IV CSK 385/11

Sygn. akt IV CSK 385/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSA Andrzej Niedużak

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa Grupy Zarządzającej P. SA w G.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 27 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 marca 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. oddalił

powództwo Grupy Zarządzającej P. S.A. w G. o ustalenie, że brak jest podstaw do

naliczenia stronie powodowej kar umownych w łącznej wysokości 3384708,41 zł na

podstawie umowy sprzedaży przedsiębiorstwa z dnia 1 sierpnia 2000 r. i umowy z

dnia 9 lutego 2004 r. oraz roszczenia ewentualne o ustalenie, że egzekwowanie

tych kar jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem prawa i zmniejszenie kary umownej do 338470 zł.

Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie umowy z dnia 1 sierpnia 2000 r. Skarb

Państwa sprzedał stronie powodowej Przedsiębiorstwo Usługowo Produkcyjne

PROFIL za cenę 7304500 zł. Paragraf 7 tej umowy nakładał na kupującego

obowiązek poczynienia nakładów inwestycyjnych na przedmiot umowy o wartości

15 min zł w okresie 5 lat od podpisania umowy sprzedaży. Nakłady te miały

obejmować inwestycje w majątek trwały oraz remonty, zgodnie z planem

inwestycyjnym stanowiącym załącznik do umowy. W przypadku niezrealizowania

tego zobowiązania kupujący miał zapłacić karę umowną w wysokości 50%

niezrealizowanych nakładów inwestycyjnych. W dniu 30 lipca 2003 r. strony

zmieniły umowę w zakresie załącznika określającego plan nakładów. W kolejnej

umowie z dnia 9 lutego 2004 r. wydłużyły okres do dokonania nakładów do ośmiu

lat. W 2007r. i 2008 r. Delegatura Ministra Skarbu Państwa w G. wezwała stronę

powodową do zapłaty kar umownych wskazanych w pozwie podnosząc,

że przedstawione przez stronę powodową nakłady inwestycyjne na projekty

deweloperskie na gruncie nabytym od Skarbu Państwa oraz nabycie gruntu

i budowę budynku mieszkalnego z przeznaczeniem lokali na sprzedaż, nie

stanowią wykonania zadania inwestycyjnego zgodnie z warunkami umowy

sprzedaży. Sąd Okręgowy po dokonaniu wykładni woli stron przy zawarciu umowy

sprzedaży przedsiębiorstwa stwierdził, że użyte w tej umowie pojęcie majątku

trwałego i remontów nie pozwala przyjąć, że inwestycje deweloperskie strony

powodowej stanowiły inwestycje na majątek trwały przedsiębiorstwa P., którego

przedmiotem działania była w szczególności budowa pomieszczeń biurowych

przeznaczonych na wynajem. Istniały zatem podstawy do dochodzenia kar

3

umownych przez stronę pozwaną. Brak było jednocześnie podstaw do miarkowania

kary umownej i uznania jej za sprzeczną z art. 5 k.c.

Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 29 marca 2011 r., który podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

oraz ocenę odnoszącą się do wykładni umowy sprzedaży przedsiębiorstwa P.

Podzielił również ocenę Sądu Okręgowego o braku podstaw do miarkowania kary

umownej na podstawie art. 484 § 2 k.c. oraz uznania egzekwowania kar umownych

za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego bądź przeznaczeniem

społeczno-gospodarczym prawa.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta na obu podstawach

kasacyjnych określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art.

484 § 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. poprzez ich błędną wykładnię oraz naruszenie art.

328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 386 § 4 k.p.c. W oparciu o te

zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie jego uchylenie i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia i granicach jej podstaw. W ramach podstawy naruszenia

przepisów postępowania skarżący zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. oraz art.

486 § 4 k.p.c. Zarzuty te były nieuzasadnione. Co do pierwszego z przepisów

skarżący podnosił, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się do podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia w zakresie pkt 8 zarzutów apelacji. Ocena ta nie może być

podzielona skoro Sąd Apelacyjny wyraźnie stwierdził, że podziela ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji. Art. 328 § 2 k.p.c. nie wymaga aby w takiej

sytuacji sąd drugiej instancji wskazywał ponownie na te ustalenia faktyczne, które

w jego ocenie są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarzut naruszenia art. 386 § 4

k.p.c. skarżący uzasadnił brakiem uchylenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji

mimo nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy „co do żądania opartego na art. 5

k.c." Wymaga zatem podkreślenia w pierwszej kolejności, że w judykaturze Sądu

Najwyższego utrwalone jest stanowisko, iż nie mogą stanowić samoistnej podstawy

skargi kasacyjnej przepisy regulujące sam sposób orzekania przez sąd drugiej

4

instancji takie jak art. 386 § 4 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. Po drugie nie sposób

podzielić zarzutu o nierozpoznaniu sprawy w sytuacji gdy Sąd Okręgowy

w uzasadnieniu swojego orzeczenia stwierdził, że kara umowna żądana przez

stronę pozwaną nie mogła być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia

społecznego. Wskazuje to wyraźnie, że Sąd Okręgowy odniósł się do art. 5 k.c.

jako podstawy żądania strony powodowej. Do zarzutu naruszenia tego przepisu

zawartego w apelacji odniósł się również Sąd Apelacyjny. Nadto konieczne jest

podkreślenie, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogą stanowić

podstawę uwzględnienia skargi kasacyjnej jedynie w przypadku wykazania przez

skarżącego istotnego wpływu tych naruszeń na wynik sprawy. Tego wymogu nie

spełnia skarga kasacyjna strony powodowej, w której w istocie ograniczono się do

stwierdzenia, że naruszenie przepisów postępowania wskazanych przez

skarżącego miało wpływ na wynik sprawy.

Nieuzasadniona była również podstawa naruszenia prawa materialnego.

Powołany w jej ramach zarzut naruszenia art. 484 § 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c.

w wyniku ich błędnej wykładni polegającej rzekomo na przyjęciu przez Sąd

Apelacyjny, że art. 484 § 2 k.c. jest przepisem szczególnym wobec art. 5 k.c.

i wyłącza jego stosowanie był zupełnie pozbawiony racji, gdyż takiej oceny Sąd

Apelacyjny w rzeczywistości nie wyraził. Stwierdził on wyraźnie, że na podstawie

art. 5 k.c. nie było możliwe uznanie naliczenia kary umownej za sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego, ale nie z uwagi na relacje między art. 5 k.c.

i art. 484 § 2 k.c. Co do drugiego z tych przepisów Sąd Apelacyjny jednoznacznie

wskazał, że brak było podstaw do miarkowania wysokości kary umownej na jego

podstawie. Argumentacja przedstawiona przez Sąd Apelacyjny nie wskazuje zatem

ani na taki sposób wykładni art. 5 k.c., która wykluczałaby jego stosowanie

w sprawach o zasądzenie kary umownej ani też na sposób wykładni art. 5 k.c. i art.

484 § 2 k.c. przypisanej Sądowi Apelacyjnemu przez skarżącego. Wymaga

natomiast podkreślenia, że w rozpoznawanej sprawie art. 5 k.c. nie miał stanowić

podstawy zarzutu prowadzącego do odmowy zasądzenia kary umownej lecz

podstawę powództwa o ustalenie i taką możliwość Sąd Apelacyjny wykluczył.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna strony powodowej była

pozbawiona uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

5

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.