III KO 2/12

Sygn. akt III KO 2/12

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

Protokolant Teresa Jarosławska

w sprawie z wniosku C. C.

o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia’

po rozpoznaniu na posiedzeniu wniosku pełnomocnika wnioskodawcy

w przedmiocie wznowienia postępowania

w sprawie Sądu Okręgowego w R. zakończonej wyrokiem z dnia 6

kwietnia 2009 r. sygn. akt II Ko …/08,

utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października

2009 r., sygn. akt II AKa …/09

1. wznawia postępowanie w sprawie z wniosku C. C. o

zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu

wykonania wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 13

sierpnia 1976 r. w sprawie II K …/77, uznanego za nieważny

postanowieniem Sądu Okręgowego w R. z dnia 1 lipca 2008

r. sygn. akt II Ko …/08 „un”;

2

2. uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października

2009 r. sygn. akt II AKa …/09 oraz utrzymany nim w mocy

wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 6 kwietnia 2009 r. sygn.

akt II Ko …/08 – i sprawę z wniosku C. C. – przekazuje

Sądowi Okręgowemu w R. w celu ponownego rozpoznania;

3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. I. A.–K.

kancelaria adwokacka w W. kwotę 442,80 zł (czterysta

czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym 23%

podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i

wniesienie wniosku o wznowienie postępowania jako

pełnomocnik z urzędu C. C.;

4. zarządza zwrot opłaty uiszczonej przez wnioskodawcę C. C.

w kwocie 150 (sto pięćdziesiąt) zł.

U Z A S A D N I E N I E

Wniosek pełnomocnika wnioskodawcy C. C. o wznowienie

postępowania w tej sprawie i uchylenie wyroków: Sądu Okręgowego w R.

z dnia 6 kwietnia 2009 r. sygn. akt II Ko …/08 oraz Sądu Apelacyjnego z

dnia 29 października 2009 r. sygn. akt II AKa …/09 – dotyczył

postępowania, które toczyło się w związku z roszczeniem

odszkodowawczym wynikającym z wykonania części kary pozbawienia

wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 13

sierpnia 1976 r. sygn. akt II K …/76. Natomiast bezprzedmiotowe – w tej

sytuacji – było domaganie się wznowienia postępowania w sprawie Sądu

Okręgowego w R. sygn. akt II Ko …/11, skoro zakończyła się ona

postanowieniem tego Sądu z dnia 14 grudnia 2011 r., stwierdzającym swą

3

niewłaściwość rzeczową i przekazującym sprawę – zresztą błędnie (art.

544 § 2 k.p.k.) – Sądowi Apelacyjnemu.

Z punktu widzenia rozstrzygnięć zapadających w przedmiocie

roszczeń dochodzonych przez C. C. w związku z pozbawieniem go

wolności na podstawie wyroku, który został unieważniony, istotne

znaczenie miało wcześniejsze orzeczenie sądowe dotyczące również

materii odszkodowawczej, ale związanej z internowaniem wnioskodawcy

w okresie stanu wojennego. Wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 14

maja 2008 r., sygn. II Ko …/07 „odszk.”, na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy

z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu

Państwa Polskiego zasądzono na rzecz wnioskodawcy C. C. z tytułu

internowania w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 3 marca 1982 r. kwotę 25.

000 zł, tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za

doznaną krzywdę.

Następnie, postanowieniem Sądu Okręgowego w R. z dnia 1 lipca

2008 r., sygn. II Ko …/08 „un”, stwierdzono nieważność wyroku Sądu

Wojewódzkiego w R. z dnia 13 sierpnia 1976 r. sygn. akt II K …/76,

skazującego C. C. za udział w wydarzeniach radomskich w czerwcu 1976

r., zakwalifikowany jako przestępstwo z art. 275 § 1 i 2 k.k. z 1969 r. w zw.

z art. 59 i art. 60 § 1 k.k. z 1969 r. na karę 9 lat pozbawienia wolności i

kary dodatkowe, który to wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu

Najwyższego z dnia 31 stycznia 1977 r. IV KR 269/76.

To właśnie w związku z treścią orzeczenia o uznaniu za nieważne

wskazanych wyroków Sądu Wojewódzkiego w R. i Sądu Najwyższego –

C. C. wystąpił o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynikające z odbycia

części kary pozbawienia wolności w sprawie II K …/76.

Przedmiotowy wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie z tytułu

skazania C. C. wymienionymi orzeczeniami został oddalony wyrokiem

4

Sądu Okręgowego w R. z dnia 6 kwietnia 2009 r. sygn. II Ko …/08

„odszk.” Sąd wskazał jako podstawę oddalenia wniosku przepisy art. 8 ust.

1 i 1d ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, które wprowadzały ograniczenie

możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wywodzonych z

różnych tytułów. Wyrok ten został następnie utrzymany w mocy wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. II AKa …/09, po

rozpoznaniu apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy.

Obecnie, pełnomocnik wnioskodawcy C. C. wystąpił z wnioskiem o

wznowienie postępowania w sprawie Sądu Okręgowego w R. zakończonej

wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2009 r. sygn. akt II Ko …/08, utrzymanym w

mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października 2009 r. sygn.

akt II AKa …/09.

Podstawą wniosku miał być przepis art. 540 § 2 kpk, w związku z

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r. sygn. P

21/09 (Dz. U. Nr 53, poz. 277), stwierdzającym niezgodność z Konstytucją

przepisów art. 8 ust. 1a oraz art. 8 ust. 1b ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych

za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr

34, poz. 149 z późn. zm.) dodanych ustawą z dnia 19 września 2007 r. o

zmianie w/w ustawy.

W konkluzji wniosku jego autor domagał się:

1. „wznowienia postępowania w sprawie o sygn. akt II KO …/11 Sądu

Okręgowego w R.”,

2. uchylenia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 6

kwietnia 2009 r. sygn. akt II Ko …/08 i jego zmianę przez

zasądzenie na rzecz C. C. kwoty 125.000 zł „tytułem odszkodowania

i zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie i w związku z tym

5

bezprawne pozbawienie wolności w okresie od 25 czerwca 1976 r.

do dnia 12 grudnia 1981 r., na podstawie wyroku Sądu

Wojewódzkiego w R. z dnia 13 sierpnia 1976 r. sygn. akt II K …/76,

unieważnionego postanowieniem tegoż Sądu z dnia 1 lipca 2008 r.

sygn.. akt II Ko …/08”;

3. zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego w sprawie o

wznowienie postępowania.

Prokurator Prokuratury Generalnej w piśmie z dnia 3 kwietnia 2012

r. wniósł o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku C. C. o

odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu wykonania wyroku Sądu

Wojewódzkiego w R. z dnia 13 sierpnia 1976 r. sygn. akt II K …/76 oraz o

uchylenie wyroków Sądów obu instancji orzekających w przedmiocie tego

wniosku oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

R. w celu ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek pełnomocnika C. C. o wznowienie postępowania w w/w

sprawie – jest zasadny co do istoty. Zgodnie z art. 540 § 2 k.p.k.

postępowanie wznawia się na korzyść strony, jeżeli Trybunał

Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu prawnego, na

podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Wyrokiem z dnia 1 marca

2011 r., P 21/09, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy art. 8 ust. 1a i

ust. 1d ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego są niezgodne z Konstytucją. Treść

tego ostatniego przepisu została uznana za niezgodną z art. 41 ust. 5

Konstytucji. Ustawodawca wprowadzając różne tytuły prawne, na których

może zostać oparte roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie za

szkodę lub krzywdę wyrządzoną na skutek bezprawnego pozbawienia

wolności w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa

6

Polskiego, powinien był umożliwić uzyskanie odszkodowania i

zadośćuczynienia na podstawie każdego z tych tytułów.

Niekonstytucyjność tego rozwiązania ustawowego była jaskrawo widoczna

na gruncie niniejszej sprawy, w której chodziło nie o „konkurencję”

tytułów prawnych, lecz o niezależne roszczenia odszkodowawcze,

dotyczące różnych okresów pozbawienia wolności, wynikających ponadto

z niezależnych od siebie decyzji różnych organów ówczesnego państwa.

Zarówno w wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 6 kwietnia 2009

r. sygn. II Ko …/08 „odszk.”, oddalającym wniosek C. C. o odszkodowanie

i zadośćuczynienie z tytułu pozbawienia wolności w sprawie Sądu

Wojewódzkiego w R. sygn. akt II K …/76, jak i w utrzymującym ten

wyrok w mocy wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2011 r., sygn.

II AKa …/09, przepis art. 8 ust. 1d ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, został

wskazany jako zasadnicza podstawa podejmowanych rozstrzygnięć

niekorzystnych dla wnioskodawcy – uniemożliwiająca uwzględnienie jego

roszczeń wynikających z odbycia kary orzeczonej wyrokiem Sądu

Wojewódzkiego w R. Sądy obu instancji stwierdziły, że w wyniku wyroku

Sądu Okręgowego w R. z dnia 14 maja 2008 r. w sprawie II Ko …/07,

którym nastąpiło naprawienie szkody i krzywdy wynikających z decyzji o

internowaniu, powstała prawna przeszkoda wykluczająca możliwość

dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu wykonania części

kary orzeczonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 13 sierpnia

1976 r. sygn. akt II K …/76, który został unieważniony postanowieniem

Sądu Okręgowego w R. z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. II Ko …/08 „un”.

Obecnie, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca

2011 r., P 21/09 zmieniło tę sytuację w ten sposób, że m.in. przepis art. 8

ust. 1 d ustawy lutowej, który był podstawą rozstrzygnięć Sądów obu

7

instancji w tej sprawie, został wyeliminowany z obowiązującego porządku

prawnego. Spełniona została zatem przesłanka wymieniona w art. 540 § 2

kpk, co otwiera możliwość ponownego rozpoznawania wniosku C. C. w tej

części, w jakiej wcześniej wykluczył to ustawodawca w przepisie art. 8 ust.

1 d ustawy lutowej.

W tej sytuacji, wobec treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

należało wznowić postępowanie w sprawie z wniosku C. C. o

odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu odbycia części kary

pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z

dnia 13 sierpnia 1976 r. sygn. akt II K …/76. Konsekwencją decyzji o

wznowieniu postępowania w przedmiocie roszczeń odszkodowawczych

wnioskodawcy, było też uchylenie wyroków: Sądu Okręgowego w R. z

dnia 6 kwietnia 2009 r. sygn. akt II Ko …/08 oraz Sądu Apelacyjnego z

dnia 29 października 2009 r. sygn. akt II AKa …/09, którymi

rozstrzygnięto dotychczas w tym zakresie.

Podczas ponownego rozpoznania sprawy sąd orzec powinien w

oparciu o obecnie obowiązujące przepisy ustawy – w postaci

ukształtowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Wynagrodzenie dla pełnomocnika wnioskodawcy, ustanowionego z

urzędu przez Sąd Najwyższy, zostało zasądzone na podstawie § 14 ust. 4

pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.

U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Orzeczenie o zwrocie opłaty uzasadnia przepis art. 15 ust. 2 ustawy z

dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. z 1983 r.,

nr 49, poz. 223 tekst jednolity, ze zm.).

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.