III KK 140/12

Sygn. akt III KK 140/12

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

w sprawie M. S.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 21 czerwca 2012 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Rejonowego w O.

z dnia 16 listopada 2011 r.,

uchyla wyrok Sądu Rejonowego w O. w zaskarżonej części

dotyczącej orzeczenia o karze grzywny i w tym zakresie

przekazuje sprawę temu Sadowi w celu ponownego rozpoznania.

U Z A S A D N I E N I E

2

Sąd Rejonowy w O. w dniu 16 listopada 2011 r. rozpoznał wniosek o

wydanie wyroku łącznego złożony przez obrońcę M. S., którym objęto

następujące wyroki skazujące:

1. Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 lutego 2011 r. w sprawie sygn. akt

II K 52/11, za czyn z art. 244 k.k., popełniony w dniu 23 listopada

2010 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie

warunkowo zawieszono na okres 3 lat próby oraz grzywnę w

wysokości 50 stawek dziennych po 10 złotych każda;

2. Sądu Rejonowego w O. z dnia 3 marca 2011 r. w sprawie sygn. akt

VII K 152/11, za czyn z art. 244 k.k., popełniony w dniu 8 grudnia

2010 r., na karę 1 miesiąca pozbawienia wolności, której wykonanie

warunkowo zawieszono na okres 2 lat próby oraz grzywnę w

wysokości 20 stawek dziennych po 20 złotych każda;

3. Sądu Rejonowego w P. z dnia 9 maja 2011 r. w sprawie sygn. akt II

K 77/11, za czyn z art. 238 k.k., popełniony w dniu 19 maja 2010 r.,

na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie

warunkowo zawieszono na okres 2 lat próby oraz grzywnę w

wysokości 60 stawek dziennych po 10 złotych każda;

4. Sądu Rejonowego w O. z dnia 30 czerwca 2011 r. w sprawie sygn.

akt VII K 297/11, za czyn z art. 286 § 1 k.k., popełniony w dniu 19

maja 2010 r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawieszono na okres 3 lat próby oraz

grzywnę wymierzoną na podstawie art. 33 § 2 k.k. w wysokości 30

stawek dziennych po 20 złotych każda;

Następnie, Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r.

sygn. akt VII K 957/11 połączył kary pozbawienia wolności wymierzone

M. S. w/w wyrokami i orzekł karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia

wolności. Na podstawie art. 89 § 1, 2 i 3 k.k., art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1

pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności zostało

warunkowo zawieszone na okres 4 lat próby, a na podstawie art. 71 § 1 k.k.

w zw. z art. 89 § 2 k.k. Sąd Rejonowy orzekł wobec skazanego grzywnę w

3

wymiarze 110 stawek dziennych z ustaleniem wysokości jednej stawki na

kwotę 10 zł. Na podstawie art. 576 § 1 k.p.k. pozostałe rozstrzygnięcia

zawarte w wyrokach wydanych w sprawach, w których kary połączono, a

nie objęte wyrokiem łącznym – Sąd Rejonowy w O. pozostawił do

odrębnego wykonania, zaś w oparciu o przepis art. 577 k.p.k. na poczet

orzeczonej wobec skazanego kary grzywny zaliczył kary grzywien

dotychczas wykonane. Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i

uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego.

Obecnie, kasację na korzyść skazanego od powyższego wyroku – w

części dotyczącej orzeczenia o karze grzywny – wniósł Prokurator

Generalny zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść

rozstrzygnięcia naruszenie przepisów prawa karnego materialnego w

postaci art. 85 k.k. i art. 89 § 2 k.k. w zw. z art. 71 § 1 k.k., polegające na

zaniechaniu orzeczenia wobec M. S. kary łącznej grzywny, przy

jednoczesnym orzeczeniu wobec skazanego grzywny (na podstawie art. 71

§ 1 k.k. w zw. z art. 89 § 2 k.k. – przyp. SN) w sytuacji, gdy kara tego

rodzaju była już każdorazowo orzeczona za jednostkowe przestępstwa

pozostające w zbiegu. W oparciu o tak sformułowany zarzut Autor kasacji

wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w

tym zakresie Sądowi Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna w stopniu,

który przemawiał za jej uwzględnieniem na posiedzeniu odbywającym się

bez udziału stron w trybie przewidzianym w art. 535 § 5 k.p.k. Istotnie,

rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w O. z dnia 16 listopada 2011 r. - w

zaskarżonej części – jest oczywiście wadliwe, gdyż zostało wydane z

rażącym naruszeniem przepisów wskazanych w zarzucie nadzwyczajnego

środka zaskarżenia. W sytuacji bowiem, gdy zachodzą warunki do

orzeczenia kary łącznej obejmującej skazania kilkoma wyrokami sąd jest

zobligowany do wydania wyroku łącznego. Dyspozycja zawarta w

przepisie art. 85 k.k. nie pozostawia co do tego żadnych wątpliwości.

4

Obowiązek ten dotyczy zarówno kary pozbawienia wolności, jak i kary

grzywny. Stwierdzając zatem, że w odniesieniu do skazanego M. S.

spełnione są wymagania co do wydania wyroku łącznego – Sąd Rejonowy

w O. powinien uczynić przedmiotem swego rozstrzygania nie tylko kary

pozbawienia wolności, ale i kary grzywny wymierzone wyrokami

podlegającymi łączeniu. Pominięcie tych ostatnich i brak orzeczenia kary

łącznej grzywny w zaskarżonym wyroku, rażąco naruszało nakaz

wynikający z treści art. 85 k.k. Powyższe uchybienie wywarło istotny

wpływ na treść orzeczenia, albowiem kary grzywny określone w

poszczególnych wyrokach połączonych zaskarżonym obecnie

rozstrzygnięciem – nadal podlegają odrębnemu wykonaniu.

Niezależnie od powyższego uchybienia – zawieszając warunkowo

wykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności – Sąd Rejonowy

na podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 89 § 2 k.k. orzekł wobec

skazanego M. S. grzywnę w wymiarze 110 stawek dziennych z ustaleniem

wysokości jednej stawki na kwotę 10 zł. Rozstrzygnięcie w tym zakresie

można oczywiście interpretować, tak jak czyni to skarżący, jako nieudaną

próbę orzekania co do grzywien wymierzonych w wyrokach podlegających

połączeniu, ale niezależnie od tych domniemań, także i ta część wyroku

Sądu Rejonowego w O. jest wadliwa. Stosownie do dyspozycji art. 89 § 2

k.k. sąd orzekając karę łączną pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania, może orzec karę grzywny określoną w art. 71

§ 1 k.k., chociażby jej nie orzeczono za przestępstwa pozostające w zbiegu.

Oznacza to, że przewidziana w art. 89 § 2 k.k. możliwość orzekania

grzywny określonej w art. 71 § 1 k.k., wiąże się wyłącznie z warunkowym

zawieszeniem wykonania kary łącznej pozbawienia wolności i jest

niezależna od możliwych podstaw orzekania grzywien za poszczególne

przestępstwa wówczas, gdy żadnej nie orzeczono. Przepis ten nie daje

natomiast podstaw do odrębnego orzekania kary grzywny związanej z

warunkowym zawieszeniem wykonania łącznej kary pozbawienia wolności

– w sytuacji, gdy za poszczególne zbiegające się przestępstwa zostały już

5

orzeczone jednostkowe kary grzywny. Wtedy bowiem znajduje

zastosowanie zasada wyrażona w art. 85 k.k., obligująca do połączenia

także poszczególnych kar grzywny. Tym bardziej też nie ma podstaw do

tego, aby pozostawiać do odrębnego wykonania jednostkowe kary grzywny

już wcześniej wymierzone w wyrokach podlegających połączeniu, a więc

de facto zaniechać połączenia tych grzywien, a jednocześnie orzec nową

grzywnę – w oparciu o przepisy art. 71 § 1 k.k. i art. 89 § 2 k.k. – wiążąc to

rozstrzygnięcie z orzeczeniem łącznej kary pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Konsekwencją takiego zabiegu

jest poddanie skazanego podwójnej niejako represji ekonomicznej: raz z

tytułu warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności

wymierzonej w jednostkowym wyroku podlegającym połączeniu, a drugi

raz – z tytułu warunkowego zawieszenia wykonania kary łącznej

pozbawienia wolności, co w oczywisty sposób niekorzystnie kształtuje jego

sytuację.

W tych warunkach kasacja Prokuratora Generalnego, w której

wskazano na powyższe uchybienia, podlegała uwzględnieniu, co

implikowało orzeczenie o uchyleniu wyroku łącznego Sądu Rejonowego w

O. z dnia 16 listopada 2011 r. - w zaskarżonej części. Trafnie

wywiedziono bowiem, że w zakresie orzeczenia o grzywnie dotknięty jest

on zarówno wadą w postaci bezzasadnego wymierzenia grzywny na

podstawie art. 89 § 2 k.k. w zw. z art. 71 § 1 k.k., jak i brakiem w postaci

zaniechania połączenia tych kar grzywny wymierzonych jednostkowymi

wyrokami, które podlegały takiemu połączeniu. Z tych względów

konieczne, a zarazem wystarczające do usunięcia uchybienia, było

uchylenie przedmiotowego wyroku łącznego w części dotyczącej

orzeczenia o grzywnie. Taki zakres uchylenia zaskarżonego wyroku

wyeliminuje grzywnę orzeczoną wadliwie w wyroku łącznym i

jednocześnie otworzy drogę do orzekania w przedmiocie połączenia kar

grzywny wymierzonych w wyrokach jednostkowych będących

przedmiotem tego postępowania.

6

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w uchylonym zakresie, sąd

meriti zastosuje się do dyrektyw łączenia kar grzywny określonych w

obowiązujących przepisach. Zwrócić trzeba przy tym także uwagę na to, że

w sprawie Sądu Rejonowego w O. VII K 297/11 kara grzywny została

wymierzona na podstawie art. 33 § 2 k.k. Przypomnieć zatem należy

pogląd wypowiadany w piśmiennictwie, zgodnie z którym „przepis art. 86

§ 1 k.k. wskazuje, że łączeniu podlegać mogą albo grzywny orzeczone jako

kary samoistne albo grzywny orzeczone obok kary pozbawienia wolności

lub ograniczenia wolności w wypadku warunkowego zawieszenia ich

wykonania. Przesądza to, że nie istnieją podstawy do łączenia grzywny

orzeczonej na podstawie art. 71 § 1 k.k. z grzywną orzeczoną na podstawie

innych przepisów (por. P.Kardas [w:] G.Bogdan, Zb. Ćwiąkalski, P.Kardas,

J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll [red.]),

Kodeks karny. Komentarz. Kraków 2004, s. 1130).

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.