II UK 324/11

Sygn. akt II UK 324/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku B. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W.

o prawo do świadczenia przedemerytalnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 lipca 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 lipca 2011 r., Sąd Apelacyjny, w sprawie z wniosku B. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Pierwszemu Oddziałowi w W. o

prawo do świadczenia przedemerytalnego, oddalił apelację pozwanego od wyroku

2

Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 3 lutego 2011 r.,

którym zmieniono decyzję organu rentowego z dnia 6 września 2010 r. i przyznano

wnioskodawczyni prawo do świadczenia przedemerytalnego w oparciu o art. 2 ust.

1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr

120, poz. 1252 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 2 pkt 5, art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz w związku z art. 361

§ 1 i 2 k.p.

Sąd Okręgowy ustalił, że ostatnim miejscem pracy wnioskodawczyni była

Galeria C. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, jako następca Przedsiębiorstwa

Domów Towarowych C. SA, gdzie wnioskodawczyni była zatrudniona od dnia 15

sierpnia 1993 r. do 30 listopada 2009 r. Stosunek pracy wnioskodawczyni ustał za

wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 k.p.) z przyczyn

określonych w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.). Przy rozwiązaniu umowy o pracę

zastosowano skrócony do jednego miesiąca, okres wypowiedzenia (art. 361

k.p.), a

za pozostałą część okresu wypowiedzenia (dwa miesiące) zostało wypłacone

odszkodowanie. Wnioskodawczyni po rozwiązaniu stosunku pracy pozostawała bez

zatrudnienia. Decyzją organu rentowego z dnia 6 września 2010 r. odmówiono

wnioskodawczyni prawa do dochodzonego świadczenia, przyjmując, że

udokumentowała ona jedynie 29 lat 11 miesięcy i 16 dni, zamiast wymaganych 30

lat okresów składkowych i nieskładkowych, ponieważ w ocenie organu rentowego

nie było podstaw do zaliczenia do okresu zatrudnienia okresu skróconego

wypowiedzenia umowy o pracę w wymiarze dwóch miesięcy. Na skutek odwołania

wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia z dnia 3 lutego 2011 r., Sąd Okręgowy zmienił

zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznał wnioskodawczyni prawo do

dochodzonego świadczenia, uznając, że dwumiesięczny okres, za który wypłacono

odszkodowanie winien być doliczony do okresu zatrudnienia wnioskodawczyni u

ostatniego pracodawcy zgodnie z art. 361

k.p., a tym samym legitymuje się ona

okresem zatrudnienia w wymiarze przekraczającym 30 lat. W uzasadnieniu wyroku

Sąd powołał się na uchwałę powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 23

3

kwietnia 1990 r., III PZP (OSP 1991 r. nr 2, poz. 53), w której przyjęto, że okres o

jaki skrócono wypowiedzenie umowy o pracę (art. 361

§ 1 k.p.), za który

pracownikowi przysługuje odszkodowanie, wlicza się do okresu zatrudnienia w

zakładzie pracy zobowiązanym do wypłaty odszkodowania, jeżeli w tym okresie

pracownik pozostawał bez pracy. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2011 r., oddalając

apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny uznał za spełniony warunek określony

w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

przedemerytalnych, wobec uznania okresu, za który przyznano wnioskodawczyni

odszkodowanie, za okres równorzędny z okresem zatrudnienia w sytuacji, gdy nie

podjęła ona nowego zatrudnienia.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego

– art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

przedemerytalnych, art. 6 ust 2 pkt 5, art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 6 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 361

§ 1 i 2 k.p.,

poprzez przyjęcie, że skrócenie okresu wypowiedzenia zalicza się do okresów

składkowych bądź nieskładkowych w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z

FUS, oraz przepisów postępowania - art. 231, 233 § 1, 382 oraz 390 k.p.c., wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku

jak i poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w W. i orzeczenie co do istoty

sprawy poprzez oddalenie odwołania wnioskodawczyni w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a z urzędu bierze

pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W świetle art. 3983

§ 1 k.p.c. skarga

kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez

4

jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod

pojęciem podstawy skargi kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą. Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd

Najwyższy jako „sąd prawa”, nie jest uprawniony do badania prawidłowości

zarówno ustaleń faktycznych, jak i oceny dowodów, dokonanych przez sąd drugiej

instancji, będąc związany ustalonym stanem faktycznym sprawy (art. 39813

§ 2

k.p.c.), co obejmuje także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic

swobodnej ich oceny. Innymi słowy każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na

celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod

pozorem kontestowania błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z

art. 3983

§ 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy jako sąd

kasacyjny nie zajmuje się oceną materiału dowodowego, nie ma również

kompetencji do dokonywania kontroli prawidłowości oceny dowodów dokonanej

przez sąd drugiej instancji według kryteriów opisanych w art. 233 § 1 k.p.c. Skoro

zarzut naruszenia tego przepisu nie mógł być podstawą rozważań, ocen i analiz

Sądu Najwyższego, to należało przyjąć, że przy ocenie zasadności zarzutów

naruszenia prawa materialnego wiążąca była w postępowaniu kasacyjnym

podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku.

Z ustaleń faktycznych rozpoznawanej sprawy, wynikało że ostatnim

miejscem pracy wnioskodawczyni była Galeria C. – Spółka z o.o. w upadłości

likwidacyjnej (następca prawny Przedsiębiorstwa Domów Towarowych C. SA).

Wnioskodawczyni była zatrudniona od 15 sierpnia 1993 r. do 30 listopada 2009 r.,

zaś stosunek pracy ustał w związku z wypowiedzeniem przez pracodawcę umowy

o pracę ze względu na przesłanki określone ustawą z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników. Rozwiązując stosunek pracy zastosowano

skrócony do jednego miesiąca okres wypowiedzenia, przyznając wnioskodawczyni

5

odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą (dwumiesięczną) część

okresu wypowiedzenia (art. 361

§ 1 k.p.). Zgodnie z art. 361

§ 2 k.p., okres za który

przysługuje odszkodowanie, wlicza się pracownikowi pozostającemu w tym okresie

bez pracy (tak jak wnioskodawczyni w niniejszej sprawie) do okresu zatrudnienia,

niemniej nie jest kwestionowane w judykaturze, że skrócenie przez zakład pracy

okresu wypowiedzenia umowy o pracę na podstawie art. 361

§ 1 k.p. powoduje

rozwiązanie tej umowy z upływem skróconego okresu (por. uchwałę 7 sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I PZP 20/92, OSNCP 1993 nr 102,

poz. 2), a były pracownik, który otrzymuje odszkodowanie z tytułu skróconego

okresu wypowiedzenia umowy o pracę nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu pracowników (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca

2005 r., I UK 315/04 - OSNP 2006 nr 9-10 poz.160).

Nie jest też sporne w orzecznictwie (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 12 sierpnia 1998 r., II UKN 179/98 – OSNAPiUS 1999 r. nr 16, poz. 527), że

art. 361

§ 1 k.p. wprowadza w interesie pracodawcy i na niekorzyść pracownika

odstępstwo od zawartej w art. 36 § 1 i 6 k.p. regulacji zasadniczej, zgodnie z którą

okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas nie określony wynosi trzy miesiące i

może być skrócony tylko zgodną wolą stron (ich porozumieniem). „Przyznawane

pracownikowi w związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia odszkodowanie

(art. 361

§ 1 in fine k.p.), ma w założeniu zrekompensować utracony wskutek

wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy zarobek. Nie ma ono jednak

charakteru ściśle kompensacyjnego. Wypłacane jest niezależnie od tego, czy

pracownik po rozwiązaniu umowy o pracę podjął zatrudnienie, czy nie i czy osiąga

oraz w jakiej wysokości dochody z innych źródeł.” Okres, o który skrócono okres

wypowiedzenia nie jest co prawda okresem zatrudnienia, jest jednak do niego

wliczany, wobec czego powinien być traktowany, tak jakby pracownik w tym czasie

pracował.

Materialnoprawną podstawą dochodzonego świadczenia przedemerytalnego

jest art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, uprawniający do

tego świadczenia osobę, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy (…), w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy

niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat - kobieta oraz posiada okres

6

uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet, przy czym

zgodnie z ust. 2 tego przepisu, za okres uprawniający do emerytury, uważa się

okres ustalony zgodnie z przepisami art. 5 – 9, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

Uwagi te należy uzupełnić o stwierdzenie oparte na przepisie § 2 ust. 1 pkt 3

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.), z którego

wynika, że nie stanowią podstawy wymiaru składek m.in. odszkodowania i

rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania

stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po

stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia

umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej

wypowiedzenia.

W świetle niekwestionowanych ustaleń, na dzień rozwiązania stosunku pracy

(30 listopada 2009 r.) wnioskodawczyni wykazała okres zatrudnienia wynoszący 29

lat, 11 miesięcy i 16 dni, otrzymując za pozostałą (dwumiesięczną) część okresu

wypowiedzenia (art. 361

§ 1 k.p.) stosowne odszkodowanie. Fakt, że rozwiązanie

umowy o pracę za skróconym okresem wypowiedzenia nastąpiło w dniu 30

listopada 2009 r., nie oznacza jednak, że pozostały okres wypowiedzenia (dwa

miesiące) nie ma znaczenia prawnego.

Zgodnie z art. 7 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okresami

nieskładkowymi są okresy niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, „jeżeli za

te okresy, na podstawie przepisów Kodeksu pracy, zostało wypłacone

odszkodowanie”.

W ocenie Sądu Najwyższego, powołany przepis nie budzi wątpliwości

interpretacyjnych na gruncie wykładni językowej, która w świetle orzecznictwa i

doktryny ma – przy interpretacji przepisu – przesądzające znaczenie. Jeżeli

językowe znaczenie tekstu jest jasne, wówczas - zgodnie z zasadą clara non sunt

interpretanda - nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni.

7

Niewykonywanie pracy po ustaniu zatrudnienia, za które na podstawie

przepisów k.p., zostało wypłacone odszkodowanie, obejmuje nie tylko

odszkodowania wypłacone na podstawie art. 45 i 56 k.p., ale również

odszkodowanie należne w związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia – art. 361

§ 1 k.p. Odmienne stanowisko zaprezentowane w tej mierze w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej, jest nieuprawnione.

Wszystko to pozwala na wyrażenie stanowiska, według którego okres

skróconego wypowiedzenia, za który pracownik otrzymał odszkodowanie, jako

okres nieskładkowy (art. 7 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), jest

okresem „uprawniającym do emerytury” w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych.

Tym się kierując, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, po myśli art. 39814

k.p.c.