V KK 112/12

WYROK Z DNIA 27 CZERWCA 2012 R.

V KK 112/12

Nie stanowi poświadczenia nieprawdy w rozumieniu art. 271 § 1 k.k.

sporządzenie umowy nieodpowiadającej rzeczywistej treści istniejącego

między stronami tej umowy stosunku prawnego.

Przewodniczący: sędzia SN Z. Puszkarski.

Sędziowie: SN W. Wróbel (sprawozdawca), SA (del. do SN) D.

Kala.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2012 r., na

posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.), kasacji wniesionej przez

Prokuratora Generalnego na korzyść 1) Jana M., skazanego z art. 297 § 1

k.k. w zb. z art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in., oraz 2) Andrzeja M.,

skazanego z art. 271 § 3 k.k. w zb. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k.

w zw. z art. 273 k.k. i in.

od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 23 lutego 2011 r.,

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok;

2) u n i e w i n n i ł Jana M. i Andrzeja M. od popełnienia czynu

wskazanego w pkt III części wstępnej zaskarżonego wyroku i w tym

zakresie kosztami sądowymi o b c i ą ż y ł Skarb Państwa;

3) w pozostałym zakresie p r z e k a z a ł sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.

2

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w S., akceptując

wniosek prokuratora złożony w trybie art. 335 § 1 k.p.k., uznał Jana M. za

winnego popełnienia przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 273 k.k., a

Andrzeja M. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 271 § 3 k.k. w zb. z

art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 273 k.k. Ponadto obu

skazanych uznał za winnych odrębnego przestępstwa z art. 271 § 1 k.k.,

popełnionego we współsprawstwie.

W kasacji złożonej od tego wyroku na korzyść skazanych, Prokurator

Generalny zarzucił, iż wyrok wydany przez Sąd Rejonowy w S. w sposób

rażący narusza art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., przez:

1) niezasadne przyjęcie, że popełnienie przez oskarżonego Jana M.

czynu polegającego na przedłożeniu poświadczającego nieprawdę

zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zarobków celem uzyskania

pożyczki gotówkowej z Wielkopolskiej SKOK, wypełnia znamiona art. 297 §

1 k.k. w zb. z art. 273 k.k., co w konsekwencji doprowadziło do rażącego

naruszenia prawa materialnego przez skazanie Jana M. za popełnienie

przestępstwa kwalifikowanego kumulatywnie z art. 273 k.k., mimo że

zarzucony mu czyn nie wyczerpuje znamion tego typu czynu zabronionego;

2) niezasadne przyjęcie, że popełnienie przez oskarżonego Andrzeja

M. czynu polegającego na wystawieniu, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, poświadczającego nieprawdę dokumentu, w postaci

zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zarobków Jana M., ze

świadomością, że dokument ten zostanie przedłożony w banku lub innej

podobnej instytucji celem uzyskania pożyczki pieniężnej, wypełnia

znamiona określone w art. 271 § 3 k.k. w zb. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art.

297 § 1 k.k. w zb. z art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., co w konsekwencji

doprowadziło do rażącego naruszenia prawa materialnego przez skazanie

3

Andrzeja M. za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego kumulatywnie z

art. 271 § 3 k.k. oraz art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 273 k.k., mimo że

zarzucony mu czyn nie wyczerpuje znamion tych typów czynów

zabronionych;

3) niezasadne przyjęcie, że czyn zarzucony skazanym w pkt. III aktu

oskarżenia, a polegający na wystawieniu wspólnie i w porozumieniu

poświadczającego nieprawdę dokumentu w postaci umowy o pracę,

datowanej na dzień 3 września 2007 r., zawartej pomiędzy firmą

„Ślusarstwo Usługowo-Produkcyjne Andrzej M.” a Janem M., wypełnia

znamiona art. 271 § 1 k.k., co w konsekwencji doprowadziło do rażącego

naruszenia prawa materialnego przez skazanie obu oskarżonych za

popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 271 § 1 k.k., mimo że

zarzucony im czyn nie wyczerpuje znamion przestępstwa.

Prokurator Generalny podniósł, że podpisanie umowy odbiegającej od

faktycznej treści stosunku prawnego jaki łączy strony, nie stanowi

przestępstwa z art. 271 § 1 k.k., albowiem strony stosunku

cywilnoprawnego nie mogą być sprawcami przestępstwa fałszu

intelektualnego w zakresie sporządzonych przez nie dokumentów

odnoszących się do zawarcia umowy lub ustania tego stosunku. Prokurator

Generalny wskazał ponadto, że także wystawienie dokumentu

stwierdzającego nieprawdę co do faktu zatrudnienia oraz wysokości

wynagrodzenia przez osobę nie będącą pracodawcą nie realizuje znamion

wystawienia dokumentu przez inną osobę uprawnioną w rozumieniu art.

271 § 1 k.k.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku oraz uniewinnienie obu oskarżonych od popełnienia czynu z art.

271 § 1 k.k. wskazanego w pkt. III części wstępnej wyroku, zaś w

pozostałej części o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w S. do

ponownego rozpoznania.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna.

Zgodnie z art. 271 § 1 k.k. funkcjonariusz publiczny lub inna osoba

uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę

co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia

wolności od 3 miesięcy do lat 5. W utrwalonym już orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że owo „uprawnienie” do wystawienia

dokumentu musi mieć charakter publicznoprawny i nie obejmuje ono

ogólnej kompetencji do uczestniczenia w obrocie oraz zawierania umów o

charakterze cywilnoprawnym, czy też sporządzania dokumentów

związanych ze stosunkami prawnymi o charakterze prywatnoprawnym (por.

wyrok z dnia 23 lutego 2012 r., III KK 375/11, LEX nr 1119522; wyrok z dnia

9 maja 2002 r., V KKN 323/99, OSNKW 2002, z. 9-10, poz. 71; wyrok z

dnia 11 lipca 2006 r., III KK 463/05, LEX nr 193024; wyrok z dnia 30

sierpnia 2011 r., IV KK 190/11, LEX nr 950443; wyrok z dnia 13 listopada

2008 r., IV KK 373/08, LEX nr 468649; postanowienie z dnia 30 lipca 2008

r., II KK 68/08, OSNKW 2008, z. 10, poz. 84; wyrok z dnia 5 października

2005 r. II K 126/05 LEX nr 164270).

W szczególności nie stanowi poświadczenia nieprawdy sporządzenie

umowy nieodpowiadającej rzeczywistej treści istniejącego pomiędzy

stronami tej umowy stosunku prawnego. Działanie takie może być formą

pomocnictwa lub przygotowania popełnienia innego przestępstwa, nie

stanowi wszakże samodzielnie realizacji znamion typu czynu zabronionego

z art. 271 § 1 k.k. Z tego też powodu, oczywiście zasadny okazał się zarzut

Prokuratora Generalnego naruszenia przez Sąd Rejonowy w S. prawa

materialnego, przez przyjęcie, że wystawienie fikcyjnej umowy o pracę

pomiędzy Andrzejem M. a Janem M., datowanej na dzień 3 września 2007

r., wypełnia znamiona przestępstwa z art. 271 § 1 k.k.

5

Podobnie oczywiście zasadny okazał się podniesiony w kasacji zarzut

naruszenia prawa materialnego przez zakwalifikowanie zachowania

polegającego na wystawieniu przez Andrzeja M. poświadczającego

nieprawdę dokumentu, w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości

zarobków Jana M., jako czynu zabronionego z art. 271 § 1 k.k. oraz

pomocnictwa do czynu zabronionego z art. 273 k.k. Wystawienie takiego

dokumentu dotyczy stosunku prawnego zatrudnienia, który nie ma

charakteru publicznoprawnego. Brak jest także szczególnych uregulowań

prawnych, które przypisywałyby wystawionemu przez pracodawcę

zaświadczeniu o zatrudnieniu oraz wysokości wynagrodzenia szczególną

cechę zaufania publicznego ze skutkami erga omnes. Wystawienie takiego

dokumentu nie dokonuje się więc na podstawie szczególnych „uprawnień”

porównywalnych z władztwem, jakie posiada funkcjonariusz publiczny. Z

tego też powodu nie spełnia znamion czynu zabronionego z art. 271 § 1

k.k., zaś posługiwanie się takim stwierdzającym nieprawdę zaświadczeniem

o zatrudnieniu i uzyskiwanym wynagrodzeniu nie stanowi także

przestępstwa z art. 273 k.k.

W tej sytuację należało przyznać rację Prokuratorowi Generalnemu,

że zakwalifikowanie czynu skazanego Andrzeja M., polegającego na

sporządzeniu fikcyjnego zaświadczenia o zatrudnieniu i uzyskiwaniu

określonego wynagrodzenia przez Jana M., m. in. z art. 271 § 1 k.k. oraz

art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 273 k.k., stanowiło naruszenie tych przepisów.

Z tych samych powodów za naruszenie prawa materialnego należało

uznać przyjęcie przez Sąd Rejonowy w S., że czyn Jana M. polegający na

przedłożeniu poświadczającego nieprawdę zaświadczenia o zatrudnieniu i

wysokości zarobków, celem uzyskania pożyczki gotówkowej z

Wielkopolskiej SKOK, wypełnia także znamiona art. 273 k.k. Skoro

wystawienie fikcyjnego zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości

wynagrodzenia nie spełnia znamion z art. 271 § 1 k.k., to tym bardziej samo

6

posłużenie się takim zaświadczeniem nie może być kwalifikowane z art.

273 k.k. Nie wyklucza to oczywiście odpowiedzialności karnej za inne

przestępstwo, w szczególności kwalifikowane z art. 297 § 1 k.k.

Wskazane wyżej błędy w kwalifikacji prawnej zachowań przypisanych

obu skazanym, a także przyjęcie, że czyn opisany w pkt III wstępnej części

wyroku w ogóle stanowi przestępstwo, wykluczały akceptację wniosku

prokuratora złożonego w trybie art. 335 § 1 k.p.k. i obligowały sąd do

rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych. Ponieważ Sąd Rejonowy tego

nie uczynił, co skutkowało wydaniem wyroku z rażącym naruszeniem prawa

materialnego, należało wyrok ten uchylić i uniewinnić Jana M. i Andrzeja M.

od popełnienia przestępstwa z art. 273 k.k., opisanego w pkt III części

wstępnej zaskarżonego wyroku, rozstrzygając w tym zakresie o kosztach

sądowych postępowania, a w pozostałym zakresie sprawę przekazać do

ponownego rozpoznania.

Sąd Rejonowy w S., przy ponownym rozpoznaniu sprawy w zakresie

mu przekazanym, dokonując kwalifikacji zachowań przypisanych skazanym

uwzględni prawidłową wykładnię art. 271 § 1 k.k. oraz 273 k.k.