IV CNP 101/11

Sygn. akt IV CNP 101/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Anna Owczarek

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 13 grudnia 2010 r., w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej w Warszawie

przeciwko J. G.

o eksmisję,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 lipca 2012 r.,

stwierdza niezgodność z prawem wyroku Sądu Okręgowego z

dnia 13 grudnia 2010 r., sygn. akt III … .

2

Uzasadnienie

Powódka – Wojskowa Agencja Mieszkaniowa w Warszawie domagała się w

pozwie nakazania pozwanej J. G. aby opuściła, opróżniła i wydała do rąk powódki

lokal użytkowy położony w G. przy ulicy D. 5.

Pozwana wnosząc o oddalenie powództwa zarzuciła, że powódka nie

posiada legitymacji do wystąpienia z pozwem o eksmisję. Legitymacja taka

przysługuje bowiem Skarbowi Państwa, a nie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej

(dalej jako „Agencja”), która jedynie działa w jego imieniu, jako podmiot

gospodarujący mieniem Skarbu Pastwa, na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia

22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

(tekst jedn. uprzednio Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398, obecnie Dz. U. z 2010 r.

Nr 206, poz.1367 – dalej jako „ustawa o zakwaterowaniu”). Nadto podniosła, że

powództwo jest nieuzasadnione, ponieważ wypowiedzenie umowy najmu nastąpiło

bez zachowania terminów wypowiedzenia i było bezskuteczne, a niezależnie od

tego zostało anulowane.

Wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w

oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

Powódka, w ramach gospodarowania powierzonym jej mieniem Skarbu

Państwa włada w jego imieniu zabudowaną nieruchomością w G. przy ul. D. 5, na

której znajduje się przedmiotowy lokal użytkowy, wynajęty pozwanej na podstawie

umowy zawartej między stronami w dnia 21 lipca 2005 r. Od kwietnia 2009 r.

pozwana nie uiszczała pełnych opłat za najem lokalu i opłat pośrednich przez

łączny okres dłuższy niż trzy miesiące i jej zadłużenie z tego tytułu wynosiło na

dzień 30 czerwca 2009 r. łącznie 12.469,34 zł. Pismem z dnia 16 lipca 2009 r.

powódka wypowiedziała pozwanej umowę bez zachowania terminów

wypowiedzenia, ze skutkiem na dzień 3 sierpnia 2009 r. Pozwana nie wywiązała się

z zobowiązania do spłaty zaległych należności na rzecz Agencji w terminach do

dnia 21 sierpnia 2009 r., a następnie do dnia 5 października 2009 r. Powódka

3

dwukrotnie bezskutecznie wzywała pozwaną do protokolarnego przekazania jej

lokalu w wyznaczonych terminach.

Sąd Rejonowy nie podzielił zarzutu braku legitymacji procesowej powódki do

wytoczenia powództwa opartego na podstawie art. 222 § 1 k.c. przyjmując, że

wynika ona z art. 14 ust. 1 i art. 15 ustawy o zakwaterowaniu. Uznał, że powódka

była uprawniona do wypowiedzenia umowy najmu zawartej z pozwaną i nawet przy

przyjęciu, że wypowiedzenie to było bezskuteczne, wolę powódki wypowiedzenia

pozwanej umowy z powodu zalegania z zapłatą czynszu za co najmniej dwa okresy

płatności, wyraża wniesienie do sądu powództwa o eksmisję pozwanej, która

w ciągu miesiąca od doręczenia jej odpisu pozwu i nadal nie zapłaciła zaległych

należności. Pozwanej nie przysługuje więc obecnie prawo do zajmowania

przedmiotowego lokalu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 13 grudnia 2010 r., w uwzględnieniu

apelacji pozwanej, zmienił wyrok Sądu Rejonowego przez oddalenie powództwa.

W pisemnych motywach wyroku wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2

w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 19 ust. 1 i 3 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu, do

zadań własnych Agencji należy gospodarowanie powierzonym jej mieniem Skarbu

Państwa oraz obrót nim, w tym sprzedaż lokali mieszkalnych i innych

nieruchomości, a przychody z tego tytułu są przychodami Agencji, która prowadzi

samodzielną gospodarka finansową. Z powołaniem się na stanowisko judykatury

wskazał na powierniczy charakter władztwa Agencji nad powierzonym jej mieniem.

Agencja jest administratorem tego mienia wykonującym w imieniu i na rzecz Skarbu

Państwa prawo własności oraz inne prawa rzeczowe, a czynności prawne Agencji

dotyczące powierzonego jej mienia wywołują bezpośredni skutek w mieniu Skarbu

Państwa (art. 14 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu).

Z tak określonego charakteru władztwa Agencji w stosunku do powierzonego

do gospodarowania mienia oraz z treści przytoczonych przepisów wyprowadził Sąd

Okręgowy wniosek, że podmiotem uprawnionym do wystąpienia z powództwem

windykacyjnym w rozpoznawanej sprawie byłaby Agencja, jednak działająca

w imieniu Skarbu Państwa, a nie jako samodzielna osoba prawna. Potwierdzenia

poglądu odmawiającego Agencji legitymacji do wytoczenia powództwa o eksmisję

4

najemcy z wynajętego przez nią lokalu dopatrzył się Sąd Okręgowy w orzecznictwie

Sądu Najwyższego rozstrzygającym o przynależności do Skarbu Państwa

wierzytelności z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości dokonywanej przez Agencję

w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa oraz dopuszczalności ustanowienia hipoteki

zabezpieczającej tę wierzytelność na rzecz Skarbu Państwa – Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej, a nie Agencji jako osoby prawnej.

Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła powódka skargą

o stwierdzenie jego niezgodności z prawem w oparciu o podstawę naruszenia

art. 14 ust. 1 i 3 i art. 15 ustawy o zakwaterowaniu przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że Agencja nie posiada zdolności do skutecznego

wniesienia powództwa we własnym imieniu o nakazanie opuszczenia lokalu

użytkowego. Wniosła o stwierdzenie niezgodność zaskarżonego wyroku

z przepisami art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 2 Konstytucji, art. 14 ust. 1 i 3, art. 15 ust. 1,

art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 3 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestionowane przez skarżącą stanowisko zaskarżonego wyroku odnośnie

do braku legitymacji czynnej Agencji, wywiódł Sąd Okręgowy z oceny, że Agencja

nie ma uprawienia do domagania się ochrony prawnej w zakresie objętym

żądaniem pozwu, gdyż nie przysługuje jej prawo podmiotowe mogące podlegać

ochronie, które przynależy do Skarbu Państwa. Konsekwencją przyjętego braku

legitymacji materialnej musi być także, prowadzący do takiego samego skutku

w postaci oddalenia powództwa, brak po stronie Agencji legitymacji procesowej

oznaczającej uprawnienie do wytoczenia i popierania powództwa w celu uzyskania

ochrony własnego prawa podmiotowego. Oceny tej nie można jednakże podzielić.

Utworzona na podstawie ustawy o zakwaterowaniu Wojskowa Agencja

Mieszkaniowa jest państwową osobą prawną (art. 8 ust. 1 i 3 ustawy

zakwaterowaniu), której Skarb Państwa powierza wykonywanie w jego imieniu i na

jego rzecz prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku do

nieruchomości stanowiących jego własność (art. 14 ust. 1). Gospodarowanie

powierzonym mieniem w trybie art. 17 ustawy o zakwaterowaniu, między innymi

(art. 17 ust. 1 pkt 2) przez sprzedaż nieruchomości, oddawanie ich w trwały zarząd,

5

najem, dzierżawę, użyczenie albo ich zamianę oraz ustanawianie i nabywanie

ustanowionych na nich ograniczonych praw rzeczowych, należy do zadań własnych

Agencji (art. 16 ust. 1). Agencja prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, a jej

przychodami są m.in. przychody z tytułu opłat za używanie lokali mieszkalnych,

hoteli, internatów oraz najem i dzierżawę lokali użytkowych i nieruchomości

gruntowych (art. 19 ust. 1 i 3 pkt 1).

Ukształtowany w myśl przytoczonych unormowań status Agencji i jej zadania

dają jej czynną legitymację materialną i procesową w sprawach, dotyczących praw

i obowiązków związanych z objętymi we władanie składnikami mienia Skarbu

Państwa, w które Agencja wstępuje na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy

o zakwaterowaniu w stosunku do Skarbu Państwa jak i osób trzecich, występując

na zewnątrz jako dysponent określonego prawa (wyrok SN z dnia 13 stycznia

2010 r., II CSK 323/09, Lex nr 602680).

Z samego faktu powierzenia Agencji wykonywania prawa własności

przysługującej Skarbowi Państwa wynika także mimo, że takiej formy

gospodarowania mieniem powierzonym nie wymienia art. 17 ustawy

o zakwaterowaniu, legitymacja Agencji do podejmowania czynności

zachowawczych zmierzających do zachowania praw przysługujących Skarbowi

Państwa, pozostających w związku funkcjonalnym z zadaniem gospodarowania

zasobem mieszkaniowym. Realizując roszczenie windykacyjne związane z lokalem

stanowiącym mienie powierzone jej do gospodarowania przez wszczęcie

postępowania o eksmisję Agencja dokonuje czynności objętej zakresem zadania

gospodarowania zasobem mieszkaniowym (uchwała SN z dnia 3 października

2003 r., III CZP 59/03, OSNC 2004, nr 12, poz.187).

Bez wpływu na ocenę legitymacji czynnej Agencji w sprawie o eksmisję

pozostają niewątpliwie trafne, lecz dotyczące innych i nie wiążących się z nią

bezpośrednio kwestii, poglądy co do wykładni przepisów ustawy o zakwaterowaniu

wyrażone przez Sąd Okręgowy wyrokach z dnia 19 stycznia 2005 r., V CSK 767/04

(OSNC 2006, nr 1, poz. 8) i z dnia 20 kwietnia 2005 r., V CK 834/04 (Lex

nr 284169). Niewłaściwe odczytanie treści i znaczenia tych wyroków dla oceny

stanu prawnego rozpoznawanej sprawy doprowadziło Sąd Okręgowy do oczywiście

6

błędnej, na tle ukształtowanego już stanowiska judykatury, wykładni przepisów

art. 14 ust. 1 i 3 oraz art. 15 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu. Oparty na niej

zaskarżony wyrok narusza te przepisy i jest niezgodny prawem w znaczeniu

użytym w art. 4241

§ 2 k.p.c. (odnośnie do kwalifikowanego charteru niezgodności

z prawem orzeczenia sądu zob. wyrok m.in. postanowienie SN z dnia 22 marca

2012 r., IV CSK 80/11, nie publ., wyrok SN z dnia z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06,

OSNC 2007 nr 2, poz. 35), co uzasadnia uwzględnienie skargi na podstawie

art. 42411

§ 2 k.p.c.

md