 31 października

2010 r. zgodnie z umową o pracę z 1 września 2007 r.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 23 marca 2011 r. Sąd Rejonowy w O. ustalił, że umowa o pracę

zawarta 1 września 2007 r. łączyła powódkę do 31 października 2010 r. z pozwaną

I.F., a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd Rejonowy zasądził także od

pozwanej I. F. na rzecz powódki 60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, nie

obciążył powódki kosztami procesu na rzecz A. oraz SPZGiChP. Nie obciążył

pozwanej I. F. kosztami sądowymi.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że 23 czerwca 2004 r. SPZGiChP (wówczas

Samodzielny Publiczny Zespół Pulmonologii i Onkologii w O., dalej „SPZPiO”)

zawarł z G. sp. z o.o. (obecnie I. F.) umowę, której przedmiotem było wykonywanie

i dostarczanie na oddziały SPZPiO posiłków dla pacjentów i personelu. Następnie

podmioty te zawarły kolejną umowę w wyżej wymienionym zakresie. Wykonawca

usługi stał się pracodawcą dla pracowników zatrudnionych dotychczas w dziale

żywienia szpitala. W związku z tym, SPZPiO zlikwidował pomieszczenia kuchni i

stołówki, przebudowując je na izbę przyjęć i pomieszczenia rehabilitacji. Następnie

spółka I. F. uzyskała w drodze umów cywilnoprawnych tytuł prawny do

pomieszczeń (kuchni i pomieszczeń przynależnych) w budynku Wojewódzkiego

Szpitala Specjalistycznego w O. (dalej: „WSS”), dotychczas zajmowanych przez

dział żywienia. Spółka przejęła w całości wyposażenie kuchni. Ponadto stała się

3

pracodawcą dla pracowników dotychczas zatrudnionych w dziale żywienia także

tego szpitala (bezsporne). Na bazie kuchni zlokalizowanej w WSS pozwana I. F.

systematycznie rozszerzała zakres świadczonych usług żywienia szpitalnego

pozyskując nowych klientów, w tym SPZGiChP. Bezpośrednio przed zakończeniem

współpracy z WSS i zwrotnym przekazaniem mu pomieszczeń kuchni wraz z

częścią jego wyposażenia, w kwietniu 2010 r. spółka ta na bazie wymienionych

pomieszczeń przygotowywała posiłki dla sześciu podmiotów, w tym SPZGiChP.

Pracownicy tam zatrudnieni świadczyli pracę bez podziału czynności na

poszczególnych usługobiorców. Stan zatrudnienia w tym czasie wynosił 34 osoby.

Usługi na rzecz WSS I. F. świadczyła do 6 maja 2010 r. Po wygaśnięciu umowy

dzierżawy pomieszczenia kuchni i wyposażenie kuchenne wróciły do tego szpitala.

Z kolei usługi na rzecz SPZGiCh I. F. świadczyła do 25 maja 2010 r., z tym że od 7

maja 2010 r. czyniła to z kuchni w Szpitalu Miejskim. W następstwie zakończenia

umowy I. F. zwróciła pomieszczenia oraz sprzęt, z którego korzystała w SPZGiCh.

Od 26 maja 2010 r. usługi żywienia szpitalnego na rzecz SPZGiCh przejęła spółka

A. sp. z o.o. W tym samym miesiącu spółka ta rozpoczęła świadczenie usługi

żywienia także na rzecz WSS. W związku z pozyskaniem wymienionych zleceń A

rozbudowała zaplecze kuchni zlokalizowanej na terenie Wojewódzkiego

Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego w O. (postawiła dodatkowe budynki) oraz

zakupiła niezbędne wyposażenie w postaci zmywarek, kotłów, pieców

konwekcyjnych, zamrażarek itp., a do SPZGiCh zakupiła specjalistyczną zmywarkę

do GN i termosów. Inwestycja ta kosztowała 2 mln zł. Z tego samego względu

spółka poszukiwała pracowników na stanowiska kucharzy i pomocy kuchennych.

Ze względu na posiadanie własnego kierownictwa koordynującego świadczenie

usług żywieniowych, powierzenia rozwożenia przygotowanych posiłków firmie

zewnętrznej oraz zlokalizowania centrum dietetycznego w K., A. nie potrzebowała

pracowników na te stanowiska (natomiast spółka I. F. w kuchni w O. zatrudniała

kierownictwo, kierowców i dietetyków).

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie

powódki winno zostać uwzględnione w stosunku do pozwanej I. F. Sąd wskazał, że

zgodnie z art. 231

§ 1 k.p. w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego

pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach

4

pracy. Z kolei według art. 1 ust. 1 lit b dyrektywy 2001/23/WE z 12 marca 2001 r.

przejęcie następuje wtedy, gdy przejmowana jest jednostka gospodarcza, która

zachowuje swoją tożsamość i stanowi zorganizowane połączenie zasobów, którego

celem jest prowadzenie działalności gospodarczej (...). Sąd Rejonowy, odwołując

się głównie do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, uznał, że prowadzona

przez pozwane spółki działalność cateringowa nie mogła być prowadzona bez

zaplecza materialnego (lokale spełniające wymogi sanitarne, specjalistyczne

wyposażenie kuchenne takie jak piece konwekcyjne, lodówki, zmywarki, sprzęt do

przewożenia żywności), jak również zorganizowanej struktury organizacyjnej

niezbędnej do prowadzenia tego typu działalności (kucharze, pomoce kuchenne,

dietetycy, personel zarządzający itp.). O rozmiarze środków angażowanych w

prowadzenie tej działalności świadczy to, że inwestycja związana z pozyskaniem

przez A. kontraktu z SPZGiChP i z WSS, związana z budową pomieszczeń pod

kuchnie i magazyny, zakup wyposażenia kuchennego oraz związanego z obsługą

kontrahentów (pojemniki na przewożoną żywność, wózki itp.) sięgnęła 2 mln zł. W

tej sytuacji sam fakt, że spółka ta „przejęła" od spółki I. F. usługę w postaci

żywienia pacjentów (i co za tym idzie tę samą klientelę) jest niewystarczający do

stwierdzenia że doszło do transferu części przedsiębiorstwa. Sąd Rejonowy

stwierdził poza tym, że A. nie potrzebowała, w związku z przejęciem kontraktu,

pracowników tworzących „całą strukturę osobową" obsługującą ten kontrakt. W

związku z umiejscowieniem w centrali w K. dietetyków, powierzeniem czynności

rozwożenia posiłków firmie zewnętrznej oraz posiadaniem własnej kadry

koordynującej i zarządzającej poszczególnymi zleceniami, spółka ta potrzebowała

jedynie kucharzy i pomocy kuchennych, którzy sami w sobie nie stanowią

zorganizowanej zbiorowości mogącej obsłużyć kontrakt. W ocenie Sądu

Rejonowego także pozwany SPZGiCh w O. nie może być uznany za przejmujące

przedsiębiorstwo. Szpital ten nie podjął się prowadzenia działalności identycznej

lub podobnej, jak spółka I. F. (nie ma pomieszczeń, w których mógłby realizować tę

usługę, gdyż wcześniejsze pomieszczenia kuchni i stołówki zostały przebudowane

na izbę przyjęć i pomieszczenia rehabilitacji), nie przejął klientów tego podmiotu,

nie przejął jego pracowników oraz ich nie potrzebuje. Z tych względów Sąd

pierwszej instancji uznał, że zgodnie z roszczeniem powódki łączyła ją umowa o

5

pracę z pozwaną I. F. do 31 października 2010 r., tj. do końca okresu na który była

zawarta. We wcześniejszym okresie jej stosunek pracy nie został rozwiązany przez

wskazany podmiot. W pozostałym zakresie Sąd powództwo oddalił, orzekając o

kosztach sądowych i procesu.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją przez powódkę w części

oddalającej powództwo w stosunku do A. i SPZGiChP. Pełnomocnik powódki

wniósł o jego zmianę przez ustalenie, że łączyła ją z pozwaną A. sp. z o.o. lub

SPZGiChP do 31 października 2010 r. umowa o pracę zawarta 1 września 2007 r.

oraz nieobciążanie powódki kosztami postępowania w przypadku oddalenia

apelacji.

Apelację od powyższego wyroku, w zakresie objętym punktami od I do III

tego orzeczenia, wniosła także pozwana I. F. Services sp. z o.o. W odpowiedzi na

tę apelację, pełnomocnik powódki wniósł o jej oddalenie. Z kolei pełnomocnik

pozwanego SPZGiChP, w odpowiedzi na apelację powódki, wniósł o jej oddalenie

oraz obciążenie strony powodowej kosztami postępowania. Pozwana A. w

odpowiedzi na apelację strony powodowej wniosła o jej oddalenie. W odpowiedzi

na apelację powódki pozwana I. F. Services sp. z o.o. w całości podtrzymała swoje

dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie.

Zaskarżonym rozpoznawaną skargą wyrokiem Sąd Okręgowy w O.: (I)

zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I i oddalił powództwo względem pozwanej I.

F.; (II) zmienił zaskarżony wyrok częściowo w punkcie II i ustalił, że powódkę

łączyła z pozwaną A. umowa o pracę do 31 października 2010 r.; (III) w pozostałym

zakresie apelację powódki oddalił; (IV) odrzucił apelację I. F. w pozostałym

zakresie; (V) zmienił punkt III zaskarżonego wyroku i nie obciążył powódki kosztami

procesu na rzecz I. F.; (VI) orzekł, że koszty procesu za instancję odwoławczą

strony ponoszą we własnym zakresie.

Sąd Okręgowy uznał, że apelacje pozwanej I. F. oraz powódki zasługują na

uwzględnienie. Sąd nadmienił, że apelacja powódki ma charakter zapobiegawczy i

w istocie uwzględnienie apelacji I. F. powoduje konieczność reformacji wyroku

zgodnie z apelacją J. H.

Zdaniem Sądu Okręgowego podniesiony w apelacji I. F. zarzut naruszenia

art. 231

§ 1 k.p. jest zasadny, a pozostałe zarzuty są słuszne jedynie w części. Sąd

6

zaznaczył, że uwzględnił przy rozpoznawaniu apelacji bezsporny, a nieustalony

przez Sąd pierwszej instancji fakt, że A. R. przejęła praktycznie w całości zadania

realizowane przez skarżącą I. F. Sąd drugiej instancji, dokonując oceny prawnej

sprawy, wskazał także na podmiotową i przedmiotową nietypowość stanu

faktycznego sprawy, wynikającą z faktu, że w zachodzących zmianach,

uczestniczyła większa liczba pracodawców. Spoiwem między pozwanym

SPZGiChP i WSS a pozostałymi pozwanymi (A. i I. F.) były zadania polegające na

zapewnieniu wyżywienia. Z kolei relacja zachodząca między A. a I. F. polegała na

przejęciu wykonywania tego zadania. Proces ten miał charakter dynamiczny i

rozłożony w czasie. Pomiędzy wymienionymi spółkami nie zachodziła żadna więź

prawna, lecz tylko relacja ekonomiczna, polegająca na przejęciu dotychczasowych

kontrahentów i realizowaniu tych samych zleceń. Wskazana złożoność nie oznacza

jednak, że art. 231

§ 1 k.p. nie może mieć zastosowania w sprawie. Dodatkową

odrębnością wynikającą ze stanu faktycznego sprawy jest, zdaniem Sądu

odwoławczego okoliczność, że A. wykonywała dotychczasowe zadania I. F.

Services na rzecz SPZGiCh oraz WSS (a także innych podmiotów) w oparciu o

nietożsamy zespół majątkowy. Bezsporne jest, że dotychczasowe zaplecze

kuchenne zostało przez I. F. zwrócone WSS. A. jedynie od SP Zespołu Gruźliczego

przejął w ograniczonym zakresie sprzęt i pomieszczenia. Wobec tego, powstaje

pytanie, czy tożsamy zespół zadań w oderwaniu od substancji majątkowej służącej

do jego realizacji stanowi wystarczający czynnik uzasadniający przyjęcie transferu

pracowników. Rozważając tę kwestię, Sąd drugiej instancji stwierdził, że zakład

pracy stanowi zorganizowaną całość osobową i rzeczowo - majątkową, która jest

dla pracowników placówką, miejscem świadczenia pracy. Zakład pracy stanowi

zorganizowany zespół środków, na który w typowym układzie składają się elementy

materialne i niematerialne, system organizacyjny i załoga (wyrok Sądu

Najwyższego z 19 listopada 2005 r., II PK 391/04 OSNAP 2006 nr 19-20, poz. 297).

W konsekwencji, określenie to mieści w sobie aspekty: majątkowy, niemajątkowy,

osobowy, organizacyjny i zadaniowy. Ustawodawca nie przesądził, który z nich ma

charakter dominujący. Według Sądu Okręgowego, pomiędzy czynnikami

składającymi się na zakład pracy dochodzi do relacji, w której poszczególne

składowe ściśle współzależą od siebie. Okoliczności sprawy mogą jednak osłabić

7

doniosłość aspektu majątkowego pojęcia zakład pracy. W szczególności,

pracodawcy realizują różnorodne cele, niekoniecznie obliczone na osiągnięcie

zysku, do wykonywania części prac niepotrzebne są nakłady materialne. Prowadzi

to do wniosku, że wykładnia art. 231

k.p. musi być dokonywana de casu ad casum.

Analiza orzeczeń ETS wydanych na gruncie dyrektywy 2001/23/WE skłania do

generalnego wniosku, że kryterium decydującym o uznaniu za rzeczywiste

przeniesienia przedsiębiorstwa lub jego części jest zachowanie tożsamości

jednostki gospodarczej, które wynika przede wszystkim z rzeczywistego

kontynuowania lub przejęcia przez nowego pracodawcę tej samej działalności

gospodarczej lub działalności podobnej. Wskazana tożsamość jednostki

wyznaczana jest między innymi czynnikiem majątkowym, który jednak nie ma

charakteru wyłącznego. Także Sąd Najwyższy akcentuje w konkretnych stanach

faktycznych bądź czynnik majątkowy, bądź zadaniowy. Szczególnym

wyznacznikiem tej dyferencjacji jest funkcjonowanie pracodawcy w tzw. sferze

publicznej (aspekt podmiotowy). W tym wypadku przy wykładni art. 231

§ 1 k.p.

podstawowe znaczenie ma przekazanie wykonywanych zadań, a aspekt majątkowy

traci na znaczeniu. Pracodawcy ci realizują misję społeczną, a z celu ich działania

wynika dominacja zadań nad majątkiem służącym do ich realizacji. Jednostki

służby zdrowia (szpitale) należy zaliczyć do tej grupy pracodawców (por. wyrok SN

z 9 grudnia 2004 r., I PK 103/04, OSNP 2005, nr 15, poz. 220). Przejęcie

składników materialnych, przy uwzględnieniu charakteru prawnego prowadzonej

działalności, w wielu przypadkach nie może więc być traktowane jako warunek sine

qua non transferu. Jednocześnie, w niniejszej sprawie rodzaj usług wykonywanych

przez I. F., a później A. na rzecz pozwanego Samodzielnego Publicznego Zespołu

Gruźlicy i Chorób Płuc czy też Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w O. nie

pozwala na przyjęcie, że zapewnienie wyżywienia mogło odbywać się z

pominięciem infrastruktury mającej majątkowy charakter. Niemniej jednak, zdaniem

Sądu Okręgowego, na gruncie rozpatrywanej sprawy pogląd negujący zaistnienie

transferu pracowników, zaprezentowany przez Sąd Rejonowy w O., jest błędny.

Skoro I. F. zwrócił WSS oraz (w niewielkim zakresie) pozwanemu SPZGiCh w O.

majątek służący do realizowania funkcji żywieniowej, to należy przyjąć (wobec

rozwiązania umowy między tymi podmiotami), że osoby przypisane do tych zadań

8

stały się pracownikami pierwszego z wymienionych Szpitali. Należy podkreślić, że

materiał dowodowy nie pozwolił na wyodrębnienie części zakładu pracy, co

skutkowałoby możliwością uznania, że poszczególne grupy pracowników I.F. stały

się pracownikami Samodzielnego Publicznego Zespołu Gruźlicy i Chorób Płuc w O.

i innych podmiotów, na rzecz których I. F. świadczył usługi. O części zakładu pracy

można mówić, gdy wyodrębnione składniki majątkowe i niemajątkowe ze względu

na powiązania funkcjonalne stanowią samoistną część i mogą być rzeczowym

substratem samodzielnego zakładu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada

2005 r., II PK 391/04 OSNAPIUS 2006 Nr 19-20, poz. 297). W ustalonym stanie

faktycznym i dowodowym nie sposób przyjąć, że pozwany I. F. wyodrębnił w

sposób trwały i funkcjonalny grupy pracowników realizujących zadania jedynie na

rzecz poszczególnych kontrahentów. W tej sytuacji zwrot przez I. F. majątku i

zadań Wojewódzkiemu Szpitalowi Specjalistycznemu wyczerpywał dyspozycję art.

231

§ 1 k.p. Następnie Sąd stwierdził, że skoro transfer pracowników może

następować wielokrotnie, to należy uznać, że pomiędzy Wojewódzkim Szpitalem

Specjalistycznym a A. doszło do kolejnego przejścia zakładu pracy. Przyjęciu

takiego zapatrywania nie sprzeciwia się okoliczność, że oba transfery (pomiędzy

I.F. a Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym i tym Szpitalem a A.) nastąpiły

równocześnie. A. realizując zamiar gospodarczy polegający na przejęciu

kontraktów konkurencyjnej spółki – I. F. miał pełną świadomość, że z

pozyskiwanymi zadaniami związani są pracownicy. Sąd podkreślił, że 6 maja 2010

r. Wojewódzki Szpital Specjalistyczny dysponował częścią zakładu pracy. Przeszli

do niego pracownicy z I. F., należał do niego majątek umożliwiający realizację

zadań polegających na wyżywieniu pacjentów. W ujęciu funkcjonalnym Wojewódzki

Szpital Specjalistyczny dysponował częścią zakładu pracy umożliwiającą realizację

koniecznych zadań. Wobec tego, z uwagi na ochronny charakter automatyzmu

prawnego wskazanego w przepisie art. 231

§ 1 k.p., należy wykluczyć stanowisko,

zgodnie z którym działalnie pracodawcy może zniweczyć skutki transferu. W

rezultacie zawarcie umowy z A., w której przewidziano inny sposób realizacji zadań

żywieniowych (z własnej kuchni), a w konsekwencji nieprzekazanie substancji

majątkowej, nie może oznaczać, że nie doszło do transferu pracowników. W innym

wypadku należało by przyjąć, że pracodawcy własnym zachowaniem mogą obejść

9

skutek zapisany w przepisie art. 231

§ 1 k.p., co przecież pojęciowo jest

wykluczone. Następnie Sąd Okręgowy wyraził opinię, że realizowanie przez szpital

funkcji w sferze publicznej skłania do bagatelizowania czynnika majątkowego. W

tym wypadku przy wykładni art. 231

§ 1 k.p. podstawowe znaczenie ma

przekazanie (przejęcie) wykonywanych zadań. Jedynie taka wykładnia

koresponduje z istotą transferu pracowniczego. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości podkreśla się, że przepisy regulujące

transfer pracowniczy powinny być zawsze interpretowane i stosowane w taki

sposób, aby nastąpiło zachowanie miejsca pracy (kontynuacja zatrudnienia) przez

pracowników. Tymczasem, stanowisko Sądu Rejonowego oraz A. nie wpisuje się w

powyższy postulat.

Z tych względów Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok zgodnie z art. 386

§ 1 k.p.c. W konsekwencji oddalono powództwo wobec I.F. i uwzględniono je

przeciwko A. (pkt I i II wyroku), uwzględniając, że umowa z powódką łączyła ww.

podmiot do 31 października 2010 r. Apelację powódki Sąd drugiej instancji zgodnie

z art. 385 k.p.c. oddalił w pozostałym zakresie (w stosunku do pozostałych

pozwanych) - pkt III wyroku. Odnośnie do apelacji pozwanej I.F. Sąd wskazał, że

dotyczyła ona całego zaskarżonego wyroku (również części oddalających

powództwo wobec współpozwanych). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,

apelacja (kasacja) jednego ze współuczestników formalnych w części dotyczącej

oddalenia powództwa wobec współpozwanego skutkuje w ten sposób, że wyrok w

tym zakresie nie uprawomocnia się. Jest ona jednak niedopuszczalna i podlega

odrzuceniu. Dlatego Sąd Okręgowy, zgodnie z art. art. 373 w związku z art. 370

k.p.c., odrzucił apelację pozwanej I.F. w pozostałym zakresie - pkt IV wyroku. O

kosztach procesu za I i II instancję Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z przepisem art.

100 k.p.c. i art. 102 k.p.c.

Skargi kasacyjne od wyroku Sądu Okręgowego wywiedli powódka J. H. oraz

pozwana A.

Powódka zaskarżyła wyrok w części, tj. w pkt I zmieniającym wyrok Sądu

pierwszej instancji w pkt I i oddalającym jej powództwo przeciwko I. F. oraz w pkt III

oddalającym jej apelację w pozostałym zakresie, tzn. w stosunku do SPZGiChP.

Powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 231

k.p., przez jego

10

niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w przedmiotowym stanie

faktycznym doszło do równoczesnych transferów pracowników pomiędzy I. F.

Services sp. z o.o. a Samodzielnym Publicznym Zespołem Gruźlicy i Chorób Płuc,

oraz Samodzielnym Publicznym Zespołem Gruźlicy i Chorób Płuc a A. sp. z o.o., a

także przez jego błędną wykładnię, przez przyjęcie, że: (-) w przedmiotowej sprawie

podstawowe znaczenie ma fakt przekazania wykonywanych zadań przy

jednoczesnej marginalizacji aspektu majątkowego, (-) w danym stanie faktycznym

usługi żywienia mają charakter zadań społecznych, a tym samym nie są

ukierunkowane na osiągnięcie efektu gospodarczego, przez co pryzmat majątkowy

traci na znaczeniu, (-) okoliczność świadczenia usług przez I. F. Services sp. z o.o.

na rzecz także innych podmiotów aniżeli Samodzielny Publiczny Zespół Gruźlicy i

Chorób Płuc, jak również zawieranie przez pozwaną spółkę nowych umów o pracę

z nowymi pracownikami w trakcie trwania kontraktu pozostaje bez znaczenia w

niniejszej sprawie, (-) bez znaczenia pozostaje fakt, że A. sp. z o.o. nie miała

zapotrzebowania na dotychczasową załogę uruchamiając kontrakt w

Samodzielnym Publicznym Zespole Gruźlicy i Chorób Płuc w O. oraz nie

uwzględniono okoliczności, że podmiot ten realizuje inne usługi na rzecz

Samodzielnego Publicznego Zespołu Gruźlicy i Chorób Płuc, aniżeli poprzednia

spółka, (-) ocena czy doszło do „wtórnego" transferu zakładu pracy w niniejszej

sprawie zależy od okoliczności czy nowy pracodawca miał rzeczywistą możliwość

zarządzania majątkiem i wykonywania własnych celów, w tym kierowania

pracownikami, bez względu na fakt, czy miał on zamiar samodzielnie wykonywać

czynności dotychczas realizowane przez podwykonawcę, czy też zamierza zlecić tę

usługę innemu podmiotowi, (-) doszło do „wtórnego" transferu zakładu pracy,

pomimo faktu likwidacji kuchni Samodzielnego Publicznego Zespołu Gruźlicy i

Chorób Płuc, a więc sytuacji, gdzie poprzednia placówka zatrudnienia w sensie

przedmiotowym przestała de facto istnieć.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie i zmianę

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w części, tj.: (-) w punkcie I, w którym

zmienia wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie I i oddala powództwo J. H. w

stosunku do I. F., (-) w punkcie III, w którym oddala apelację powódki w pozostałym

zakresie, tj. w stosunku do Samodzielnego Publicznego Zespołu Gruźlicy i Chorób

11

Płuc, przez ustalenie, że pracodawcą powódki do 31 października 2010 r. był I. F.,

ewentualnie Samodzielny Publiczny Zespół Gruźlicy i Chorób Płuc. Ponadto

wniosła o zasądzenie od pozwanych na jej rzecz kosztów procesu za postępowanie

kasacyjne oraz postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji według

norm przepisanych. Jednocześnie, wskazując na stopień zawiłości sprawy,

powódka wniosła o nieobciążanie jej kosztami postępowania. Powódka zaznaczyła,

że wnosi skargę kasacyjną tylko i wyłącznie z ostrożności procesowej, aby przed

ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy nie dopuścić do zakończenia postępowania

w części oddalającej powództwo w stosunku do pozostałych pozwanych. W jej

przekonaniu prawidłowej oceny prawnej zebranego w sprawie materiału

dowodowego i prawidłowego rozstrzygnięcia dokonał Sąd pierwszej instancji.

Pozwana A. zaskarżyła wyrok Sądu drugiej instancji w części, tj. w zakresie

pkt I (oddalenie powództwa względem I. F.) i pkt II (uwzględnienie powództwa

względem A.). Pozwana oparła skargę na podstawie naruszenia prawa

materialnego, tj. art. 231

§ 1 k.p., przez: (-) błędną wykładnię tego przepisu i

przyjęcie, że samo przejęcie funkcji i zadań poprzedniego usługodawcy przez

nowego usługodawcę skutkuje „przejściem zakładu pracy lub jego części", nawet

mimo nieprzejęcia majątku w sytuacji, gdy świadczenie usług z uwagi na charakter

tych usług musi być oparte na istotnym zapleczu majątkowym; (-) błędną wykładnię

tego przepisu i przyjęcie, że w razie przejęcia funkcji i zadań poprzedniego

usługodawcy przez nowego usługodawcę w sytuacji, gdy świadczenie usług z

uwagi na charakter tych usług musi być oparte na istotnym zapleczu majątkowym,

dochodzi do zachowania wymaganej przez art. 1 dyrektywy Rady 2001/23 z 21

marca 2001 r. tożsamości przedsiębiorstwa poprzedniego i nowego usługodawcy

nawet mimo nieprzejęcia majątku; (-) błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że

usługi żywienia stanowią zadania o charakterze „społecznym, politycznym,

publicznym", a wobec tego w ich wypadku samo przejęcie funkcji i zadań

poprzedniego usługodawcy przez nowego usługodawcę skutkuje „przejściem

zakładu pracy lub jego części" nawet mimo nieprzejęcia majątku; (-) niewłaściwe

zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że w niniejszej sprawie - w której chodzi o

usługi oparte na istotnym zapleczu majątkowym - nastąpiło „przejście zakładu pracy

lub jego części" mimo, że doszło jedynie do przejęcia funkcji i zadań poprzedniego

12

usługodawcy przez nowego usługodawcę bez przejęcia majątku; (-) niewłaściwe

zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że w niniejszej sprawie - w której chodzi o

usługi oparte na istotnym zapleczu majątkowym - nastąpiło zachowanie tożsamości

przedsiębiorstwa mimo, że doszło jedynie do przejęcia funkcji i zadań poprzedniego

usługodawcy przez nowego usługodawcę bez przejęcia majątku; (-) niewłaściwe

zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że usługi żywienia stanowią zadania o

charakterze „społecznym, politycznym, publicznym", a wobec tego nastąpiło

„przejście zakładu pracy lub jego części" mimo, że doszło jedynie do przejęcia

funkcji i zadań poprzedniego usługodawcy przez nowego usługodawcę bez

przejęcia majątku.

Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o: (-)

uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz o uchylenie wyroku Sądu II instancji w części,

tj. w zakresie pkt I i pkt II, a następnie przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez Sąd Okręgowy, względnie zmianę przez Sąd Najwyższy wyroku

Sądu II instancji w tej części (pkt I i pkt II) i oddalenie powództwa względem A. oraz

uwzględnienie powództwa względem I. F., (-) zasądzenie na rzecz A. kosztów

procesu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki: (-) I. F. wniosła o odrzucenie

skargi kasacyjnej i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Ewentualnie wniosła o

oddalenie skargi kasacyjnej w stosunku do pozwanej (I. . ) i zasądzenie od powódki

na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych;

(-) Samodzielny Publiczny Zespół Gruźlicy i Chorób Płuc, wniósł o oddalenie skargi

względem Samodzielnego Publicznego Zespołu Gruźlicy i Chorób Płuc oraz

obciążenie strony powodowej kosztami postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem wymagający wyjaśnienia w niniejszej sprawie sprowadza się do

pytania o to, czy i pod jakimi warunkami rozwiązanie przez zlecającego

wykonywanie i dostarczanie na oddziały szpitala posiłków dla pacjentów i personelu

umowy o wykonywanie tej usługi z jednym wykonawcą i powierzenie jej

13

wykonywania innemu wykonawcy, może być uznane za przejście części zakładu

pracy na tego wykonawcę ze skutkami określonymi w art. 231

k.p., w tym zwłaszcza

ze skutkiem wstąpienia tego ostatniego w stosunki pracy z pracownikami

zatrudnionymi w celu wykonywania usługi. Wyjaśnienie tej kwestii wymaga przede

wszystkim rozważenia pojęcia przejścia części zakładu pracy na innego

pracodawcę w tego rodzaju sytuacji.

Zgodnie z art. 231

§ 1 k.p., w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na

innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych

stosunkach pracy, z zastrzeżeniem przepisów § 5. Przepis ten po przystąpieniu

Polski do Wspólnoty (obecnie Unii) Europejskiej należy interpretować zgodnie z

prawem unijnym. Zważywszy na to, że nie definiuje on przejścia zakładu pracy lub

jego części na innego pracodawcę, ani nie określa kryteriów oceny, czy przejście to

nastąpiło, ograniczając się do wskazania jego skutków, najistotniejsze znaczenie

ma ustalenie jego prounijnej wykładni w tym zakresie. Należy wskazać, że takiej,

koncentrującej się na wskazanych aspektach i akceptowanej przez obecny skład

orzekający wykładni tego unormowania dokonał ostatnio Sąd Najwyższy zwłaszcza

w wyrokach z dnia: 29 marca 2012 r. - I PK 150/11 i I PK 151/11; 11 kwietnia

2012 r. - I PK 145/11 i I PK 155/11 oraz 17 maja 2012 r. - I PK 178/11, I PK 179/11,

I PK 180/11).

Art. 1 dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie

zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony praw

pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części

przedsiębiorstw lub zakładów, powoływanej dalej jako „dyrektywa” lub „dyrektywa

2001/23” stanowi:

„1. a) Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdego przypadku przejęcia

przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu, przez innego

pracodawcę w wyniku prawnego przeniesienia własności lub łączenia.

b) Zgodnie z lit. a) i dalszymi postanowieniami niniejszego artykułu, przejęcie

w rozumieniu niniejszej dyrektywy, następuje wtedy, kiedy przejmowana jest

jednostka gospodarcza, który zachowuje swoją tożsamość, oznaczającą

zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności

14

gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa czy

pomocnicza.”.

Przytoczone unormowanie, niezależnie od jego literalnej treści i

gramatycznej ułomności w obowiązującej polskiej wersji językowej dyrektywy,

należy (bez potrzeby występowania do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem

prejudycjalnym ze względu na stan sprawy wyjaśnionej - acte eclairé, zob. szczeg.

wyrok ETS z dnia 6 października 1982 r. w sprawie 283/81 CILFIT i inni przeciwko

Ministero Della Sanit, zwłaszcza pkt 13-15) odczytać jak następuje.

Po pierwsze, przejście przedsiębiorstwa, zakładu lub części

przedsiębiorstwa, zakładu następuje w drodze prawnego przekazania lub

połączenia. Jak wielokrotnie wyjaśniał Trybunał Sprawiedliwości „z samego

sformułowania art. 1 dyrektywy 2001/23 wynika, że jej zakres stosowania obejmuje

wszystkie przypadki zmiany w ramach stosunków zobowiązaniowych osoby

fizycznej lub prawnej odpowiedzialnej za prowadzenie przedsiębiorstwa lub

zakładu, która z tego tytułu przejmuje obowiązki pracodawcy w stosunku do

pracowników przedsiębiorstwa lub zakładu, a nie ma znaczenia to, czy

przeniesiona została własność składników majątkowych” (np. wyrok z dnia 1

grudnia 2005 r. w połączonych sprawach C-232/04 i C-233/04 Nurten Güney-

Görres and Gul Demir v. Securicor Aviation (Germany) Ltd and Kötter Aviation

Security GmbH & Co. KG., pkt 37 i tam powołane orzecznictwo).

Po drugie, przejście dotyczy jednostki gospodarczej, przez którą należy

rozumieć zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie

działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa

czy pomocnicza. Takie odczytanie art. 1 lit. b dyrektywy znajduje potwierdzenie w

jednoznacznych wypowiedziach Trybunału Sprawiedliwości (zob. np. wyrok TS z 12

lutego 2009 r. w sprawie C-466/07 Dietmar Klarenberg przeciwko Ferrotron

Technologies gmbh, pkt 39; z dnia 10 grudnia 1998 r. w połączonych sprawach C-

173/96 i C-247/96 Francisca Sánchez Hidalgo and Others v. Asociación de

Servicios Aser and Sociedad Cooperativa Minerva and Horst Ziemann v. Ziemann

Sicherheit GmbH i Horst Bohn Schierheitsdienst, pkt 25). Należy wskazać, że w

dyrektywie pojęcie „jednostka gospodarcza” jest zbiorczym pojęciem oznaczającym

przejmowane przedsiębiorstwo, zakład lub część przedsiębiorstwa lub zakładu.

15

Natomiast w terminologii stosowanej w prawie polskim w jego zakresie mieści się

zakład pracy lub część zakładu pracy. Pojęcie jednostki gospodarczej nie

występowało w pierwszej dyrektywie dotyczącej przejścia zakładu pracy (dyrektywa

Rady 77/187/EWG z dnia 14 lutego 1977 r.), w której wskazano, że ma ona

zastosowanie do przejścia przedsiębiorstwa, zakładu lub części zakładu na innego

pracodawcę w wyniku prawnego przejścia lub połączenia (art. 1 ust. 1). Pojęcie to

zostało wprowadzone do prawa wspólnotowego dyrektywą Rady z 29 czerwca

1998 r., 98/50/WE zmieniającą dyrektywę 77/187 z ostatecznym terminem

transpozycji do prawa państw członkowskich wyznaczonym na 17 lipca 2001 r.

Zmiana ta została spowodowana ewolucją orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości

w kwestii kwalifikacji przekazania zadań (funkcji) przedsiębiorstwa innemu

przedsiębiorstwu w kontekście regulacji przejścia zakładu pracy w dyrektywie

77/187. Pierwotnie Trybunał Sprawiedliwości przyjmował, że sama działalność

stanowiąca samodzielną funkcję (zadanie) może być zrównana z zakładem lub

częścią zakładu w rozumieniu dyrektywy. Tym samym przekazanie określonej

funkcji czy też zadania należącego do przedsiębiorstwa innemu podmiotowi może

być uznane za przejście na niego zakładu pracy lub części zakładu pracy. W tej

sytuacji kontynuowanie lub podjęcie po pewnej przerwie tej samej lub podobnej

działalności (funkcji, zadania) przez inne przedsiębiorstwo, nawet bez przejęcia

pracowników lub składników mienia związanych z wykonywaniem zadania, mogło

być, przy uwzględnieniu innych wskaźników zachowania tożsamości, uznane za

przejście zakładu pracy lub części zakładu pracy (zob. wyroki ETS z dnia: 19 maja

1992 r. w sprawie C-29/91 Dr. Sophie Redmond Stichting v. Hendrikus Bartol and

Others, szczeg. pkt 31; 14 kwietnia 1994 r. C-392/92, Christel Schmidt v. Spar -

und Leihkasse der früheren Ämter Bordesholm, Kiel und Cronshagen; 7 marca

1996 r. w połączonych sprawach C-171/94 i C-172 Albert Mercx and Patrick

Neuhuys v. Ford Motors Company Belgium SA). Podważenie powyższej wykładni

nastąpiło jednak już w wyroku w sprawie Rygaard, w której Trybunał

Sprawiedliwości stwierdził, że przejście może dotyczyć stabilnej ekonomicznie

jednostki, której funkcjonowanie nie jest ograniczone do wykonywania jednego

określonego zadania, w tym przypadku ukończenia prac budowlanych

rozpoczętych przez poprzedniego pracodawcę (wyrok z dnia 19 września 1995 r. w

16

sprawie C-48/94 Ledernes Hovedorganisation, acting for Ole Rygaard v. Dansk

Arbejdsgiverforening, acting for Strø Mølle Akustik A/S). Pełne skrystalizowanie

tego stanowiska nastąpiło natomiast w sprawie Süzen, w której Trybunał

Sprawiedliwości uznał, że pojęcie jednostki podlegającej przejściu odnosi się do

zorganizowanej grupy osób i środków ułatwiających wykonywanie działalności

gospodarczej zmierzającej do osiągnięcia określonego celu. Pojęcie jednostki

gospodarczej nie może być zredukowane do powierzonych jej zadań (activity) czy

usług (services) (wyrok z dnia 11 marca 1997 r. w sprawie C-13/95 Ayse Süzen v

Zehnacker Gebäudereinigung GmbH Krankenhausservice pkt 13, 15; tak samo w

późniejszych orzeczeniach, np.: cyt. wyżej sprawy Hidalgo, pkt 25-34 i Nurten

Güney-Görres, pkt 32; wyrok z dnia 25 stycznia 2001 r., C-172/99 w sprawie Oy

LiikenneAb, pkt 31, 34 i in.; z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie C-340/01 Abler i

in., pkt 30). Trybunał odszedł więc tym samym od traktowania samego zadania jako

jednostki podlegającej przejściu. To stanowisko zostało zaakceptowane w

późniejszym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości (z odstępstwem w sprawie

Mercx) i wyrażone w definicji jednostki gospodarczej przyjętej przez dyrektywy

98/50 i 2001/23. W świetle sprawy Süzen podstawowe znaczenie dla prawidłowego

rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących transferu ma ocena charakteru jednostki

gospodarczej: czy jest to jednostka, której zasadniczymi zasobami, wartościami

(assets), decydującymi o jej charakterze i zdolności do prowadzenia działalności,

są pracownicy i ich kwalifikacje, czy też jest to jednostka, o której charakterze

decydują składniki materialne. W przypadku tych pierwszych przejście może się

dokonać bez przejęcia istotnych składników materialnych, jeśli większość

pracowników (w sensie liczby i kwalifikacji) została przejęta. Dotyczy to w świetle

orzecznictwa Trybunału takich usług jak sprzątanie, pomoc w domu dla

mieszkańców gminy potrzebujących takiej pomocy, nadzorowanie obiektów,

utrzymanie parków i ogrodów (zob. np. wyrok z dnia 10 grudnia 1998 r. w

połączonych sprawach C-127/96, C-229/96 i C-74/97 Francisco Hernández SA v.

Prudencia Gómez Pérez, María Gómez Pérez i Contratas y Limpiezas SL, oraz

Friedrich Santner v. Hoechst AG i Mercedes Gómez Montaña v. Claro Sol SA i Red

Nacional de Ferrocarriles Españoles (Renfe), pkt 32; wyżej cyt. wyrok w sprawie

Hidalgo i in., pkt 32; wyrok z dnia 24 stycznia 2002 r. w sprawie C-51/00 Temco

17

Service Industries S.A. v. Samir Imzilyen and Others, pkt 33; wyrok C-151/09 z dnia

29 lipca 2010 r. w sprawie Federación de Servicios Publicos de la UGT (UGT-FSP)

v. Ayuntamiento de la Linea de la Concepción, Marii del Rosario Vecino Uribe,

Ministerio Fiscal, pkt 29, wyrok C-463/09 z dnia 20 stycznia 2011 r. w sprawie

CLECE SA v. Marii Socorro Martin Valor, Ayuntamiento de Cobisa, pkt 33). W

wymienionych sprawach Trybunał uznał, że w pewnych sektorach, których

działalność opiera się głównie na sile roboczej, zespół pracowników, który prowadzi

trwale wspólną działalność, może tworzyć jednostkę gospodarczą. W przypadku

jednostek, których funkcjonowanie opiera się głównie na składnikach materialnych,

decydujące jest przejęcie zasobów materialnych, nawet gdy nie przejęto większości

zasobów pracy. Dotyczy to np. usług w zakresie komunikacji miejskiej (wyrok z

dnia 25 stycznia 2001 r. w sprawie C-172/99 Oy Liikenne Ab v. Pekka Liskojärvi

and Pentti Juntunen) oraz wyżywienia pacjentów szpitala (zob. cyt. wyżej sprawę

Abler). W szczególności w sprawie Abler Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że

artykuł 1 dyrektywy 77/187 w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw

Członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku

przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części zakładów należy interpretować jako

dotyczący sytuacji, w której instytucja zamawiająca, która udzieliła zamówienia na

zarządzanie usługami gastronomicznymi w szpitalu jednemu wykonawcy,

unieważnia to zamówienie i zawiera umowę na świadczenie tych samych usług z

drugim wykonawcą, i gdy drugi wykonawca korzysta ze znacznej części środków

trwałych uprzednio wykorzystywanych przez pierwszego wykonawcę a następnie

udostępnionych przez instytucję zamawiającą, nawet jeżeli drugi wykonawca

wyraził zamiar niezatrudniania pracowników pierwszego wykonawcy (pkt 43 i

sentencja).

Po trzecie, przejście następuje pod warunkiem, że przekazywana jednostka

gospodarcza zachowuje tożsamość. Pojęcie tożsamości zostało wprowadzone do

unijnej regulacji transferu zakładu pracy dopiero dyrektywą 98/50 WE. Jednakże

wcześniej zostało ono uznane za podstawowe kryterium skuteczności przejścia w

orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Podstawowe znaczenie miał w tym

względzie wyrok z dnia 18 marca 1986 r. w sprawie C-24/85 Jozef Maria Antonius

Spijkers v. Gebroeders Benedik Abattoir CV et Alfred Benedik en Zonen BV (pkt

18

11-14). W jego uzasadnieniu Trybunał wskazał, że decydujące dla uznania, czy

nastąpiło przejście zakładu jest zachowanie jego tożsamości. W konsekwencji,

przejście przedsiębiorstwa, zakładu pracy lub części zakładu pracy nie przejawia

się jedynie w przekazaniu jego majątku (assets), lecz konieczne jest przede

wszystkim rozważenie, czy został przekazany jako funkcjonująca jednostka, czy

jego działanie jest rzeczywiście kontynuowane lub podjęte ponownie przez nowego

pracodawcę. W celu oceny, czy przesłanki przejęcia zostały spełnione, należy

wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, które charakteryzują dane

zachowanie, do których zalicza się w szczególności rodzaj przedsiębiorstwa lub

zakładu, o który chodzi, przejęcie lub brak przejęcia składników majątkowych takich

jak budynki i ruchomości, wartość składników niematerialnych w chwili przejęcia,

przejęcie lub brak przejęcia większości pracowników przez nowego pracodawcę,

przejęcie lub brak przejęcia klientów, a także stopień podobieństwa działalności

prowadzonej przed i po przejęciu oraz czas ewentualnego zawieszenia tej

działalności. Elementy te muszą być zawsze oceniane całościowo w kontekście

konkretnej sprawy i żaden z nich nie może być samodzielnie podstawą przyjęcia,

że jednostka (przedsiębiorstwo, zakład lub część zakładu) zachowała tożsamość.

W kilku wcześniejszych orzeczeniach w sprawach dotyczących świadczenia usług

Trybunał Sprawiedliwości uznał, że przy uwzględnieniu kryteriów wskazanych w

uzasadnieniu wyroku w sprawie Spijkers, decydujące o zachowaniu tożsamości

przejętego zakładu lub części zakładu pracy może być kontynuowanie lub podjęcie

przez nowego pracodawcę działalności zaprzestanej przez dotychczasowego

pracodawcę, np. sprzątanie obiektu (Schmidt, pkt 17), sprzedaży samochodów

(Merckx, pkt 26-32), pomocy dla narkomanów (Redmond Stichting, pkt 23-31),

nawet gdy nie nastąpi przekazanie składników majątkowych lub pracowników. Od

sprawy Süzen Trybunał Sprawiedliwości przyjmuje jednak konsekwentnie, że

jednostka gospodarcza (a więc przedsiębiorstwo, zakład, część zakładu) będąca

przedmiotem transferu nie może być sprowadzona tylko do działalności, którą

prowadzi. Jej tożsamość wynika z wielości nierozłącznych elementów, jak

wchodzący w jej skład personel, kierownictwo, organizacja pracy, metody działania

czy ewentualnie jej środki trwałe (podobnie ww. wyroki w sprawach: Süzen, pkt 15;

Hernández Vidal i in., pkt 30; Hidalgo i in., pkt 30; CLECE, pkt 41).

19

3. Przedstawiona wyżej (w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości

zaskarżonego wyroku) charakterystyka pojęcia przejścia przedsiębiorstwa, zakładu

pracy lub części zakładu pracy na innego pracodawcę w dyrektywie 2001/23/WE

wyznacza, jak wskazano, treść pojęcia przejścia zakładu pracy lub części zakładu

pracy na innego pracodawcę w art. 231

§ 1 k.p.

4. Wobec powyższego można stwierdzić, że dokonanie przez sąd oceny, czy

nastąpiło przejście zakładu pracy lub części zakładu pracy na innego pracodawcę,

polegającej w istocie na subsumcji danego stanu faktycznego do normy wynikającej

z art. 231

§ 1 k.p., wymaga następujących działań:

- W pierwszej kolejności sąd musi dokonać identyfikacji zakładu pracy lub

części zakładu pracy (jednostki gospodarczej) będących przedmiotem przejścia.

Chodzi tu o ustalenie, czy występuje dostatecznie wyodrębniona jednostka (część

zakładu pracy), którą można uznać za zorganizowane połączenie zasobów, którego

celem jest prowadzenie działalności gospodarczej. Np., czy w ramach szpitala lub

przedsiębiorstwa usługodawcy można wyodrębnić taką jednostkę gospodarczą –

część zakładu pracy (zorganizowane połączenie zasobów), prowadzącą

działalność w zakresie wykonywanie posiłków dla pacjentów i personelu tej

szpitala. W tym celu należy odwołać się do wypracowanych w orzecznictwie

Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Najwyższego kryteriów ustalania istnienia takiej

jednostki, jak przypisanie jej określonego zadania, wyodrębnienie zespołu

pracowników, ustalenie określonej struktury kierownictwa, umożliwienie

dysponowania środkami materialnymi, urządzeniami, specjalistyczną wiedzą itp.

Należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy w wielu orzeczeniach przyjął

odpowiadające unijnemu pojęciu jednostki gospodarczej określenie części zakładu

pracy, wskazując, że jest to pewna zorganizowana całość, na którą składają się

określone elementy materialne i majątkowe, system organizacyjny i struktura

zarządzania, które dają możliwość dalszego wykonywania pracy przez

zatrudnionych w niej pracowników (zob. wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2010 r., I PK

210/09, LEX nr 794501 i tam powołane orzeczenia).

- Kolejnym krokiem powinno być ustalenie, jakiego rodzaju jednostka jest

przedmiotem przejścia twierdzonego przez powoda w danej sprawie, a w

szczególności, czy jest to jednostka, którą konstytuuje zespół pracowników, czy też

20

o jej wyodrębnieniu przesądzają składniki materialne (zob. cyt. wyżej wyroki TS

kontynuujące linię Süzen, a także cyt. już wcześniej wyroki SN z dnia 29 marca

2012 r., w sprawach I PK 150/11 i I PK 151/11, z 11 kwietnia 2012 r. w sprawach

I PK 145/11 i I PK 155/11 oraz wyroki z 17 maja 2012 r., w sprawach I PK 178/11,

179/11 i 180/11).

- Na koniec sąd powinien zbadać, czy jednostka ta zachowała tożsamość po

przejściu usługi, czy jej działanie jest rzeczywiście kontynuowane lub podjęte

ponownie przez nowego pracodawcę. Jak wskazano, w przypadku jednostek,

których funkcjonowanie opiera się głównie na składnikach materialnych,

decydujące jest przejęcie zasobów materialnych, nawet gdy nie przejęto większości

zasobów pracy (w wyżej określonym sensie). Nie oznacza to jednak, że inne

kryteria zachowania tożsamości nie mają znaczenia. Przeciwnie, zgodnie ze

stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości wyznaczonym sprawami Spijkers i Süzen,

sąd badający zachowanie tożsamości przez przejętą jednostkę powinien zawsze

dokonywać całościowej oceny, a zachowanie jednego z jej elementów nie może

być podstawą przyjęcia, że przejmowana jednostka (np. część zakładu) zachowała

tożsamość. Z tego względu np. zatrudnienie przez nowego pracodawcę

pracowników przejmowanej jednostki jest istotnym wskaźnikiem zachowania jej

tożsamości także w przypadkach usług opartych w zasadniczym stopniu na

składnikach majątkowych (np. urządzeniach technicznych) służących wykonywaniu

określonej działalności. Może to mieć szczególne znaczenie w sytuacji, gdy

powstają wątpliwości, czy przejęta część środków majątkowych jednostki jest

wystarczająca do stwierdzenia jej przejścia. Dotyczy to także innych wyznaczników

tożsamości jednostki, w tym szczególnie zachowania przez nią organizacyjnej

samodzielności (zob. np. Hidalgo, pkt 26), jakkolwiek również ten warunek nie

może sam w sobie decydować o tożsamości jednostki (zob. zwłaszcza Klarenberg

pkt 43, 53 i sentencja).

5. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że ocena przez sąd, czy nastąpiło

przejście części zakładu pracy (jednostki gospodarczej) na nowego pracodawcę, w

sytuacji, w której nowy usługodawca przejął usługi od poprzedniego usługodawcy

wykonującego je na rzecz podmiotu zamawiającego usługę, wymaga ustalenia, czy

przejmowana część zakładu pracy (jednostka gospodarcza) zachowała tożsamość,

21

a w szczególności, zależnie od tego, czy działanie jednostki gospodarczej opiera

się głównie na pracy ludzkiej, czy na składnikach majątkowych, konieczne jest

ustalenie, czy nowy usługodawca przejął decydującą o jej zachowaniu część

pracowników lub majątku (wyposażenia materialnego) przejmowanej jednostki (art.

231

§ 1 k.p.).

Należy przypomnieć, że w dotychczasowym orzecznictwie Trybunał

Sprawiedliwości i Sąd Najwyższy przyjmowały, że usługi polegające na

przygotowywaniu i dostarczaniu posiłków do szpitala opierają się w decydującym

stopniu na składnikach majątkowych służących ich wykonywaniu (TS - zob. cyt.

wyżej sprawa Abler, pkt 43 i sentencja; SN – zob. cyt. wyżej sprawy: z dnia 29

marca 2012 r. I PK 150/11 i I PK 151/11 oraz z 11 kwietnia 2012 r., I PK 145/11 i

I PK 155/11).

6. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić,

że Sąd Okręgowy nie uwzględnił powyższych wskazań dotyczących ustalenia, że

miało miejsce przejście części zakładu pracy na innego pracodawcę wynikających z

wykładni art. 231

§ 1 k.p. Sąd Okręgowy przeprowadził negującą opisaną wyżej

wykładnię art. 231

§ 1 k.p. argumentację, prowadzącą go do uznania, że w wyniku

przejścia części zakładu pracy, której zresztą Sąd nie zidentyfikował w zgodny z

przedstawionymi wyżej wymaganiami sposób, pracodawcą powódki stała się

pozwana A. W tym celu Sąd najpierw uznał, że doszło do przejścia części zakładu

pracy I. F. na Wojewódzki Szpital Specjalistyczny z tej przyczyny, że spółka ta

zwróciła wymienionemu szpitalowi użytkowane pomieszczenia i ich wyposażenie.

Następnie zaś stwierdził, że tę część zakładu przejęła od wymienionego szpitala

pozwana A., przez to, że przejęła od niego zadanie wykonywania i dostarczania

posiłków. Sąd Okręgowy nie wziął jednak pod uwagę, że Wojewódzki Szpital

Specjalistyczny nie kontynuował działalności pozwanej I. F. w zakresie cateringu,

ani nie miał zamiaru wznowienia jej w późniejszym okresie, lecz zlecił je kolejnemu

wykonawcy (pozwanej A.), który świadczył je w oparciu o zaplecze kuchenne

rozbudowane przez siebie w Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w O. W

rezultacie A. nie mogła przejąć zadania prowadzenia cateringu od Wojewódzkiego

Szpitala Specjalistycznego, skoro ten nie przejął go, ani tym bardziej części zakładu

pracy, od I. F. Services. W tej sytuacji zawieszone w próżni są rozważania Sądu

22

odwoławczego dotyczące znaczenia (dla koncepcji transferu zakładu pracy) zadań

wykonywanych w sferze publicznej, do której należą szpitale. Jedynie na

marginesie należy stwierdzić, że jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej

pozwanej, zadania w zakresie cateringu szpitala przez firmę zewnętrzną nie mogą

być traktowane jako usługi o charakterze „społecznym, politycznym czy

publicznym”. Mają one bowiem zawsze charakter gospodarczy, nastawiony na

zysk, nawet gdy są wykonywane na rzecz podmiotów realizujących misję publiczną.

Sąd Okręgowy nie rozważył natomiast możliwości uznania, że nastąpiło przejście

jednostki gospodarczej (części zakładu pracy) realizującej zadania w zakresie

przygotowywania i dostarczania posiłków dla szpitali między pozwanymi I. F. i A., w

związku z rozwiązaniem umów o świadczenie tej usługi z pierwszą z tych spółek

przez, między innymi, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny i pozwany SPZGiChP, i

powierzeniem przez nich świadczenia tej usługi drugiej z nich. Sytuacja taka mieści

się w zakresie pojęcia przejścia części zakładu pracy na innego pracodawcę

zarówno w świetle prawa unijnego (zob. cyt. wyżej sprawa Abler, pkt 43 i

sentencja), jak i polskiego (zob. np. wyroki SN z 29 marca 2012 r., I PK 150/11 i

I PK 151/11). Należy jednak zauważyć, że zgodnie z ustaleniami przyjętymi w

podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku, jakkolwiek „A. przejęła praktycznie w

całości zadania realizowane przez skarżącą I. F.”, to nie wykorzystuje ona żadnych

składników mienia związanych z wykonywaniem usługi żywienia pacjentów przez

jej poprzedniczkę. Oznacza to, w świetle orzecznictwa kwalifikującego usługi

cateringu szpitali do sektorów usług, w których funkcjonowanie jednostek

gospodarczych opiera się na składnikach majątkowych, że nie miało miejsca

przejście części zakładu pracy między wymienionymi spółkami. Należy dodać, że w

podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku brakuje też ustaleń co do liczby

przejętych przez A. pracowników I. F.

Z tych względów należy uznać za usprawiedliwiony, przedstawiony w

skargach kasacyjnej powódki i pozwanej A., zarzut naruszenia przez wyrok Sądu

Okręgowego art. 231

§ 1 k.p. Z tego względu orzeczono jak w pkt. 1 i 2 niniejszego

wyroku.

Skarga kasacyjna pozwanej A. w pozostałym zakresie, dotyczącym

oddalenia powództwa wobec I. F., podlega zaś na podstawie art. 3986

§ 3 w

23

związku z art. 3986

§ 2 k.p.c. odrzuceniu jako niedopuszczalna (pkt 3 sentencji),

ponieważ, według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, pozwany

będący jednym z dłużników solidarnych, nie może, jako współuczestnik materialny,

zaskarżyć wyroku w części oddalającej powództwo w stosunku do pozostałych

dłużników - występujących po tej samej stronie procesowej - chociażby

rozstrzygnięcie sądu oddziaływało na jego odpowiedzialność (por. orzeczenia Sądu

Najwyższego: z dnia 11 maja 1966 r., II CR 387/66, OSNC 1967 nr 7 - 8, poz. 133,

z dnia 22 kwietnia 1991 r., III CZP 34/91, OSNC 1992 nr 2, poz. 24, czy z dnia 19

czerwca 2002 r., II CZ 54/02, LEX nr 566001).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.