V CSK 368/11

Sygn. akt V CSK 368/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa P. P., J. P. i G. P.

przeciwko "P. Leasing" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie P. P., J. P. i G. P. wnieśli o pozbawienie w całości wykonalności

tytułów wykonawczych - nakazów zapłaty: 1) Sądu Okręgowego z 14 marca 2003

r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego z 21 września 2004 r.,

i zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 27 października 2005 r., ; 2) Sądu

Rejonowego z 27 grudnia 2001 r., ; 3) Sądu Okręgowego z 30 maja 2001 r.

Twierdzili, że zobowiązania stwierdzone tymi nakazami wygasły w związku z tym, iż

skutecznie potrącili z wierzytelnościami pozwanego ich wzajemną w stosunku do

niego wierzytelność o odszkodowanie z tytułu nienależytego wykonania łączącej

strony umowy leasingu operacyjnego.

Pozwany – P. Leasing sp. z o.o. , jako następca prawny B Towarzystwa

Leasingowego S.A. , wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił, że powodowie nie

wykazali, aby zachodziła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 840 § 1 i 2

k.p.c.

Wyrokiem z 21 października 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i

orzekł o kosztach procesu. Rozstrzygnięcie to zapadło po ustaleniu, że G. P. i J. P.

byli wspólnikami spółki cywilnej „K ". Pozwany 26 listopada 1999 r. zawarł z nimi

dwie umowy leasingu operacyjnego, których przedmiotem były dwa ciągniki

siodłowe marki Iveco wartości po 331.887,60 zł. Za zobowiązania powodów

poręczył P. P..

Jedna z umów została rozwiązana na skutek utraty przedmiotu leasingu, gdy

ciągnik uległ wypadkowi. Uprawnienia ubezpieczonego wykonywał pozwany, który

zgodził się na rozliczenie szkody w pojeździe jako całkowitej w sytuacji, gdy koszt

naprawy ciągnika wynosił 108.704,00 zł i stanowił 44% jego wartości rynkowej.

Prawomocnym nakazem zapłaty wydanym 30 maja 2001 r. w postępowaniu

nakazowym, Sąd Okręgowy , nakazał powodom, aby zapłacili solidarnie

poprzednikowi prawnemu pozwanego kwotę 33.516,18 zł z odsetkami ustawowymi

od 25 listopada 2000 r. oraz kosztami procesu, a prawomocnym nakazem zapłaty

wydanym 27 grudnia 2001 r. w postępowaniu nakazowym, Sąd Rejonowy

nakazał powodom, aby zapłacili poprzednikowi prawnemu pozwanego kwotę

19.540,49 zł z odsetkami ustawowymi od 25 listopada 2001 r. oraz kosztami

3

procesu. W obu postępowaniach poprzednik powoda dochodził przeciwko

pozwanym roszczeń z umowy leasingu.

Przed Sądem Okręgowym toczyła się sprawa przeciwko powodom, o

zapłatę kwoty 230.188,16 zł na podstawie trzech weksli wręczonych pozwanemu

(tam – powodowi) 26 listopada 1999 r. przez J. P. i G. P. na zabezpieczenie

roszczeń z umów leasingu oraz poręczonych przez P. P.. Sąd Okręgowy

uwzględnił powództwo nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym 14

marca 2003 r., a po rozpoznaniu zarzutów pozwanych od tego nakazu zapłaty,

wyrokiem z 21 września 2004 r., Sąd Okręgowy utrzymał go w mocy w części

zasądzającej na rzecz poprzednika prawnego pozwanego kwotę 183.746 zł z

ustawowymi odsetkami od 16 listopada 2002 r., a żądanie zapłaty kwoty 46.402 zł

oddalił. Na skutek apelacji pozwanego (w tamtej sprawie - powoda), Sąd

Apelacyjny wyrokiem z 27 października 2005 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego

tak, że utrzymał nakaz zapłaty w mocy również w części zasądzającej od

pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 46.402 zł i orzekł o kosztach.

Powodowie 12 lutego 2009 r. złożyli oświadczenie, że potrącają

z wierzytelnościami pozwanego stwierdzonymi wymienionymi wyżej prawomocnymi

orzeczeniami sądowymi przysługujące im wzajemnie w stosunku do niego

wierzytelności o zapłatę odszkodowania za szkodę w łącznej kwocie 304.653,24 zł,

wyrządzoną im przez nienależyte wykonanie zobowiązań pozwanego jako

leasingodawcy. Roszczenie z umowy dotyczącej pojazdu, który został zniszczony

w wypadku dotyczyło kwoty 90.047,08 zł (raty do zapłacenia przez powodów)

i 77.380,61 zł (raty zapłacone przez powodów), przy założeniu, że strony powinny

się rozliczyć jak w przypadku odstąpienia od umowy. Roszczenie z drugiej umowy

leasingu dotyczyło kwoty 121.000 zł, odpowiadającej zaniżonej wartości przedmiotu

leasingu w stosunku do jej rzeczywistej wartości oraz kwoty 16.225,55 zł kosztów

postępowania zasądzonych od powodów na rzecz pozwanego we wszystkich

sprawach.

Sąd Okręgowy uznał, że dopuszczalne było złożenie przez powodów jako

dłużników pozwanej po zamknięciu rozprawy oświadczenia o potrąceniu

wierzytelności mającej im przysługiwać wzajemnie do niego z wierzytelnością

pozwanego w stosunku do nich stwierdzoną orzeczeniami sądowymi. Takie

4

zdarzenie uzasadnia wystąpienie z powództwem przeciwegzekucyjnym. Skoro

jednak wierzytelność powodów miała wynikać z art. 471 k.c., a spór stron dotyczący

łączącej je umowy leasingu został prawomocnie rozstrzygnięty, to co do roszczeń

powodów zachodzi powaga rzeczy osądzonej. W odniesieniu do kosztów procesu

będących przedmiotem potrącenia, Sąd Okręgowy wskazał, że wierzytelność ta

przysługuje pozwanemu, a nie powodom, bo na jego rzecz zasądzono koszty.

Wyrokiem z 8 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów od

wyroku Sądu Okręgowego i zasądził od nich na rzecz pozwanego 5.400 zł tytułem

kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione w sprawie

przez Sąd Okręgowy. Wskazał, że skoro powodowie wystąpili z powództwem

przeciwegzekucyjnym dotyczącym tytułów wykonawczych w postaci orzeczeń

sądowych (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.), to przyjęta przez Sąd pierwszej instancji

powaga rzeczy osądzonej, jako przesłanka rozstrzygnięcia jest oceniana jako

podstawa wydania orzeczenia merytorycznego, a nie odrzucenia pozwu z powodu

nieważności postępowania (art. 379 pkt 3 k.p.c.). Drugą kwestią determinującą

ocenę prawną rozpoznanej sprawy jest źródło, z którego powodowie wywodzili

swoje roszczenia odszkodowawcze i wynikające z niego wierzytelności w stosunku

do pozwanego, objęte oświadczeniem o potrąceniu. Powodowie utrzymywali, że

w stosunku do pozwanego przysługuje im roszczenie odszkodowawcze w związku

z nienależytym wykonaniem przez niego zobowiązań (art. 471 k.c.) z dwóch umów

leasingu operacyjnego zawartych 26 listopada 1999 r. Sądy rozliczyły już strony

obu tych umów. W postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z 27 października 2005 r. doszło do wiążącego zarówno strony, jak

i sądy, ustalenia podstawy faktycznej i prawnej roszczeń stron na gruncie

zawartych przez nie umów. Podstawą faktyczną tego orzeczenia było ustalenie, że

wartość uszkodzonego pojazdu będącego przedmiotem pierwszej umowy leasingu

wyniosła 200.000 zł, a wartość pojazdu będącego przedmiotem drugiej umowy -

125.000 zł. Po rozwiązaniu umów strony rozliczone zostały zgodnie z ogólnymi

warunkami leasingu operacyjnego, będącymi częściami obu umów. W odniesieniu

do pojazdu powypadkowego przewidywały one, że zniszczenie pojazdu i brak

uzasadnienia ekonomicznego jego naprawy, uzasadnia całkowitą likwidację szkody

5

(czego powodowie w tamtym postępowaniu nie kwestionowali), i rozwiązanie

umowy z dniem powstania szkody (pkt 25 ppkt 1 ogólnych warunków leasingu

operacyjnego). Rozliczenie finansowe w takim przypadku miało nastąpić zgodnie z

pkt 25 ppkt 2 ogólnych warunków leasingu operacyjnego, a na poczet wartości

rozliczeniowej należało zaliczyć otrzymane odszkodowanie. W odniesieniu do

drugiej umowy, rozwiązanej przez leasingodawcę ze względu na nieopłacenie

przez powodów opłat leasingowych dotyczących jej przedmiotu, ocena prawna w

prawomocnie zakończonym postępowaniu została oparta na postanowieniach

punku 32.4 ogólnych warunków leasingu operacyjnego, który przewidywał przyjęcie

dla rozliczeń ceny netto uzyskanej ze sprzedaży pojazdu odebranego po

rozwiązaniu umowy.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że „wszelkie okoliczności, tak natury faktycznej,

jak i prawnej, związane z rozliczeniem umów zawartych pomiędzy stronami, mogły

być i były, podnoszone przez powodów w ramach postępowań prawomocnie już

zakończonych, a to oznacza, iż wydane orzeczenia objęte są prawomocnością

materialną (art. 365 § 1 k.p.c.) obejmującą swoim zakresem wszelkie zagadnienia

związane z tymi rozliczeniami (art. 366 k.p.c.)”. Podmiotowe granice powagi rzeczy

osądzonej po stronie pozwanej w tym postępowaniu (a powodowej

w postępowaniach prawomocnie zakończonych), obejmują tę stronę w związku

z następstwem prawnym podmiotu zawierającego umowy z powodami

(tzw. rozszerzona prawomocność).

Zarzuty zgłoszone przez powodów z odwołaniem się do art. 493 § 3 k.p.c.

Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadne. Wskazał, że powodowie w dalszym ciągu nie

dysponują dokumentami, o jakich mowa w tym przepisie, potwierdzającymi ich

rzekome wierzytelności potrącone z wierzytelnościami pozwanego, a wszelkie

zarzuty o charakterze środków obrony (w tym także zarzut potrącenia) mogli

podnosić w zakończonych prawomocnie postępowaniach.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 8 kwietnia 2011 r.

powodowie zarzucili, że wyrok ten zapadł z naruszeniem prawa procesowego (art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.), to jest: - art. 366 k.p.c. poprzez błędne określenie zakresu

mocy wiążącej wyroku Sądu Apelacyjnego , I ACa … i poprzedzającego go

wyroku Sądu Okręgowego w związku z przyjęciem, że kwestia nienależytego

6

wykonania przez poprzednika prawnego pozwanego - leasingodawcy jego

zobowiązań w stosunku do powodów była objęta rozstrzygnięciem wydanym w tej

sprawie, w sytuacji gdy przedmiotem tego postępowania były wyłącznie roszczenia

leasingodawcy o zapłatę tzw. „kwoty rozliczeniowej”, związane z wcześniejszym

rozwiązaniem umów leasingu, a pozwani w tamtym postępowaniu nie zgłaszali

żadnych roszczeń w stosunku do powoda, w tym roszczeń odszkodowawczych

dochodzonych w niniejszym procesie; - art. 493 § 3 k.p.c. przez błędne uznanie, że

powodowie w postępowaniach zakończonych przeciwko nim mogli podnosić

wszystkie zarzuty dotyczące nienależytego wykonania zobowiązań leasingodawcy,

w sytuacji gdy jedyną formą uwzględnienia roszczeń odszkodowawczych mogło

być hipotetyczne przedstawienie ich do potrącenia, co nie było możliwe, gdyż

powodowie nie byli w stanie roszczeń tych wykazać dokumentami, o których mowa

w art. 485 k.p.c.

Powodowie zarzucili także, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem

prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), to jest art. 45 Konstytucji poprzez

jego niezastosowanie i odmówienie im prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia

sprawy cywilnej, której przedmiotem są roszczenia wynikające z nienależytego

wykonania zobowiązań wynikających z umów leasingu przez poprzednika

prawnego pozwanego, z powołaniem się na rzekome rozstrzygnięcie tej sprawy

w postępowaniach prowadzonych wcześniej przed Sądami .

Powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu .

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Leasingobiorca, który pozostaje w przekonaniu, że w związku

z nienależytym wykonaniem umowy leasingu przez leasingodawcę powstało na

jego rzecz roszczenie odszkodowawcze mające podstawę w art. 471 k.c. może

zażądać od leasingodawcy – nawet bez konieczności wszczynania procesu

cywilnego – naprawienia wyrządzonej mu szkody i może także złożyć przewidziane

w art. 498 k.c. oświadczenie o potrąceniu wierzytelności mającej źródło w tym

roszczeniu z jakąkolwiek wierzytelnością leasingodawcy w stosunku do niego.

Jeżeli kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej leasingodawcy w stosunku do

leasingobiorcy w związku ze zdarzeniami, o jakich mowa wyżej pozostaje sporna,

7

to spór ten wymaga rozstrzygnięcia w procesie o zasądzenie odszkodowania, który

leasingobiorca może wszcząć także po zakończeniu procesu o zasądzenie na

rzecz leasingodawcy tych należności, których leasingodawca mógł dochodzić na

swoją rzecz zgodnie z umową leasingu. Złożenie przez leasingobiorcę

oświadczenia o potrąceniu jego wzajemnej wierzytelności z wierzytelnością

leasingodawcy powodujące wygaśnięcie zobowiązania może uzasadniać

wystąpienie z powództwem opozycyjnym, jeżeli potrącenie dotyczyło wzajemnej

wierzytelności leasingodawcy stwierdzonej tytułem wykonawczym.

Powodowie wystąpili z żądaniem pozbawienia wykonalności tytułów

wykonawczych – zaopatrzonych klauzulami wykonalności orzeczeń sądowych.

Twierdzili, że skutki oświadczenia o potrąceniu, które złożyli pozwanemu już po

zamknięciu rozpraw w sprawach, po rozpoznaniu których powstały wydane

przeciwko nim tytuły wykonawcze spowodowały, że wygasły stwierdzone nimi

zobowiązania (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 498 k.c.).

2. Sprawy, w których pozwany uzyskał tytuły wykonawcze objęte żądaniem

pozwu, zostały rozpoznane w postępowaniu nakazowym (art. 484 i nast. k.p.c.).

W pozwie wszczynającym te postępowania leasingodawca (a tu - pozwany)

zobowiązany był określić żądanie skierowane do sądu co do oczekiwanej przez

niego treści rozstrzygnięcia o obowiązkach leasingobiorców (a tu – powodów)

wynikających ze stosunku prawnego łączącego strony oraz przytoczyć okoliczności

faktyczne uzasadniające zgłoszone żądanie (art. 187 § 1 k.p.c.). W myśl art. 321

§ 1 k.p.c., żądanie powoda uzasadnione przytoczonymi okolicznościami

faktycznymi wiązało sąd, wyznaczając granice rozpoznania spraw i przedmiot

dowodzenia, którym mogły być jedynie fakty istotne dla rozstrzygnięcia (art. 227

k.p.c.), a ostatecznie także - granice wyrokowania (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 10 marca 2005 r., III CK 458/04, Biul. SN 2005, nr 10, s. 12;

z 15 października 2009 r., I CSK 84/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 60; z 11 marca

2011 r., II CSK 311/10, nie publ.). Specyfiką postępowania nakazowego jest nadto,

że powód musi wykazać zasadność przysługujących mu roszczeń w sposób

określony w art. 485 k.p.c. i nie może też zmienić podstawy powództwa (art. 495

§ 2 k.p.c.).

8

W sprawach przeciwko powodom, w których powstały tytuły wykonawcze

objęte żądaniem pozwu pozwany (a tam - powód) dochodził roszczeń o zasądzenie

na jego rzecz świadczeń pieniężnych, należnych mu zgodnie z umową leasingu

operacyjnego i twierdził, że postanowienia umów, które zawarł z powodami

upoważniają go do domagania się od nich – w sprecyzowanych bliżej

okolicznościach faktycznych – kwot oznaczonych w żądaniach pozwów.

Po wydaniu nakazów zapłaty powodowie (a tam – pozwani) mieli obowiązek

przytoczenia w zarzutach wszystkich okoliczności faktycznych, zarzutów

i wniosków dowodowych, które by przemawiały za bezzasadnością powództwa

(art. 493 § 1 i art. 495 § 3 k.p.c.). W postępowaniach, w których wydane zostały

przeciwko powodom tytuły wykonawcze nie mogli oni wystąpić przeciwko

pozwanemu z powództwami wzajemnymi, co byłoby formą dochodzenia od niego

jakichś własnych roszczeń przysługujących powodom. Do potrącenia mogli

przedstawić tyle te wierzytelności, które byli w stanie udowodnić dokumentami,

o jakich mowa w art. 485 k.p.c. (art. 493 § 3 k.p.c.).

W wyroku z 20 grudnia 2006 r., IV CSK 299/06, LEX nr 233051, Sąd

Najwyższy szczegółowo objaśnił, że procesowy zarzut potrącenia nie jest formą

dochodzenia roszczeń, lecz środkiem obrony pozwanego. Z tego względu nie

wywołuje w zakresie roszczenia nim objętego ani stanu sprawy w toku (lis pendens)

ani też powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Nieuwzględnienie zarzutu

potrącenia nie stoi na przeszkodzie w późniejszym dochodzeniu pozwem objętego

tym zarzutem roszczenia. Uwzględnienie zarzutu potrącenia skutkuje natomiast

umorzeniem wierzytelności do kwoty wierzytelności niższej i oddaleniem

powództwa albo jego uwzględnianiem w niższej wysokości; ma więc wpływ na

ocenę prawną samego powództwa wyrażoną w sentencji orzeczenia.

Uwzględnienie zarzutu potrącenia w prawomocnym orzeczeniu wywołuje ten

skutek, że sąd w innym postępowaniu nie może ponownie uwzględnić zarzutu

potrącenia „skonsumowanego” w procesie prawomocnie zakończonym, ani też

uwzględnić powództwa o zasądzenie kwoty, która była przedmiotem skutecznie

podniesionego zarzutu potrącenia (podobnie - Sąd Najwyższy w uchwale

z 20 listopada 1987 r., III CZP 69/87, OSNC 1989, nr 4, poz. 64).

9

Jeżeli pozwany w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nakazowym

z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 493 § 3 k.p.c. nie jest w stanie wykazać,

że przysługują mu w stosunku do powoda wierzytelności, których istnieniu powód

przeczy, a które przez pozwanego zostały objęte oświadczeniem o potrąceniu, to

istnienie tych wierzytelności, ich wysokość i skuteczność oświadczenia o potrąceniu

pozwany może wykazywać tylko w odrębnym postępowaniu, którym – po powstaniu

przeciwko niemu tytułu wykonawczego opartego na nakazach zapłaty wydanych

w postępowaniu nakazowym – jest tylko powództwo opozycyjne.

Z ustaleń dokonanych w sprawie nie wynika jednak, żeby powodowie, jako

pozwani w prawomocnie zakończonych procesach podjęli obronę przeciwko

żądaniom pozwów z powołaniem się na wygaśnięcie wierzytelności powoda

wskutek ich potrącenia z wierzytelnością przysługującą im do niego wzajemnie,

a mającą charakter odszkodowania za szkodę spowodowaną nienależytym

wykonywaniem umów leasingu przez powoda. Powodowie konsekwentnie twierdzą,

że nie dysponowali dokumentami, o jakich mowa w art. 485 k.p.c., które by im

pozwoliły wykazać istnienie tej wierzytelności, a i oświadczenie o potrąceniu, które

miało wywołać skutki materialnoprawne złożyli już po powstaniu przeciwko nim

tytułów egzekucyjnych. W świetle powyższego, stanowisko Sądu Apelacyjnego

jakoby powodowie mieli obowiązek podnieść zarzut potrącenia w postępowaniu

nakazowym, które było przeciwko nim prowadzone pozostaje w sprzeczności z art.

493 § 3 k.p.c. w zw. z art. 485 k.p.c.

3. Trafnie także skarżący zarzuca, że Sąd Apelacyjny z naruszeniem art. 366

k.p.c. określił granice powagi rzeczy osądzonej, z jakiej korzysta wyrok Sądu

Okręgowego z 21 września 2004 r., częściowo zmieniony wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z 27 października 2005 r., a to w związku z przyjęciem, że kwestia

nienależytego wykonania przez poprzednika prawnego leasingodawcy jego

zobowiązań w stosunku do powodów była objęta rozstrzygnięciem wydanym w tej

sprawie.

Z art. 366 k.p.c. wynika, że granice powagi rzeczy osądzonej przynależnej

prawomocnemu wyrokowi muszą być wyznaczane w relacjach między stronami

procesu i na podstawie tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot

rozstrzygnięcia. Dla przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej znaczenie

10

ma tożsamość roszczeń, o których rozstrzygnięto, a zatem przedmiotu roszczenia

i jego podstawy faktycznej (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 1999 r.,

II CKN 481/98, LEX nr 121826). Jeżeli w sprawach zakończonych wydaniem

prawomocnych orzeczeń stanowiących tytuły wykonawcze przeciwko powodom

w niniejszej sprawie rozpoznane zostały roszczenia pozwanego jako

leasingodawcy o zasądzenie na jego rzecz świadczeń należnych mu zgodnie

z umowami leasingu od pozwanych jako opłaty leasingowe i opłaty zwane przez

strony „rozliczeniowymi”, to nie sposób jest uznać, że rozstrzygnięcie wydane

w takich sprawach tworzy stan powagi rzeczy osądzonej dla powodów jako

leasingobiorców i nie pozwala im dochodzić od leasingodawcy odszkodowania za

szkodę spowodowaną nienależytym wykonaniem umowy leasingu (art. 471 k.c.).

U podstaw roszczenia, na które powołują się powodowie leży wprawdzie także

twierdzenie o związaniu stron umową leasingu, ale nadto jeszcze twierdzenie, że

pozwany - leasingobiorca nie wykonał należycie tych zobowiązań umownych, które

jego dotyczyły oraz że powodowie - leasingobiorcy ponieśli w związku z tym

szkodę.

4. W kontekście rozważań nad skutkami wyroków wydanych w sprawach

prowadzonych przeciwko powodom z inicjatywy leasingodawcy, Sąd Apelacyjny

powołał się także na art. 365 k.p.c. Przepis ten określa zasadnicze skutki każdego

prawomocnego orzeczenia sądowego w sprawie cywilnej w postaci jego „mocy

wiążącej”. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko

strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe

i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także

inne osoby. Związane to oznacza, że w rezultacie uprawomocnienia się orzeczenia

nikt nie może kwestionować nie tylko faktu jego istnienia, lecz także jego treści,

niezależnie od tego, czy był, czy też nie był stroną postępowania zakończonego

tym orzeczeniem. Przypisanie prawomocnemu orzeczeniu „mocy wiążącej”

przynależnej mu zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. nie oznacza jednak, że jego wydanie

wyklucza możliwość prowadzenia sporu o inne przedmiotowo roszczenie.

Moc wiążąca prawomocnego wyroku (art. 365 § 1 k.p.c.) nie jest tożsama

z jego powagą rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.), bo dotyczy innego rodzaju

skutków przypisywanych prawomocnemu wyrokowi. Zarówno z mocy wiążącej, jak

11

i z powagi rzeczy osądzonej korzysta rozstrzygnięcie zawarte w sentencji.

Motywom zamieszczonym w uzasadnieniu wyroku, w tym zwłaszcza ustaleniom

faktycznym, powaga rzeczy osądzonej nie przysługuje i nie wiążą one sądu w innej

sprawie cywilnej. W pewnych jednak wypadkach uzasadnienie prawomocnego

wyroku może być wykorzystane przy wyjaśnianiu granic jego powagi rzeczy

osądzonej. Sięgnięcie do motywów wyroku jest wskazane szczególnie w sytuacji,

gdy na podstawie samej sentencji nie można dokładnie określić przedmiotu

rozstrzygnięcia sądu (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 17 września

1957 r., 1 CO 20/57, OSPiKA 1958, nr 10, poz. 261). Jeżeli uzasadnienie wyroku

nie zostało sporządzone, to może nawet zajść konieczność zanalizowania akt innej

sprawy i odtworzenia przez sąd orzekający w nowej sprawie rozumowania sądu,

które doprowadziło od wydania określonego wyroku (zob. orzeczenie Sądu

Najwyższego z 18 czerwca 1955 r., 3 CR 199/54, OSN 1956, nr 4, poz. 100).

Trafnie zatem skarżący zarzuca, że o tym, iż roszczenia odszkodowawcze mające

przysługiwać powodom w stosunku do pozwanego nie były przedmiotem

rozpoznania i rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z 27 października 2005 r., należało wnioskować także na podstawie uzasadnienia

wyroku tego Sądu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

db