V KK 100/12

Sygn. akt V KK 100/12

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy - Izba Karna w składzie:

SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący)

SSN Włodzimierz Wróbel

SSA del. do SN Dariusz Kala (sprawozdawca)

Protokolant: Anna Kowal

w sprawie A.K.

skazanego za przestępstwo z art. 306 k.k.

po rozpoznaniu na posiedzeniu - bez udziału stron - w dniu 27 czerwca 2012 r.,

kasacji wniesionej na korzyść skazanego przez Prokuratora Okręgowego

od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 listopada 2011 r., ,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2011 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26

lipca 2011 r., w częściach dotyczących orzeczonego na podstawie

art. 44 § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku samochodu

Ford Escort;

II. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.

U Z A S A D N I E N I E

A. K. oskarżono o to, że w bliżej nieustalonym dniu, w okresie pomiędzy

3 stycznia 2010 r. a 23 września 2010 r., dokonał przerobienia znaku

identyfikacyjnego samochodu marki Ford Escort o numerze rejestracyjnym /…/

2

i numerze silnika /…/ w ten sposób, iż w miejsce oryginalnego numeru VIN

wspawał tabliczkę znamionową wraz z numerem identyfikacyjnym VIN /…/,

pochodzącą od innego pojazdu tj. o czyn z art. 306 k.k.

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2011 r., A. K. został uznany

za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za ten czyn, na podstawie art.

306 k.k., sąd wymierzył mu karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Na

podstawie art. 44 § 2 k.k. sąd orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa

dowodu rzeczowego zabezpieczonego w sprawie, w postaci samochodu Ford

Escort /…/ koloru błękitnego, zaś pozostałe dowody rzeczowe „pozostawił w

kopercie w aktach sprawy na k. 14”. Powyższym wyrokiem rozstrzygnięto także

o kosztach sądowych, zwalniając oskarżonego od ich uiszczenia.

Od przedmiotowego wyroku apelację wniósł oskarżony, domagając się

złagodzenia orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności. Ponadto

oskarżony ten zakwestionował zasadność orzeczonego na rzecz Skarbu Państwa

przepadku samochodu Ford Escort.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 24 listopada 2011 r. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że orzeczoną wobec oskarżonego karę pozbawienia

wolności obniżył do trzech miesięcy. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok

utrzymał w mocy. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty

sądowe związane z postępowaniem odwoławczym, w tym 60 zł opłaty za obie

instancje.

Kasację od powyższego – prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z

dnia 24 listopada 2011 r– zaskarżając go w całości – wniósł Prokurator

Okręgowy. Autor nadzwyczajnego środka zaskarżenia zarzucił w nim: „rażące

naruszenie prawa mające wpływ na treść orzeczenia tj. art. 44 § 2 k.k., poprzez

wyrażenie błędnej oceny prawnej, iż samochód, w którym sprawca występku z

art. 306 k.k. przerabia znaki identyfikacyjne jest przedmiotem służącym do

popełnienia przestępstwa, a w związku z tym podlega przepadkowi na

podstawie przytoczonego powyżej przepisu, podczas gdy rzecz ta nie została

wytworzona specjalnie do popełnienia przestępstwa, jak też nie przystosowano

3

jej do spełnienia funkcji, dzięki której możliwe było wykonanie czynności

sprawczej, wskazanej przez ustawodawcę jako znamię czynu zabronionego z

art. 306 k.k.”

Odwołując się do tak sformułowanego zarzutu, Prokurator Okręgowy,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie

sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Okręgowego okazała się oczywiście zasadna w

rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k.

W tym miejscu poczynić należy dwie uwagi o charakterze

porządkującym. Pierwsza, dotyczy kierunku nadzwyczajnego środka

zaskarżenia. Nie został on wskazany expressis verbis w kasacji. Kierunek ten

określić można jednak na podstawie treści zarzutu i wniosku kasacyjnego oraz

uzasadnienia kasacji. W nadzwyczajnym środku zaskarżenia podważa się

zasadność uznania samochodu, w którym sprawca występku z art. 306 k.k.

przerabia znak identyfikacyjny, za przedmiot służący do popełnienia

przestępstwa. Autor kasacji domaga się w konsekwencji uchylenia wyroku sądu

odwoławczego i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania,

w celu wyeliminowania rozstrzygnięcia o przepadku, tytułem środka karnego,

samochodu Ford Escort. Wobec tego nie może być wątpliwości, że skargę

kasacyjną wniesiono na korzyść skazanego (art. 535 § 5 k.p.k.).

Druga uwaga sprowadza się do tego, iż autor kasacji domagał się

uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 listopada 2011 r. i

przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy

nie podzielił zasadności tego wniosku kasacyjnego (o czym szerzej w dalszych

partiach uzasadnienia), co nie zmienia faktu, iż kasacja mogła być uznana za

oczywiście zasadną w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k. Wniosek kasacyjny nie

wiąże bowiem Sądu Najwyższego rozpoznającego nadzwyczajny środek

zaskarżenia, skoro art. 537 § 1 i 2 k.p.k., określający rodzaje orzeczeń

4

zapadających w ramach postępowania uregulowanego w rozdziale 55 k.p.k.,

adresowany jest przede wszystkim do organu procesowego, nie zaś do stron

procesowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15.12.2000 r., II KKN 142/98,

OSNKW 2001, z. 1-2, poz. 12; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z

26.01.2001 r., IV KKN 578/00, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 49; P. Hofmański, E.

Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom III,

Warszawa 2007, s. 289).

Przechodząc do wyjaśnienia przyczyn wydania przez Sąd Najwyższy

rozstrzygnięcia zamieszczonego w sentencji wyroku tego sądu, należy

nadmienić, że zgodnie z art. 44 § 2 k.k.: „sąd może orzec (...) przepadek

przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia

przestępstwa”. Przepis ten traktuje o przepadku tzw. narzędzi przestępstwa

(instrumenta sceleris). W realiach tej sprawy, skoro przestępstwo z art. 306 k.k.

zostało przez skazanego dokonane, skupić się należy na analizie pojęcia

„przedmiot służący do popełnienia przestępstwa”. Poza dalszymi rozważaniami

wypada pozostawić zwrot języka prawnego „przedmiot przeznaczony do

popełnienia przestępstwa”, gdyż zwrot ten łączy się z takimi stadiami jak

usiłowanie, czy też przygotowanie przestępstwa.

Przedmiot służy do popełnienia przestępstwa, jeśli został specjalnie w

tym celu wytworzony, jak i wówczas, gdy przedmiot ten co do zasady

wykorzystywany jest w celach użytkowych, jednak in concreto posłużono się

nim do popełnienia przestępstwa (zob. K. Postulski, M. Siwek, Przepadek w

polskim prawie karnym, Zakamycze 2004, s. 131 – 132). Z fizykalno –

motorycznych funkcji danego przedmiotu powinno wynikać, że bez jego

zastosowania zrealizowanie znamion przestępstwa, przy uwzględnieniu

przeciętnej przyczynowości przyrodniczej oraz praktyki społecznej, jest

niemożliwe bądź w zasadniczym stopniu utrudnione (M. Filar, W związku z

glosą Marii Szewczyk do wyroku (7) Sądu Najwyższego z dnia 11.04.1984 r.,

Państwo i Prawo 1988, nr 1, s. 106; zob. też wyrok składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 11.04.1984 r., RNw 4/84, OSNKW 1984, z. 11, poz. 113).

5

Tak więc, przedmiot służący do popełnienia przestępstwa to taki przedmiot,

którego zastosowanie warunkuje popełnienie przestępstwa (podobnie J.

Raglewski [w:] A. Zoll (red.), G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, P. Kardas, J.

Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Komentarz –

część ogólna, tom I, Zakamycze 2004, teza 25 do art. 44 k.k.).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że

samochód Ford Escort, w którego nadwozie, po uprzednim wycięciu jego

fragmentu, wspawano tabliczkę znamionową wraz z numerem identyfikacyjnym

VIN, pochodzącym od innego pojazdu, nie może być traktowany jako przedmiot

służący do popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 44 § 2 k.k. Wskazany

samochód nie był bowiem przedmiotem, którego „zastosowanie” warunkowało

popełnienie przestępstwa. Pozostawał jedynie przedmiotem, którego „istnienie”

umożliwiało dokonanie przez A. K przypisanego mu przestępstwa z art. 306 k.k.

Oba stany różnią się zaś od siebie w sposób zasadniczy.

Dodać jeszcze trzeba, że samochód Ford Escort nie był choćby

„przedmiotem czynności wykonawczej” przestępstwa z art. 306 k.k. Za

„przedmiot czynności wykonawczej” uznać trzeba bowiem w tym wypadku

przerobiony „znak identyfikacyjny” samochodu, nie zaś sam samochód (por. W.

Wróbel [w:] A. Zoll (red.), A. Barczak – Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M.

Dąbrowska – Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz,

M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Komentarz – część szczególna, tom

III, Zakamycze 2006, teza 17 do art. 306 k.k.).

Wobec powyższego, Sąd Rejonowy w wyroku z dnia 26 lipca 2011 r.

niezgodnie z prawem orzekł na podstawie art. 44 § 2 k.k. przepadek na rzecz

Skarbu Państwa powyższego samochodu Ford Escort.

Skazany w apelacji zakwestionował trafność orzeczonego przepadku

wspomnianego samochodu. Obowiązkiem Sądu Okręgowego, rozpoznającego

ten środek odwoławczy, było więc wnikliwe zbadanie tego zagadnienia i

stwierdzenie, że przepadek ten został dokonany z naruszeniem art. 44 § 2 k.k.

Tymczasem Sąd Okręgowy – wadliwie interpretując (podobnie jak Sąd

6

Rejonowy) – treść art. 44 § 2 k.k. uznał, że orzeczenie przepadku dokonane

przez organ pierwszej instancji było trafne. Wobec tego doszło do

zaabsorbowania przez instancję odwoławczą naruszenia prawa zaistniałego

przed sądem pierwszej instancji (por. uzasadnienie postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 22.03.2007 r., V KK 205/06, LEX nr 260693).

Naruszenia prawa, których dopuściły się sądy obu instancji, były rażące.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do

czynienia wówczas, gdy jest ono niewątpliwe i oczywiste, przy czym chodzi

tutaj nie tyle o łatwość stwierdzenia danego uchybienia, ile o jego rangę i

natężenie stopnia nieprawidłowości (W. Grzeszczyk, Kasacja w sprawach

karnych, Warszawa 2001, s. 128-129).

Powyższe naruszenia miały realny wpływ na treść wyroku. Sąd Rejonowy

uchybił przepisowi prawa karnego materialnego (art. 44 § 2 k.k.) i w

konsekwencji niezasadnie orzekł przepadek przedmiotu. Natomiast sąd

odwoławczy uznał, że wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej

instancji stanowisko, iż samochód Ford Escort stanowi przedmiot pochodzący

z przestępstwa, traktować należy jako omyłkę. Sąd Rejonowy, powołując w

wyroku jako podstawę przepadku art. 44 § 2 k.k., dał bowiem wyraz temu, że

traktuje ten samochód jako przedmiot służący do popełnienia przestępstwa. W

konsekwencji Sąd Okręgowy utrzymał w tej części zaskarżony wyrok w mocy.

Powinien zaś, prawidłowo interpretując regulację art. 44 § 2 k.k., wyrok w tej

części zmienić i uchylić rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o przepadku

przedmiotu. Na marginesie w tym miejscu trzeba dodać, że uzasadnienie

orzeczenia Sądu Rejonowego, jak i uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego,

nie zawierają analitycznych wywodów prawnych, wyjaśniających zajęcie

takiego a nie innego stanowiska w odniesieniu do kwestii stanowiącej przedmiot

kasacji.

Tak więc, w niniejszej sprawie zaistniała podstawa kasacyjna, o jakiej

stanowi art. 523 § 1 k.p.k.

7

Wobec tego konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego oraz wyroku z dnia 26 lipca 2011 r., w częściach dotyczących

orzeczonego na podstawie art. 44 § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku

samochodu Ford Escort. I takie też orzeczenie wydał Sąd Najwyższy.

Podkreślić jeszcze należy, że wobec oczywistości naruszeń prawa, które

zaistniały przed sądem a quo i ad quem, przy uwzględnieniu zasady ekonomiki

procesowej, Sąd Najwyższy uznał za niezbędne uchylenie w powyższym

zakresie obu wyroków i przywrócenie w ten sposób stanu zgodnego z prawem.

Kwestie winy skazanego oraz kary pozbawienia wolności nie budzą wątpliwości

i nie były podważane w skardze kasacyjnej Prokuratora Okręgowego. Wobec

tego uchylanie, w całości bądź w części, zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego i przekazywanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania

tylko po to, aby dokonał ponownej kontroli odwoławczej i wyeliminował

orzeczenie o przepadku samochodu (czego domagał się autor kasacji),

prowadziłoby do dalszych, zbędnych czynności procesowych, przedłużałoby

postępowanie i skutkowało multiplikacją kosztów wymiaru sprawiedliwości.

W tym miejscu trzeba dodać, że sentencja wyroku Sądu Najwyższego nie

odpowiada w pełni dyspozycji art. 537 § 2 k.p.k., skoro nie zawiera orzeczenia

następczego. W pewnych wypadkach, w szczególności wówczas, gdy konieczne

jest wyeliminowanie z zaskarżonego orzeczenia (zaskarżonych orzeczeń)

rozstrzygnięcia wydanego z rażącą obrazą przepisu prawnego karnego

materialnego, zaś eliminacja ta nie wymaga ponownego rozpatrywania sprawy,

możliwe jest ograniczenie się przez Sąd Najwyższy tylko do uchylenia tego

wadliwego rozstrzygnięcia, bez potrzeby wydawania orzeczenia następczego

(argumentum a fortiori z art. 537 § 2 k.p.k.). Taki pogląd prezentowany jest

konsekwentnie w judykaturze Sądu Najwyższego i wypada go zaaprobować

(por. wyroki z: 10.12.2002 r., V KK 317/02, Lex 74385; 19.10.2005 r., IV KK

199/05, OSNwSK 2005/1/1893; 28.02.2008 r., III KK 454/07, Lex 406859).

W związku z treścią wyroku Sądu Najwyższego, organ pierwszej instancji

zobowiązany będzie rozstrzygnąć na posiedzeniu o dowodach rzeczowych

8

zgromadzonych w tej sprawie (samochodzie Ford Escort i dokumentach

dotyczących tego samochodu), mając na uwadze w szczególności przepisy

rozdziału 25 k.p.k., odnoszące się do rzeczy i przedmiotów zatrzymanych w

związku z postępowaniem karnym.

Wobec uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego oraz wyroku

Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2011 r., w częściach dotyczących orzeczonego

na podstawie art. 44 § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku samochodu

Ford Escort, niezbędne stało się rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego. Wyrok Sądu Najwyższego, w powyższym kształcie, jest bowiem

orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 626 § 1 k.p.k. W myśl

art. 634 k.p.k., wydatkami postępowania kasacyjnego, obciążono Skarb

Państwa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy – procedując na posiedzeniu

(art. 535 § 5 k.p.k.) – orzekł jak w wyroku.