II CSK 717/11

Sygn. akt II CSK 717/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Kwaśniewski

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa "S. E." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością

przeciwko "S. Centrum Renowacyjne" Spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 lipca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy uwzględniając częściowo

powództwo „S. E." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zasądził od

pozwanego S. Centrum Renowacyjnego Spółki z ograniczona odpowiedzialnością

kwotę 79.051,50 złotych tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

zabudowanej nieruchomości położonej w S. przy ul. Ś. 43.

Na skutek apelacji strony pozwanej, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 28 lipca

2011 r. zmienił uwzględniający powództwo wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób,

powództwo oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanej koszty procesu za obie

instancje. Sąd odwoławczy uznał, że pozwana nie władała faktycznie lokalami

znajdującymi się w budynku a zajmowali je najemcy jako posiadacze zależni.

Dlatego powódce nie przysługuje wobec pozwanej roszczenie o wynagrodzenie za

korzystanie z lokali dochodzone na podstawie art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c.

Powodowa spółka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji.

Opierając ją na obu podstawach wymienionych w art. 398 3

§ 3 k.p.c. powódka

zarzuciła naruszenie art. 479 14

§ 2 k.p.c. a także art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2,

222 § 1 oraz art. 230 k.c., art. 336, 339 k.c. i w końcu art. 21 ust. 1 Konstytucji RP

oraz art. 1 Protokołu Nr 1 i 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu z dnia 20 marca 1952 r. oraz

sporządzonego w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. Na tej podstawie powódka

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W związku z wynikającym z treści art. 398 13

§ 1 k.p.c nakazem wzięcia przez

Sąd Najwyższy pod rozwagę z urzędu, w granicach zaskarżenia, nieważności

postępowania przed sądem drugiej instancji, a zatem niezależnie od tego, czy

został postawiony zarzut tej treści w skardze kasacyjnej, w pierwszej kolejności

wymaga rozważenia kwestia ważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym.

Potrzeba ta wiąże się z uczestnictwem K. G., sędziego innego sądu -

delegowanego przez Prezesa Sądu Apelacyjnego, na podstawie art. 77 § 8 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych ( Dz. U. Nr 98, poz.

1070, ze zm. - dalej jako u.s.p.) - w składzie Sądu Apelacyjnego, który wydał

3

zaskarżony skargą kasacyjną wyrok. Zgodnie z decyzją Prezesa Sądu

Apelacyjnego K. G. sędzia Sądu Okręgowego w S. został delegowany do

orzekania w Sądzie Apelacyjnym tylko w dniu 14 lipca 2011 r. W tym dniu Sąd

Apelacyjny z udziałem sędziego delegowanego przeprowadził rozprawę i po jej

zamknięciu odroczył ogłoszenie orzeczenia do dnia 28 lipca 2011 r. Z sentencji

zaskarżonego wyroku wydanego w składzie z udziałem sędziego K. G. wynika, że

wyrok został wydany dnia 28 lipca 2011 r. po rozpoznaniu sprawy w dniu 14 lipca

2011 r.

Delegowanie na podstawie art. 77 § 8 u.s.p., umożliwiające czasowe

przenoszenie sędziego do innego sądu (na inne miejsce służbowe), oznacza

niewątpliwie upoważnienie do pełnienia wszystkich obowiązków sędziowskich we

wskazanym sądzie, w czasie określonym w zarządzeniu o delegowaniu.

Delegowanie obejmuje zatem uczestniczenie w rozprawie ( posiedzeniu), naradzie,

wydaniu wyroku i ogłoszeniu wyroku lub postanowienia co do istoty

w postępowaniu nieprocesowym ( zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21

czerwca 2006 r., I CSK 87/06; z dnia 17 kwietnia 2008 r., I CSK 500/07 - niepubl. ).

Zgodnie z treścią art. 326 § 1 k.p.c. ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na

posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Jednakże w sprawie zawiłej sąd

może odroczyć ogłoszenie wyroku na czas do dwóch tygodni. Wówczas daty

rozpoznania sprawy i wydania wyroku będą różne, co potwierdza również

sentencja wyroku Sądu Apelacyjnego. Zgodnie z art. 324 § 1 k.p.c. sąd wydaje

wyrok po niejawnej naradzie sędziów, która obejmuje dyskusję, głosowanie nad

mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi powodami rozstrzygnięcia oraz

spisanie sentencji. Sentencję wyroku podpisuje cały skład sądu. Wszystkie te

czynności muszą być dokonywane przez sędziów, przed którymi odbyła się

rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku (art. 323 k.p.c.). Jedynie

w odniesieniu do ogłoszenia orzeczenia, które wprawdzie nie jest czynnością

składającą się na wyrokowanie w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale stanowi

kreatywny element wydania wyroku w jego szerokim znaczeniu (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2005 r., I CK 298/05, OSNC

2006, nr 9, poz. 152 oraz uchwałę z dnia 22 lutego 2007 r., III CZP 160/06, OSNC

2008, nr 1, poz. 7), w art. 326 § 2 k.p.c. dopuszcza się wyjątek dokonania

4

odroczonego ogłoszenia orzeczenia przez przewodniczącego lub sędziego

sprawozdawcę.

W świetle przytoczonych regulacji dotyczących aktu „wydania wyroku", nie

może, zdaniem Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę kasacyjną powódki,

budzić wątpliwości, że wszystkie czynności jurysdykcyjne sędziego delegowanego

do innego sądu, podjęte w tym sądzie, muszą mieścić się w czasie delegacji

sędziego określonym w zarządzeniu prezesa. Czynności podjęte przez tego

sędziego przed czasem delegacji lub po jego upływie nie mają podstawy prawnej

i są czynnościami sędziego niewłaściwego, dokonanymi poza kompetencją oraz

obszarem jurysdykcji.

Tymi, między innymi, względami kierował się Sąd Najwyższy przyjmując

w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24 maja 2012 r. ( III CZP 77/11,

niepubl.), że delegowanie sędziego przez prezesa sądu apelacyjnego - na

podstawie art. 77 § 8 i 9 ustawy u.s.p. - do pełnienia obowiązków w innym sądzie

nie upoważnia tego sędziego do ogłoszenia, po upływie okresu delegacji, wyroku

wydanego z jego udziałem. Wyrażone w uchwale stanowisko odnosi się także do

wydania wyroku tj. podjęcia rozstrzygnięcia i podpisania sentencji przez sędziego

delegowanego po upływie okresu delegacji, które w aspekcie czasowym i co do

zasady w aspekcie osobowym ( zob. art. 326 § 2 zdanie trzecie k.p.c. ) pokrywa się

z aktem ogłoszenia wyroku ( zob. też wyrok Sądu Najwyższego dnia 9 grudnia

2009 r. IV CSK 193/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 90 a także postanowienie z dnia

19 sierpnia 2009 r., III CZP 48/09, OSNC-ZD 2010, nr B, poz. 53 ).

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wymienionej uchwały wskazał, że jest

oczywiste, że jeżeli delegacja sędziego biorącego udział w rozprawie i posiedzeniu,

na którym odroczono ogłoszenie wyroku, nie obejmowała okresu po odbyciu

rozprawy i jej zamknięciu, sędzia ten nie mógłby już dokonać jakiejkolwiek

czynności jurysdykcyjnej, tj. nie tylko nie mógłby podpisać sentencji, ale także nie

mógłby brać udziału w dodatkowej naradzie, uzgadniać rozstrzygnięcia jego

motywów itp. Gdyby tej czynności dokonał, doszłoby do naruszenia przepisów

o składzie sądu, a w konsekwencji do nieważności postępowania, jest bowiem

oczywiste, że sąd powinien być należycie obsadzony aż do chwili ogłoszenia

wyroku. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie podzielił odmiennych poglądów

5

wyrażonych we wcześniejszych orzeczeniach opartych na rozszerzającej wykładni

art. 77 § 8 u.s.p..( zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2006 r., I CSK

87/06, Prawo Bankowe, 2007, nr 1, poz. 21; z dnia 17 kwietnia 2008 r., I CSK

79/08, niepubl. a także postanowienie z dnia 30 maja 2008 r., III CSK 10/08,

niepubl.) Podkreślił, że przepisy o delegacji sędziów mają charakter wyjątkowy

oraz upoważniający, wszelkie więc wątpliwości powinny być interpretowane

w kierunku ocalenia zasady, z której wynika, że sędzia wykonuje władzę tylko

w tym sądzie, w którym ma swoje miejsce służbowe (por. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., I KZP 28/02, oraz z dnia 17 lipca 2007 r.,

III CZP 81/07, OSNC 2007 nr 10, poz. 154 a także wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, OTK-A Zb. Urz. 2009, nr 1,

poz. 3). Tym bardziej nieuzasadnione jest wnioskowanie, że jeżeli ogłoszenie

wyroku odroczono po zamknięciu rozprawy w czasie delegacji, to obejmuje ona

także okres (dalsze dni), w którym dochodzi do ogłoszenia wyroku. Delegacja nie

powinna być rozumiana jako upoważnienie do wzięcia udziału w określonej

sprawie lub innej czynności jurysdykcyjnej; oznacza poszerzenie władzy sędziego

na określony czas w określonym sądzie, we wszystkich sprawach wynikających

z właściwości rzeczowej i miejscowej tego sądu.

Z tych wszystkich względów, ponieważ skład sądu wydającego zaskarżony

wyrok w dniu 28 lipca 2011 r., z udziałem sędziego innego sądu, którego delegacja

do orzekania upłynęła przed tym dniem, był sprzeczny z prawem, Sąd Najwyższy

na podstawie art. 398 15

§ 1 w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c. orzekł jak wyżej.

es