SNO 30/12

WYROK Z DNIA 21 CZERWCA 2012 R.

SNO 30/12

Przewodniczący: sędzia SN Marek Pietruszyński.

Sędziowie SN: Grzegorz Misiurek (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny z udziałem sędziego Sądu Apelacyjnego –

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego oraz członka Krajowej Rady

Sądownictwa po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2012 r. sprawy sędziego Sądu

Okręgowego w związku z odwołaniem obrońcy obwinionej, Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego i Krajowej Rady Sądownictwa od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. ASD (...)

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok i w y m i e r z y ł obwinionej – sędziemu Sądu

Okręgowego karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe;

2. kosztami postępowania odwoławczego o b c i ą ż y ł Skarb Państwa.

U Z A S A D N I E N I E

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 3 lutego 2012 r. uznał

obwinioną – sędziego Sądu Okręgowego za winną tego, że w dniu 4 grudnia 2009 r. w A.,

po nieświadomym zabraniu torebki, będącej własnością pani E. K.-P., z pomieszczenia

zajmowanego przez Komisję Egzaminacyjną w siedzibie Okręgowej Izby Radców

Prawnych w (...) przy ul. Żytniej 15 lok. 16 i po zorientowaniu się, iż jest w posiadaniu tej

torebki, co rodziło obowiązek jej zwrotu, nie przekazała powyższej torebki właścicielce,

porzucając ją świadomie w nieustalonym miejscu na terenie budynku przy u. Żytniej 15, a

następnie w rozmowie telefonicznej z panią E. K.-P. nie potwierdziła faktu

nieświadomego zabrania torebki i nie wskazała miejsca, w którym ją pozostawiła,

pomimo, że taka informacja mogła przyczynić się do jej odnalezienia, tj. przewinienia

dyscyplinarnego stanowiącego uchybienie godności sprawowanego urzędu,

2

przewidzianego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.; dalej: „u.s.p.”) i za to na

podstawie art. 109 § 1 pkt 2 tej ustawy wymierzył jej karę nagany.

Odwołania od tego wyroku wnieśli: obrońca obwinionej, Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego oraz Krajowa Rada Sądownictwa.

Obrońca obwinionej – na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 128 u.s.p.

– zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść

rozstrzygnięcia, tj.:

– art. 7 k.p.k. w związku z art. 410 k.p.k. polegające na przekroczeniu granic

swobodnej oceny dowodów i arbitralnym oraz nieopartym na kompletnym materiale

dowodowym ustaleniu, że obwiniona w sposób świadomy porzuciła torebkę po swoim

powrocie do gmachu Okręgowej Izby Radców Prawnych;

– art. 7 k.p.k. przez naruszenie reguł prawidłowego wynikania logicznego, wskutek

wyciągnięcia wadliwych wniosków – co do momentu uświadomienia przez obwinioną

faktu posiadania cudzej torebki – z „energicznego chodu” obwinionej, typowego dla

sposobu jej poruszania się oraz przez niewzięcie pod uwagę, że energiczny powrót do

budynku uwiarygodnia twierdzenia obwinionej, iż stan jej zdrowia i samopoczucia

wymagał natychmiastowego skorzystania z toalety;

– art. 7 k.p.k. w zakresie analizy wyjaśnień obwinionej i wadliwe oparcie się w tym

zakresie na wnioskach opinii psychologicznej wskazującej na to, że jej kontakty z innymi

osobami nacechowane są władczością, pewnością siebie i deficytami empatii, podczas

gdy wnioski dotyczące cech osobowości obwinionej nie powinny być źródłem

niekorzystnych dla niej ustaleń;

– art. 7 k.p.k. w związku z art. 410 k.p.k. przez brak właściwej analizy

niezakwestionowanych twierdzeń obwinionej, iż jeszcze w grudniu 2009 r. zaoferowała

pokrzywdzonej naprawienie szkody i potraktowanie rzekomego braku propozycji

naprawienia szkody jako okoliczności obciążającej.

Powołując się na powyższe zarzuty, obrońca obwinionej wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego i Krajowa Rada

Sądownictwa, w odwołaniach wniesionych na niekorzyść obwinionej, zarzucili

3

wymierzenie jej rażąco niewspółmiernej kary w stosunku do wagi przypisanego

przewinienia i domagali się zmiany zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia

o karze. Pierwszy z wymienionych skarżących wnioskował o wymierzenie obwinionej

kary dyscyplinarnej złożenia z urzędu, drugi – kary dyscyplinarnej przeniesienia na inne

miejsce służbowe.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga najdalej idące odwołanie obrońcy

obwinionej. Podniesione w niej zarzuty naruszenia art. 7 k.p.k. przy ocenie materiału

dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego stanowiącego podstawę wyrokowania

sprowadzały się do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji oparł orzeczenie tylko na

części ujawnionego materiału dowodowego i dokonał jego oceny z naruszeniem zasad

logicznego rozumowania.

Odnosząc się do tych zarzutów trzeba stwierdzić, że chociaż częściowo nie można

odmówić im słuszności, to ostatecznie nie mogły one wywrzeć zamierzonego skutku.

Trafnie podniósł skarżący, że cechy osobowości obwinionej, opisane w opinii

psychologicznej, nie mogły stanowić podstawy ustalenia dopuszczenia się przez nią

przewinienia dyscyplinarnego. Pominięcie tej przesłanki wnioskowania Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego nie podważa jednak trafności ostatecznej

konkluzji, że obwiniona uświadomiła sobie fakt posiadania torebki pokrzywdzonej zaraz

po opuszczeniu budynku, w którym mieści się siedziba Okręgowej Izby Radców

Prawnych (...). Ustalenie to znajduje oparcie w całokształcie zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego, rozważonego z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny

dowodów (art. 7 k.p.k.). Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wskazał wyraźnie, że

wniosek powyższy wynika ze szczegółowej analizy okoliczności oraz czasu opuszczenia

przez obwinioną budynku mieszczącego siedzibę OIRP w (...) i powrotu do tego

budynku, utrwalonych zapisem monitoringu, a także zeznań świadków E. K.-P. –

przewodniczącej komisji egzaminacyjnej i J. K. – kierowcy taksówki oczekującego na

obwinioną, którzy nie zauważyli u niej oznak złego samopoczucia, połączonego z

brakiem świadomości określonych zachowań. Uznanie wyjaśnień obwinionej – w

konfrontacji z tymi dowodami – za niewiarygodne nie usprawiedliwia zarzutu, że ocena

dowodów wyrażona przez Sąd pierwszej instancji jest sprzeczna z zasadami logiki i

4

doświadczeniem życiowym. Oceny tej nie podważa fakt, że obwiniona powróciła do

budynku energicznym krokiem, skoro – jak zauważył Sąd Apelacyjny – zazwyczaj

porusza się ona w ten sposób. Gdyby samopoczucie obwinionej odbiegało w opisanym

przez nią stopniu od normy i towarzyszyła mu utrata świadomości, to można – w świetle

zasad doświadczenia życiowego – zasadnie twierdzić, że nie poruszałaby się ona w

sposób dla siebie naturalny. Nie zachowałaby też w pamięci wielu szczegółów tego

zdarzenia. Niezależnie od tego ponownie należy podkreślić, że sposób poruszania się

obwinionej w trakcie powrotu do siedziby OIRP nie był ani jedyną, ani decydująca

przesłanką wnioskowania o chwili uświadomienia przez obwinioną faktu posiadania

cudzej torebki.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny jako jedną z okoliczności obciążających

obwinioną wskazał fakt, iż przez ponad dwa lata nie zaoferowała ona pokrzywdzonej

naprawienia szkody. Słusznie obrońca obwinionej podniósł, iż z motywów zaskarżonego

wyroku nie wynika dokonanie ustalenia tego faktu. Sąd Apelacyjny odnotował jedynie

wyjaśnienia obwinionej w tym zakresie, uchylając się od przeprowadzenie ich oceny.

Uchybienie to nie usprawiedliwia jednak wniosku zgłoszonego w odwołaniu, gdyż nawet

bez tej okoliczności obciążającej wymierzoną obwinionej karę nagany należy uznać – co

trafnie zarzucili w swoich odwołaniach Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu

Apelacyjnego oraz Krajowa Rada Sądownictwa – za rażąco niewspółmierną w stosunku

do przypisanego obwinionej przewinienia dyscyplinarnego (art. 438 pkt 4 k.p.k.).

Należy zgodzić się w pełni z argumentacją obu wymienionych skarżących, że

wymiar kary powinien być przede wszystkim uzależniony od stopnia szkodliwości

przewinienia dyscyplinarnego; ewentualne okoliczności łagodzące lub obciążające mogą

być uwzględnione w dalszej kolejności. Popełnione przez obwinioną przewinienie,

polegające na świadomym porzuceniu cudzej torebki i nieudzieleniu informacji o tym

fakcie osobie pokrzywdzonej, mimo że mogłoby to przyczynić się do jej odnalezienia, nie

da się pogodzić z wymaganym od sędziego przymiotem nieskazitelności charakteru (art.

61 § 1 pkt 2 u.s.p.); stanowi również zachowanie wysoce nieetyczne i uchybiające

godności urzędu sędziowskiego. Zgodnie bowiem z postanowieniami Zbioru Zasad Etyki

Zawodowej Sędziów (załącznik do uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr 16/2003 z

dnia 19 lutego 2003 r.), sędzia w swoim postępowaniu powinien zawsze kierować się

zasadami uczciwości, honoru, poczuciem obowiązku oraz przestrzegać dobrych

5

obyczajów (§ 2), dbać o autorytet sprawowanego urzędu a także o dobro wymiaru

sprawiedliwości (§ 4). Niewątpliwie zachowanie obwinionej rażąco naruszyło

przytoczone zasady. Tak też ocenił je Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdzając,

że czyn obwinionej stanowi poważne uchybienie godności sprawowanego urzędu i

przynosi ujmę stanowisku sędziego. W świetle tej oceny, wymierzoną obwinionej karę

nagany należy uznać za rażąco niewspółmierną w stosunku do wagi przewinienia

dyscyplinarnego obwinionej. Dotychczasowy nienaganny przebieg służby obwinionej,

wymagany od każdego sędziego, nie może stanowić okoliczności determinującej wymiar

kary.

W ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, karą spełniającą ustawowe

wymaganie współmierności będzie kara wnioskowana w odwołaniu Krajowej Rady

Sądownictwa – tj. kara przeniesienia na inne miejsce służbowe (art. 109 § 1 pkt 4 u.s.p.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych kara przeniesienia

na inne miejsce służbowe jest postrzegana jako kara surowa, wymierzana za ciężkie

przewinienia dyscyplinarne (zob. m.in. wyroki: z dnia 9 maja 2003 r., SNO 20/03,

niepubl., z dnia 24 października 2003 r., SNO 65/03, niepubl. oraz z dnia 19 października

2007 r., niepubl.). Zapatrywanie to jest w pełni uzasadnione skoro surowszą od tej kary

jest już tylko kara złożenie sędziego z urzędu. Przeniesienie obwinionej na inne miejsce

służbowe będzie stanowić dostateczny wyraz napiętnowania jej zachowania i uczyni

zadość potrzebie prewencji ogólnej, gdyż stanowić będzie dostateczny sygnał o braku

tolerancji dla tego rodzaju przewinień służbowych.

Z przytoczonych względów wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu

Apelacyjnego o wymierzenie obwinionej kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu,

przewidzianej w art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p., należało uznać za zbyt daleko idący. Wbrew

odmiennemu zapatrywaniu tego skarżącego, nie ma podstaw do uznania, że obwiniona

całkowicie i trwale utraciła przymioty wymagane do sprawowania urzędu sędziowskiego.

Zachowanie obwinionej miało charakter incydentalny. Nie ma przy tym dostatecznych

przesłanek do uznania, że nie podjęła ona próby naprawienia szkody wyrządzonej

pokrzywdzonej. W odwołaniu skarżącego ta ostatnia okoliczność została zatem

bezzasadnie wyeksponowana jako mająca usprawiedliwić wymierzenie obwinionej

najsurowszej kary przewidzianej za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego.

6

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak na

wstępie.