II UK 309/11

Sygn. akt II UK 309/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Halina Kiryło

w sprawie z wniosku B. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 maja 2011 r.,

oddala skargę i zasądza od strony pozwanej na rzecz

wnioskodawcy kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r., Sąd Apelacyjny, oddalił apelację Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2010 r., którym zmieniono decyzję

organu rentowego z dnia 12 sierpnia 2010 r. i przyznano wnioskodawcy B. K.

prawo do emerytury nauczycielskiej od dnia 22 czerwca 2010 r., wobec spełnienia

przez niego przesłanek określonych w art. 88, art. 1 ust. 2 pkt 5 i art. 9 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r.

Nr 97, poz. 674 ze zm.).

W stanie faktycznym sprawy, decyzją z dnia 12 sierpnia 2010 r. organ

rentowy nie uwzględnił wniosku o dochodzone świadczenie, przyjmując że

zaliczeniu do okresu pracy nauczycielskiej nie podlegają okresy pracy

wnioskodawcy w OHP w T. od dnia 26 października 1988 r. do dnia 31 maja 1992 r.

oraz od dnia 1 maja 2004 r., do dnia 31 grudnia 2008 r., gdyż w tym czasie

wnioskodawca nie wykonywał pracy dydaktycznej i wychowawczej w rozumieniu

art. 1 ust. 1 pkt 5 Karty Nauczyciela. Na dzień 31 grudnia 2008 r., łączny staż pracy

wnioskodawcy wynosił 33 lata 1 miesiąc i 16 dni w tym okres składkowy 28 lat 5

miesięcy i 7 dni, okres nieskładkowy 4 lata 8 miesięcy i 9 dni. Do ustalenia stażu

pracy nauczycielskiej organ rentowy uznał okres pracy od dnia 1 czerwca 1992 r.,

do dnia 30 kwietnia 2004 r., tj. 11 lat 8 miesięcy i 24 dni, z wyłączeniem okresu

zasiłku chorobowego tj. 2 miesiące i 9 dni. Wnioskodawca rozwiązał stosunek

pracy z dniem 31 maja 2010 r. i nie przystąpił do Otwartego Funduszu

Emerytalnego.

Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, Sąd Okręgowy ustalił, że

wnioskodawca był zatrudniony w D. Wojewódzkiej Komendzie OHP w okresie od

dnia 26 października 1988 r. do dnia 31 maja 2010 r., początkowo (do dnia 31 maja

1992 r.) jako Komendant Plutonu, od dnia 1 czerwca 1992 r. do dnia 30 kwietnia

2004 r., jako starszy wychowawca, a w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31

maja 2010 r., jako Komendant Hufca Pracy. W świadectwie pracy z dnia 31 maja

2010 r., pracodawca potwierdził wykonywanie pracy w szczególnym charakterze od

dnia 26 października 1988 r. do dnia 31 maja 2010 r. Wnioskodawca

3

udokumentował kwalifikacje w postaci wykształcenia wyższego - studia wyższe na

Akademii Rolniczej– 30 kwietnia 1980 r. i uprawnienia pedagogiczne - ukończony

kurs pedagogiczny wraz ze złożonym egzaminem z programu kursu

pedagogicznego. W pierwszym okresie pracy w OHP wnioskodawca był

zatrudniony jako starszy wychowawca w Ochotniczym Hufcu Pracy w T. W 1982 r.,

struktury OHP zostały przekształcone w jednostki organizacyjne zmilitaryzowane i

przyjęto nazewnictwo wojskowe i utworzono plutony czyli grupy wychowawcze

młodocianych uczestników Hufca Pracy, a wychowawca według nowej

nomenklatury był Komendantem Plutonu. Wnioskodawca pracował od początku

zatrudnienia w OHP. Wnioskodawca zarówno na stanowisku Komendanta Plutonu,

starszego wychowawcy jak i Komendanta Hufca Pracy realizował wszystkie

zadania OHP określone statutem i regulaminem i w tym zakresie podlegał kontroli

Dolnośląskiej Wojewódzkiej Komendy OHP. Również zajmując stanowisko

Komendanta Hufca Pracy w okresie do dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 maja 2010

r., pracował faktycznie jako wychowawca młodzieży i miał przydzieloną około 60

osobową grupę wychowawczą, gdyż taki był charakter pracy w Hufcach, stan

kadrowy i zadania do realizacji, a dodatkowo pełnił czynności kierownika związane

z tą funkcją. Wnioskodawca przez cały okres zatrudnienia pracował w pełnym

wymiarze czasu pracy, a czas poświęcony na bezpośrednią pracę dydaktyczno-

wychowawczą z młodzieżą wynosił do 80% czasu pracy. W latach 2004 - 2010

Hufiec w T. - gdzie pracował wnioskodawca liczył do 130 osób początkowo był

zatrudniony jeden wychowawca i Komendant, a następnie zatrudniony został

jeszcze jeden wychowawca. Grupy wychowawcze były liczne i każda z

zatrudnionych w Hufcu osób miała obowiązek prowadzenia ze swoją grupą zajęć

dydaktyczno-wychowawczych i realizacji z grupą oraz wszystkimi wychowankami

wszystkich zadań określonych w przepisach wewnętrznych i wynikających z

okresowych planów pracy. Wszystkie realizowane zajęcia z młodzieżą i wszelkie

podejmowane w związku z pracą wychowawczą i dydaktyczną czynności były

odnotowywane co do ich zakresu oraz wymiaru czasowego i w tym zakresie

podlegały kontroli. W okresie zatrudnienia jako Komendant Plutonu i Komendant

Hufca Pracy wnioskodawca w szczególności organizował i prowadził szkolenia

ideowo- wychowawcze, kulturalno-oświatowe i sportowo-turystyczne. Zajmował się

4

kontrolą realizacji obowiązku szkolnego i nauki zawodu i pomocą w nauce.

Rozwiązywał problemy wychowawcze uczestników hufca, prowadząc rozmowy z

młodzieżą, rodzicami, nauczycielami, czy innymi podmiotami. Utrzymywał kontakty

z pracodawcami i instruktorami praktycznej nauki zawodu. Prowadził prace

resocjalizacyjne z młodzieżą. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Sąd

pierwszej instancji uwzględnił odwołanie i przyznał wnioskodawcy prawo do

emerytury nauczycielskiej od dnia 22 czerwca 2010 r. stwierdzając, że spełnił on

przesłanki niezbędne do uzyskania prawa do emerytury nauczycielskiej. W ocenie

Sądu Okręgowego wnioskodawca nabył kwalifikacje, o których mowa w art. 9 ust. 1

pkt 1 Karty Nauczyciela, a ponadto w wymienionych wyżej okresach wykonywał

pracę nauczyciela.

Apelację organu rentowego oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 19 maja

2011 r., podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz zapadłe

orzeczenie.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego

przez błędną wykładnię art. 88 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela i przyjęcie, że okresy pracy wnioskodawcy od

dnia 26 października 1988 r. do dnia 31 maja 1992 r. na stanowisku Komendanta

Plutonu oraz w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. na

stanowisku Komendanta Hufca Pracy są okresami pracy nauczycielskiej, podczas

gdy prawidłowa wykładnia przepisów wskazuje, że wnioskodawca na zajmowanych

stanowiskach nie prowadził zajęć dydaktycznych i wychowawczych bezpośrednio z

uczestnikami hufca pracy, w co najmniej połowie obowiązującego czasu pracy, a

zatem w okresach tych praca wnioskodawcy nie może być kwalifikowana jako

praca nauczycielska w myśl ustawy Karta Nauczyciela, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie

odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 12 sierpnia 2010 r.,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie oddalenie skargi

5

wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa

procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania (tak jak w rozpoznawanej sprawie) lub gdy zarzut taki

okaże się niezasadny.

Oznacza to, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że po pierwsze

wnioskodawca nabył kwalifikacje określone w art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela,

a w wymienionych wyżej okresach w czasie zatrudnienia w OHP w T. wykonywał

pracę nauczyciela (art. 1 ust. 2 pkt 5 Karty).

W myśl art. 47 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227), odrębne przepisy określają zasady przechodzenia na emeryturę, bez

względu na wiek, nauczycieli urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem

1 stycznia 1969 r. Przepisami tymi są przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczyciele, mający

trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym

charakterze mogą przejść na emeryturę. Za pracowników, zatrudnionych w

szczególnym charakterze uważa się nauczycieli, wychowawców i innych

pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w

art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Ten z kolei przepis w

ust. 1 wymienia nauczycieli zatrudnionych w szkołach, przedszkolach i innych

placówek oświatowo-wychowawczych, a w ust. 2 pracowników zatrudnionych u

innych pracodawców. W punkcie 5 tego przepisu wymienieni są pracownicy

zatrudnieni w Ochotniczych Hufcach Pracy na stanowiskach wychowawców,

pedagogów oraz na stanowiskach kierowniczych, posiadający kwalifikacje, o

których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1, wykonujący pracę dydaktyczną i wychowawczą

co najmniej w połowie obowiązującego ich czasu pracy. W świetle poczynionych

6

przez Sąd i niekwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń, wnioskodawca

udokumentował kwalifikacje w postaci wykształcenia wyższego i uprawnienia

pedagogiczne.

Stosownie do stanowiska Sądu Najwyższego zajętego w wyroku z dnia 24

kwietnia 2008 r., II UK 262/07, (OSNP 2009 nr 15-16, poz. 211), wymaganie

posiadania wyższego wykształcenia z odpowiednim przygotowaniem

pedagogicznym stawiane pracownikom zatrudnionym na stanowiskach

kierowniczych w Ochotniczych Hufcach Pracy warunkuje możliwość zaliczenia

okresów zatrudnienia w tym charakterze jako pracy nauczyciela (pracy w

szczególnym charakterze), umożliwiającej ubieganie się o emeryturę w obniżonym

wieku emerytalnym.

Zgodnie z ustaleniami Sądu, praca wnioskodawcy w czasie zatrudnienia w

OHP w T. była pracą w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty

Nauczyciela, a czas poświęcony na bezpośrednią pracę dydaktyczno-

wychowawczą z młodzieżą wynosił do 80% czasu pracy.

Przy takich ustaleniach faktycznych, zarzucane w skardze naruszenie

wymienionych przepisów prawa materialnego „przez błędną wykładnię” jest

oczywiście prawnie nieskuteczne.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono - uwzględniając wynagrodzenie

pełnomocnika wnioskodawcy, zgodnie z § 11 ust. 2 oraz § 12 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).