III KK 148/12

WYROK Z DNIA 21 CZERWCA 2012 R.

III KK 148/12

Doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności

w rozumieniu art. 280 § 1 k.k. to zachowania, które nie polegają na użyciu

przemocy wobec osoby; spowodowanie stanu bezbronności polega na tym,

że pokrzywdzony mający do tej pory możliwość obrony lub ucieczki, zostaje

ich pozbawiony.

Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki (sprawozdawca).

Sędziowie SN: P. Kalinowski, Z. Puszkarski.

Sąd Najwyższy w sprawie Arkadiusza K., skazanego z art. 280 § 1

k.k. w zw. z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 276 k.k. i

art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 21 czerwca 2012 r., kasacji

wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść oskarżonego od

wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 11 grudnia 2009 r., utrzymującego w

mocy wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 24 lipca 2009 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł Sądowi Okręgowemu

w R. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

U Z A S A D N I E N I E

Arkadiusz K. wraz Pawłem K. zostali oskarżeni o to, że: w nocy z 17 na

18 października 2006 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu

2

używając przemocy polegającej na wyciągnięciu z samochodu, a następnie

uderzając rękoma w twarz i kopiąc po całym ciele doprowadzili Andrzeja P.

do stanu bezbronności, po czym zabrali w celu przywłaszczenia portfel z

zawartością dowodu osobistego na nazwisko Andrzeja P., książeczki

wojskowej na nazwisko Andrzeja P., dwóch kart bankomatowych

wystawionych przez Bank PKO BP, dowodu osobistego Marzeny P., prawa

jazdy wystawionego na nazwisko Marzeny P., książeczki wojskowej Lecha

P., a następnie z kieszeni spodni wyciągnęli pieniądze w kwocie 700 zł oraz

trzy telefony komórkowe m-ki Nokia 6220, Sagem, Sony Ericsson, tj.

przedmioty o łącznej wartości 2 500 zł, przy czym opisanego czynu obaj

dopuścili się w ciągu 5 lat po odbyciu kary co najmniej 6 miesięcy

pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, tj. o czyn z art.

280 §1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 276

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 24 lipca 2009 r., Arkadiusz

K. został skazany za czyn z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zb. z

art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §

2 k.k., na mocy zaś art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. została mu

wymierzona kara 4 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczono

okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, orzeczono także o

kosztach sądowych.

Wyrok Sądu pierwszej instancji został zaskarżony w drodze apelacji

przez obrońców obu oskarżonych.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 11 grudnia 2009 r., apelacje

obrońców zostały uznane za oczywiście bezzasadne, a wyrok Sądu

pierwszej instancji utrzymany w mocy.

Od wyroku Sądu Okręgowego w R. kasację na korzyść oskarżonego

Arkadiusza K. wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w całości i

zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

3

przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k., polegające na nienależytym rozważeniu i niewłaściwym

ustosunkowaniu się do podniesionego w apelacji obrońcy oskarżonego

Arkadiusza K. zarzutu obrazy prawa materialnego oraz sporządzenie

ogólnikowego uzasadnienia wyroku utrzymującego w mocy orzeczenie

sądu pierwszej instancji, podczas gdy prawidłowa, wszechstronna kontrola

odwoławcza mogłaby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia, bowiem

zaskarżony wyrok uznający, że Arkadiusz K. dopuścił się popełnienia

zarzucanego mu przestępstwa z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w

zb. z art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. został wydany z rażącym naruszeniem prawa procesowego

– art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k., ponieważ opis przypisanego

oskarżonemu czynu nie zawiera wszystkich znamion występków z art. 158

§ 1 k.k. i art. 276 k.k., a uzasadnienie nie wyjaśnia w tym zakresie

podstawy prawnej wyroku. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w R. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna.

Rzeczywiście Sąd odwoławczy w sposób rażący naruszył art. 433 § 2 i art.

457 § 3 k.p.k., przez nienależyte ustosunkowanie się do zarzutu apelacji w

zakresie dotyczącym kwalifikacji prawnej przypisanego czynu, co w

konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy wyroku Sądu pierwszej

instancji wydanego z obrazą prawa materialnego. Opis przypisanego

oskarżonemu czynu nie tylko, że nie spełnia wymogu z art. 413 § 2 pkt 1

k.p.k., ale przede wszystkim wskazuje, że oskarżony nie wypełnił znamion

przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. i art. 276 k.k. Nie ma bowiem w tym opisie

ustaleń, że oskarżony naraził pokrzywdzonego na bezpośrednie

niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia skutku określonego w art.

4

156 § 1 lub 157 § 1 k.k., czego wymaga dyspozycja art. 158 § 1 k.k., ani też

w stosunku do art. 276 k.k., że oskarżony postąpił z dokumentem w sposób

opisany w dyspozycji tego przepisu.

Sąd Rejonowy w G. nie poświęcił kwestii kwalifikacji prawnej czynu

dostatecznej uwagi, o czym świadczy uzasadnienie wyroku, nie czyniąc w

zasadzie w tym zakresie żadnych rozważań. Konstatacja Sądu pierwszej

instancji, że: dokonując kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonym

czynu, Sąd uznał, że swoim zachowaniem wypełnili oni znamiona

przestępstwa z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1

k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., nie

jest wystarczająca. Sąd ten, poza arbitralnym stwierdzeniem, w żaden

sposób nie wyjaśnił podstawy prawnej wyroku (art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k.).

Było to o tyle istotne, że niezależnie od nieprawidłowego opisu

przypisanego czynu, rozważenia wymagała kwestia możliwości przyjęcia

realnego zbiegu przepisów z art. 280 § 1 k.k. i art. 158 § 1 k.k. W

odniesieniu do tych przepisów zachodzić może stosunek lex consumens

derogat legi consumptae. Występek z art. 280 § 1 k.k. wymaga m.in.

stosowania przemocy, co oznacza, że naruszenie nietykalności cielesnej

zostaje przez ten przepis skonsumowane (por. wyrok SA w Białymstoku z

dnia 30 lipca 1991 r., II AKr 52/91, Lex 21092).

Nie dostrzegł powyższego uchybienia Sąd Okręgowy w R. i podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji.

Nieprawidłowo przeprowadzona kontrola odwoławcza była również

przyczyną pominięcia kolejnego błędu Sądu Rejonowego, dotyczącego

kwalifikacji prawnej czynu z art. 276 k.k. W tej kwestii brak jest podstaw

dowodowych świadczących, że zachowaniem swoim Arkadiusz K.

wyczerpał znamiona tego czynu. Z opisu przypisanego czynu wynika, że

oskarżeni zabrali w celu przywłaszczenia portfel z zawartością

wymienionych tam dokumentów. Można w tym wypadku mówić jedynie o

5

popełnieniu przestępstwa określonego w art. 275 § 1 k.k., nie zaś i art. 276

k.k.

W rozpoznawanej sprawie w opisie przypisanego czynu brak jest

wszystkich znamion strony przedmiotowej przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. i

art. 276 k.k. Jednakże wobec zaskarżenia wyroku apelacją wyłącznie na

korzyść oskarżonego rozważenia wymaga, czy sąd odwoławczy jest

uprawniony do zmiany opisu przypisanego czynu przez dodanie

brakujących znamion, gdyby uznał, że czyn oskarżonego faktycznie te

znamiona wypełnił. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje

się, że gdy wyrok nie został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego, to sąd

odwoławczy na skutek związania zakazem reformationis in peius, nie może

ani dokonać nowych, niekorzystnych dla oskarżonego ustaleń faktycznych,

w tym także w zakresie opisu przypisanego czynu, np. poprzez

uzupełnienie („dookreślenie”) jego znamion, ani w tym celu uchylić wyroku i

przekazać sprawy do ponownego rozpoznania (por. postanowienia SN: z

dnia 26 maja 2004 r., V KK 4/04, OSNKW 2004, z. 6, poz. 66; z dnia 20

lipca 2005 r., I KZP 20/05, OSNKW 2005, z. 9, poz. 76).

Na marginesie tych rozważań trzeba też wskazać, że doprowadzenie

człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności w rozumieniu art.

280 § 1 k.k. to zachowania, które nie polegają na użyciu przemocy wobec

osoby. Spowodowanie stanu bezbronności polega na tym, że

pokrzywdzony mający do tej pory możliwość obrony lub ucieczki, zostaje

ich pozbawiony. Opis czynu wskazuje, że oskarżeni użyli przemocy.

Natomiast nie ustalono, aby wywołali stan bezbronności w inny sposób, nie

polegający na użyciu przemocy. Dlatego też zawarte w opisie czynu

stwierdzenie, że doprowadzili pokrzywdzonego do stanu bezbronności, nie

jest prawidłowe.

Z tych wszystkich względów konieczne było uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

6

odwoławczym. W tym postępowaniu Sąd odwoławczy, mając na względzie

poczynione powyżej uwagi, ponownie dokona kontroli odwoławczej

zaskarżonego wyroku.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, w sentencji.