I CSK 541/11

Sygn. akt I CSK 541/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. M. i P. M.

przeciwko K. B.-B. i P. B.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 23 maja 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powodów na rzecz

pozwanych kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie W. M. i P. M. w pozwie skierowanym przeciwko K. B.-B. i P. B.

domagali się uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej … z

rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie z tej księgi wpisów dotyczących

nieistniejącego lokalu odrębnego w budynku przy ulicy S. 6 w W. oraz o

przywrócenie wpisów w księdze wieczystej … prowadzonej dla wspólnej

nieruchomości.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. oddalił powództwo,

a Sąd Okręgowy postanowieniem zaskarżonym skarga kasacyjną oddalił apelację

powodów od tego orzeczenia, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące

ustalenia i wnioski.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 2 sierpnia 1990 r., , zniósł

współwłasność nieruchomości położonej w W. przy ulicy S. 6, zabudowanej

budynkiem mieszkalnym, przez ustanowienie odrębnej własności lokali.

Wyodrębniony na parterze budynku lokal nr 1 o łącznej powierzchni użytkowej

94,93 m2

, został przyznany M. M., zaś lokal nr 2, usytuowany częściowo na

parterze oraz na piętrze, o łącznej powierzchni użytkowej 94 m2

przypadł W. M.

Postanowienie powyższe nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się.

W dniu 25 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy na wniosek M. M., założył księgę

wieczystą … dla lokalu nr 1. Apelacja od tego wpisu wniesiona przez W. M. i P. M.,

oparta na zarzucie, że wyodrębnione lokale mieszkalne - z uwagi na niedokonanie

prac budowlanych określonych w opinii biegłego sądowego sporządzonej w

sprawie II Ns … - nie uzyskały waloru samodzielności, została oddalona. Obecnie

właścicielami lokalu nr 1 są K. B.-B. i P. B.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał, że wpis

odrębnej własności lokalu miał charakter deklaratoryjny, tj. jedynie potwierdzający

istnienie prawa, a nie skutkujący jego powstanie. Odrębne lokale mieszkalne

powstały z chwilą uprawomocnienia się konstytutywnego postanowienia Sądu

z dnia 2 sierpnia 1990 r. Stan prawny ujawniony w obu księgach wieczystych

3

objętych wnioskiem jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym. W drodze

powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym

w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnych nie można skutecznie

kwestionować prawidłowości prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej

decyzji administracyjnej, niezależnie od tego, czy odrębny lokal mieszkalny został

oznaczony w księdze wieczystej na podstawie wypisu z kartoteki lokali.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., powodowie – w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego -

zarzucili naruszenie:

- art. XIX § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające

Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94 ze zm.; dalej: „p.w.k.c.”) przez jego

niezastosowanie;

- art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(tekst jedn.: Dz. U. z 2001 Nr 24, poz. 1361 ze zm.; dalej: „u.k.w.h.”) przez

błędną wykładnię;

- art. 10 u.k.w.h. w związku z art. 46 § 1 k.c. oraz art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 2 i art.

11 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst. jedn.:

Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.; dalej: „u.w.l.”) przez ich

niezastosowanie;

- art. 7 u.w.l., względnie art. 7 w związku z art. 11 ust. 1 u.w.l. przez błędną

wykładnię.

Podstawę kasacyjną naruszenia przepisów postępowania skarżący wypełnili

zarzutami naruszenia § 29 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów

(Dz. U. Nr 102, poz. 1122) i art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne, powodowie wnieśli

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

4

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwani wnieśli o jej oddalenie

i zasądzenie na ich rzecz od powodów kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy, oddalając apelację powodów, wyraził zapatrywanie,

że w przypadku ustanowienia odrębnej własności lokalu w drodze orzeczenia sądu

wpis tego prawa do księgi wieczystej ma charakter deklaratywny. Odwołał się przy

tym do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyrokach z dnia 7 kwietnia

1999 r., I CKN 1079/97 (OSNC 1999, nr 11, poz. 189) oraz z dnia 13 maja 2004 r.,

V CSK 492/03 (niepubl.). Trafnie jednak podnieśli skarżący, że pogląd ten nie jest

prezentowany w orzecznictwie jednolicie, czego wyrazem jest uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r., III CZP 152/07 (OSNC 2009, nr 2, poz. 24),

zgodnie z którą wpis odrębnej własności lokalu w księdze wieczystej, dokonany

na podstawie postanowienia sądu o zniesieniu współwłasności nieruchomości, ma

charakter konstytutywny. Na konstytutywny charakter analizowanego wpisu Sąd

Najwyższy wskazał również w uzasadnieniu uchwały z dnia 21 maja 2002 r.,

III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 76), a wcześniej - jeszcze pod rządem

przepisów art. 136-137 k.c. i art. XIX p.w.k.c., regulujących odrębną własność

lokalu, uchylonych z dniem 1 stycznia 1995 r. w związku z wejściem w życie ustawy

o własności lokali - w wyroku z dnia 26 stycznia 1981 r., III CRN 283/80 (OSNCP

1981, nr 10, poz. 195). Skład orzekający przychyla się do drugiego z wymienionych

poglądów.

Dostrzegając kontrowersje, jakie wywołuje charakter wpisu odrębnej

własności lokalu do księgi wieczystej, trzeba zauważyć, że dla oceny zasadności

skargi kasacyjnej zajęcie przez Sąd Okręgowy odmiennego stanowiska nie ma

rozstrzygającego znaczenia. U podstaw zaskarżonego wyroku legło bowiem

również zapatrywanie, iż powód, poważając zgodność wpisu określonego prawa

z rzeczywistym stanem prawnym, nie może skutecznie zakwestionować

prawidłowości orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej, na podstawie

których wpis został dokonany. Pogląd ten, trzeba uznać za trafny. Wbrew zarzutom

skarżących, nie jest on wynikiem błędnej wykładni art. 10 u.k.w.h.

5

Prawomocne postanowienie o zniesieniu współwłasności, stanowiące

podstawę wpisu (art. 31 u.k.w.h.) wiąże nie tylko sąd wieczystoksięgowy, ale

również sąd rozpoznający sprawę o usunięcie niezgodności stanu prawnego

ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wynika to

z art. 365 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony

i sąd który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy. Dopóki orzeczenie

sądowe stanowiące podstawę wpisu do księgi wieczystej nie zostanie wzruszone,

dopóty stan prawny ujawniony w księdze wieczystej na podstawie takiego

orzeczenia jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym (zob. wyrok Sądu

najwyższego z dnia 1 czerwca 2011 r., II CSK 574/10, niepubl.). Prawomocne

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 2 sierpnia 1990 r., ustanawiającego

odrębną własność lokali nie mogło zatem zostać zignorowane przez Sąd drugiej

instancji. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, oparte na odmiennym

założeniu, nie mogły wywrzeć zamierzonego skutku.

Niewątpliwie skarżący mają rację podnosząc, że Sąd Okręgowy -

z naruszeniem art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. – nie przytoczył

podstawy prawnej zaskarżonego wyroku. Uchybienie to nie pozwala jednak uznać

zarzutu naruszenia tego przepisu za skuteczny, gdyż - z przyczyn wyżej

wskazanych - rozstrzygnięcie to odpowiada prawu.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do

treści art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

jw