I CSK 548/11

Sygn. akt I CSK 548/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSA Andrzej Niedużak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "P. Car Management" S.A.

przeciwko Syndykowi masy upadłości "F.-Poligrafia" Spółki z o.o. w upadłości

likwidacyjnej

o wyłączenie mienia z masy upadłości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 26 maja 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

P. Car Managment S.A. wnosił o wyłączenie z masy upadłości F. - Poligrafia

Spółki z o.o. mienia w postaci pięciu samochodów, stanowiących własność powoda

oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym

kosztów zastępstwa procesowego.

Pozwany Syndyk Masy Upadłości F. - Poligrafia Spółka z o.o. wnosił o

oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 25 listopada 2010 r. oddalił powództwo oraz

zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania.

Apelację od powyższego wyroku złożyła strona powodowa wnosząc

o zmianę orzeczenia w całości poprzez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie

od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie wyroku

w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania. W apelacji powód zarzucał naruszenie prawa materialnego

tj. przepisów art. 98, 99, 114 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. - dalej p.u.n.)

w związku z art. 70913

§ 2 k.c. oraz § 8 ust. 2 i § 9 ust. 2 Ogólnych Warunków

Umów przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu,

iż powodowi nie przysługiwało prawo do wypowiedzenia umowy leasingu

w przypadku zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty leasingowej, z uwagi na

ogłoszenie upadłości korzystającego. Dodatkowo strona powodowa zarzuciła

naruszenie prawa procesowego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, tj. art. 230 k.p.c. i 233 § 1 k.p.c., a także naruszenie przepisów art.

98, 99 i 114 ust. 1 p.u.n. w związku z art. 70913

§ 2 k.c. przez przyjęcie, że powód

nie był uprawniony do wypowiedzenia umów leasingu, art. 230 k.p.c. przez uznanie

za przyznane okoliczności dotyczące zapłaty przez syndyka należności, w tym

bieżących rat leasingowych oraz art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic

swobodnej oceny dowodów.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów

postępowania apelacyjnego.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r. Sąd Okręgowy oddalając apelację przyjął

jako własne ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji oraz podzielił ich prawną kwalifikację. Sąd Okręgowy wskazał, iż

3

zgodnie z art. 84 p.u.n., po ogłoszeniu upadłości zmiana lub wygaśnięcie stosunku

prawnego, którego stroną jest upadły, są możliwe tylko według

przepisów ustawy. Czynność prawna dokonana z naruszeniem ustawy jest

bezskuteczna wobec masy upadłości. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy

stanął na stanowisku, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy kodeksu

cywilnego, ani postanowienia umów łączących strony. W świetlne przepisu art. 114

ust. 1 p.u.n., w razie ogłoszenia upadłości korzystającego z rzeczy na podstawie

umowy leasingu syndyk może w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia

upadłości, za zgodą sędziego - komisarza, wypowiedzieć umowę leasingu ze

skutkiem natychmiastowym. Możliwość taka nie istnieje natomiast po stronie

leasingodawcy. Wobec powyższego, oświadczenia powoda o wypowiedzeniu

umów leasingu Sąd Okręgowy uznał za bezskuteczne. Konsekwencją tego

stanowiska było uznanie za bezprzedmiotowe badanie okoliczności mających na

celu ustalenie, czy strona pozwana w chwili złożenia przez powoda oświadczenia o

wypowiedzeniu umów leasingu zalegała z płatnościami.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku powód oparł na podstawie

pierwszej, naruszenia prawa materialnego – art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. Powód

zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 98, 99, 114

ust. 1 p.u.n. w związku z art. 70913

§ 2 k.c. oraz przepisów art. 222 § 1 k.c. i art. 471

k.c. w związku z § 9 ust. 1 Ogólnych Warunków Umowy. W konkluzji domagał się

uchylenia wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

w Warszawie do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezsporne ustalenia faktyczne w sprawie są następujące: strony łączyły

umowy leasingu wymienionych w pozwie pojazdów. W dniu 12 listopada 2009 r.

ogłoszono upadłość likwidacyjną korzystającego (F. Poligrafia spółka z o.o.).

Wobec nieuiszczenia rat leasingowych, po uprzednim wezwaniu syndyka do

zapłaty tych rat, powód wypowiedział umowy i zażądał wydania pojazdów. Syndyk

odmówił wydania przedmiotów leasingu, a postanowieniem z dnia 10 sierpnia

2010 r. sędzia komisarz oddalił wniosek powoda o wyłączenie pojazdów z masy

4

upadłości. Ocena prawna dokonana przez Sąd Rejonowy jest jednoznaczna.

Sąd stwierdził, że przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego, prawo

wypowiedzenia umowy leasingu lub odstąpienia od tej umowy zastrzegają tylko dla

syndyka, a wobec tego drugiej stronie takie prawo nie służyło. Równocześnie

jednak Sąd pierwszej instancji wskazał, że korzystający – syndyk, wszystkie dotąd

powstałe zobowiązania uregulował, zatem twierdzenia powoda, że wystąpiły

przesłanki wypowiedzenia umów leasingu nie znajdują oparcia w stanie

faktycznym. Ta część rozważań prawnych nie znajduje jednak odpowiednika

w poczynionych przez Sąd ustaleniach faktycznych. Sąd drugiej instancji

podzielając ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu Rejonowego ograniczył się do

rozważenia znaczenia art. 84 p.u.n. dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarzuty dotyczące

spłaty przez syndyka należności z tytułu rat leasingowych uznał za obojętne dla

sprawy. W ocenie Sądu Okręgowego podniesione w apelacji zarzuty naruszenia

art. 98, art. 99 i art. 114 p.u.n. w związku z art. 70913

§ 2 k.c. są niezasadne

z uwagi na treść art. 84 p.u.n. Przytoczona in extenso treść art. 84 obejmuje wersję

przepisu obowiązującą przed dniem 2 maja 2009 r. Aktualny w niniejszej sprawie,

obowiązujący od dnia 2 maja 2009 r. art. 84 p.u.n. stanowi w ustępie 1,

że postanowienie umowy, której stroną jest upadły, uniemożliwiające albo

utrudniające osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jest bezskuteczne

w stosunku do masy upadłości. W literaturze przedmiotu wykładnia art. 84 ust. 1

p.u.n. nie jest pozbawiona rozbieżności, pełna zgodność dotyczący jednak poglądu,

iż przepis ten wprowadza klauzulę generalną, która pozwala na „pominięcie” tylko

takich postanowień umownych, które uniemożliwiałyby lub utrudniały osiągnięcie

celu postępowania upadłościowego. Innymi słowy, zgodnie z tym przepisem

bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są postanowienia umowne, których

stroną jest upadły, a które uniemożliwiają lub utrudniają osiągnięcie celu

postępowania upadłościowego. Ten kierunek wykładni omawianego przepisu jest

zgodny z intencją projektodawców. W uzasadnieniu projektu nowelizacji ustawy

upadłościowej, która weszła w życie dnia 2 maja 2009 r. wskazuje się,

że w dotychczasowym brzmieniu art. 84 p.u.n. bywa interpretowany jako podstawa

wykluczenia po ogłoszeniu upadłości wszelkich czynności prawnych, prowadzących

do zmiany lub wygaśnięcia stosunku prawnego, którego stroną jest upadły.

5

Taka wykładnia byłaby sprzeczna z celem, któremu miał służyć art. 84. Nie ulega

wątpliwości, że w sytuacji, gdy po ogłoszeniu upadłości syndyk nie wykonuje

zobowiązań z umów, które pozostają w mocy w tej dacie, druga strona powinna

mieć możliwość wypowiedzenia umowy na zasadach ogólnych. Taki też pogląd

prawny prezentuje Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę

kasacyjną. Wobec braku pozytywnych ustaleń odnośnie do okoliczności

faktycznych związanych z powstaniem zaległości w płatności umówionych rat oraz

ich uregulowania – o czym mowa w części motywacyjnej uzasadnienia wyroku

sądu pierwszej instancji – nie sposób ocenić znaczenia tych zdarzeń dla

skuteczności dokonanego przez powoda wypowiedzenia umów leasingu.

Nie można jednak wykluczyć, że przyjęcie zaległych rat leasingowych bez

zastrzeżenia mogłoby być poczytywane jako rezygnacja z korzystania z uprawnień

wynikających dla finansującego z art. 70913

§ 2 k.c.

Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok nie może się ostać,

bowiem Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni prawa przez zastosowanie

w sprawie rozpoznawanej na skutek apelacji, normy prawnej nieistniejącej.

Taką sytuację w doktrynie procesu cywilnego określa się jako pogwałcenie prawa

w znaczeniu ścisłym, Sąd dokonywał bowiem ocen prawnych przy zastosowaniu

przepisów uchylonych. Tymczasem art. 84 p.u.n. w aktualnym brzmieniu nie daje

podstaw do wniosków o niedopuszczalności wypowiedzenia umowy leasingu przez

finansującego, jeżeli korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą raty także

wówczas, gdy korzystającym, który nie wykonuje zobowiązania jest upadły.

Mając to względzie, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

db