III KRS 17/12

Sygn. akt III KRS 17/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z odwołań U. D., A. B. i Ł. K. P.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr … z dnia 9 lutego 2012 roku w

przedmiocie przedstawienia wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w /…/ ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 lipca 2012 r.,

1.uchyla zaskarżoną uchwałę w odniesieniu do E. I. F. oraz U.

D. i w tym zakresie sprawę przekazuje Krajowej Radzie

Sądownictwa do ponownego rozpoznania;

2.oddala odwołania w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

2

A. T. B., U. D. i Ł. K. P. wnieśli odwołania od uchwały nr … Krajowej Rady

Sądownictwa z dnia 9 lutego 2012 r., podjętej na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 i art.

37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr

47, poz. 543 ze zm.). Zaskarżoną uchwałą Rada postanowiła przestawić

Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego w Sądzie Okręgowym w /…/ siedmioro kandydatów: /…/. Rada

postanowiła także nie przedstawiać 39 pozostałych wymienionych z imienia i

nazwiska kandydatów, w tym troje skarżących uchwałę i umorzyła postępowanie

wobec jednej osoby.

W uzasadnieniu Rada podniosła, że w dniach 6 i 8 lutego 2012 r. odbyły się

posiedzenia zespołu członków Rady, na których na podstawie zebranego materiału,

po przeprowadzeniu dyskusji i naradzie, w głosowaniu jawnym 5 głosami „za”

przyjęto stanowisko w przedmiocie rekomendacji Radzie na siedem wolnych

stanowisk w Sądzie Okręgowym w /…/ siedmiorga kandydatów: A. J., Tomasza B.

K., A. R., E. M. T., E. I. F., B. B. L. oraz J. E. B. Następnie Rada stwierdziła, że

podczas jej posiedzenia dnia 9 lutego 2012 r., po wszechstronnym rozważeniu i

ocenie każdej ze zgłoszonych w niniejszym postępowaniu konkursowym

kandydatur, opierając swoje rozstrzygnięcie na zgromadzonym w sprawie materiale

i podzielając stanowisko zespołu podjęła uchwałę o przedstawieniu Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego w Sądzie Okręgowy kandydatur zaproponowanych przez zespół. W

kolejnej części uzasadnienia zaskarżonej uchwały Rada przedstawiła ich

szczegółową charakterystykę, obejmującą datę urodzenia, daty ukończenia studiów

prawniczych i aplikacji oraz uzyskane oceny, dokładny przebieg kariery zawodowej,

informację o ukończonych studiach podyplomowych, opisy ocen pracy każdego

kandydata sporządzonych przez sędziów wizytatorów wraz z konkluzjami, ocenę

Kolegium Sądu i opinię Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów z wynikami

głosowania oraz opinię Ministra Sprawiedliwości. W odniesieniu do pozostałych

kandydatów Rada uznała ich wysokie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe i

stwierdziła, że wszyscy są dobrymi kandydatami, jednakże ustępują walorom

zawodowym i osobowościowym kontrkandydatów wybranych do przedstawienia

Prezydentowi RP. W odniesieniu do siedmiu spośród tych kandydatów Rada miała

3

także na uwadze, że jej uchwałą nr 2100/2011 z dnia 14 grudnia 2011 r. zostali oni

pozytywnie zaopiniowani na stanowiska sędziów Sądu Okręgowego w /…/.

W trakcie głosowania przez Radę na kandydatów, którzy są uczestnikami

postępowania przed Sądem Najwyższym uzyskali oni następujące wyniki: J. E. B.

15 głosów „za”, 0 głosów „przeciw” 1 głos „wstrzymujący się”; E. I. F., A. J. oraz T.

B. K. po 15 głosów „za”, 0 głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”; B. B. L. 14

głosów „za”, 0 głosów „przeciw” i 0 głosów „wstrzymujących się”, A. R. i E. M. T. po

14 głosów „za”, 0 głosów „przeciw” i 1 głos „wstrzymujący się”; zaś kandydaci

odwołujący się uzyskali: A. T. B. oraz U. D. po 0 głosów „za”, 7 głosów „przeciw” i 8

głosów „wstrzymujących się” i Ł. K. P. 0 głosów „za”, 6 głosów „przeciw” i 9 głosów

„wstrzymujących się”.

W odwołaniu od tej uchwały U. D. zarzuciła naruszenie:

- art. 2, art. 32 i art. 60 Konstytucji przez niezastosowanie przy ocenie kandydatów

na stanowisko sędziego Okręgowego reguł i kryteriów awansu, które

odpowiadałyby zasadom równego dostępu do służby publicznej, równego

traktowania, zakazowi dyskryminacji oraz zasadom demokratycznego państwa

prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej;

- art. 33 ust. 1 ustawy o KRS w związku z § 16 ust. 1 uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa z dnia 22 lipca 2011 r. w sprawie regulaminu szczegółowego trybu

działania Krajowej Rady Sądownictwa (M.P. Nr 72, poz. 712, dalej jako regulamin)

poprzez niezbadanie materiałów sprawy i podjęcie uchwały bez wszechstronnego

rozważenia sprawy;

- art. 35 ust. 1 ustawy o KRS poprzez nieuwzględnienie kolejności kryteriów

podanych w tym przepisie tj. kwalifikacji kandydatów, ich doświadczenia

zawodowego, opinii przełożonych rekomendacji, publikacji, a w drugiej kolejności

opinii kolegium właściwego sądu oraz oceny właściwego zgromadzenia ogólnego

sędziów;

- art. 63 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm., dalej jako u.s.p.) poprzez przyjęcie, że wszyscy z

pozytywnie zaopiniowanych kandydatów spełniają wymóg, iż na stanowisko

sędziego sądu okręgowego może być powołany sędzia sądu rejonowego, który

4

posiada co najmniej czteroletni okres pracy na stanowisku sędziego sądu

rejonowego, czego nie spełnia E. I. F.

A. B. odwołał się od tej uchwały w części dotyczącej odmowy przedstawienia

jego kandydatury na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego i zarzucił naruszenie:

- art. 33 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o KRS i art. 57 § 3 u.s.p.

poprzez odmowę przedstawienia jego kandydatury na stanowisko sędziego i

jednocześnie nieuwzględnienie wyjaśnień, że opinia o nim jest niepełna oraz

została sporządzona przez sędziego wizytatora z pominięciem części spraw

przedstawionych do zaopiniowania;

- art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o KRS poprzez

odmowę przedstawienia jego kandydatury na stanowisko sędziego i nierozważenie,

że opinia Kolegium Sądu Okręgowego oraz ocena Zgromadzenia Ogólnego

Sędziów Sądu Okręgowego zostały podjęte w oparciu o niepełną i nierzetelną

opinię o kandydacie;

- art. 42 ust. 1 i 3 ustawy o KRS poprzez niezamieszczenie w zaskarżonej uchwale

uzasadnienia co do przyczyn odmowy przedstawienia jego kandydatury;

- art. 33 ust. 1, art. 37 ust. 1, art. 42 ust. 1 ustawy o KRS poprzez brak porównania i

rozważenia w uzasadnieniu uchwały ustawowych przesłanek, które decydują o

odmowie przedstawienia kandydatury na stanowisko sędziego, w porównaniu do

kandydatów, którzy zostali pozytywnie zaopiniowani przez Radę;

- art. 60 Konstytucji poprzez naruszenie jego prawa do dostępu do służby

publicznej na jednakowych zasadach.

Ł. K. P. w odwołaniu od tej uchwały zarzucił naruszenie art. 2 i art. 60

Konstytucji. Jego zdaniem uzasadnienie uchwały jest niekompletne i nie wyjaśnia

przyczyn, dla których Rada podjęła taką właśnie uchwałę ani nie precyzuje, co

konkretnie oznaczają użyte przez Radę kryteria dorobku zawodowego kandydatów

albo doświadczenia. Podniósł, że Rada nie uwzględniła faktu delegowania go do

orzekania w Sądzie Okręgowym. W jego ocenie poza kryterium stażu

orzeczniczego, w zakresie którego należy do sędziów z najkrótszym stażem, należy

on do najlepszych kandydatów. W piśmie z dnia 2 maja 2012 r. nazwanym

„uzupełnieniem odwołania” skarżący zarzucił naruszenie art. 63 § 1 u.s.p. w

odniesieniu do wybrania kandydatury E. I. F., gdyż nie posiada ona 4-letniego stażu

5

na stanowisku sędziego sądu rejonowego. Wskazał także na drobne nieścisłości w

podaniu danych dotyczących kandydatów wybranych przez Radę i stwierdził, że

zespół powinien głosować oddzielnie każdą kandydaturę przy sporządzaniu listy

rekomendowanych kandydatów.

Krajowa Rada Sądownictwa wniosła o oddalenie wszystkich trzech odwołań.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odwołania są nieuzasadnione z wyjątkiem podniesionego przez U. D.

zarzutu naruszenia art. 63 § 1 u.s.p. w odniesieniu do E. I. F. Zarzut ten postawił

także Ł. P., uczynił to jednak po upływie terminu do wniesienia odwołania (art. 44

ust. 2 ustawy o KRS) i dlatego nie może on być rozpoznawany przez Sąd

Najwyższy (art. 3986

§ 2 k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o KRS).

Zgodnie z art. 63 § 1 u.s.p. na stanowisko sędziego sądu okręgowego może

być powołany sędzia sądu rejonowego oraz sędzia wojskowego sądu

garnizonowego, który posiada co najmniej czteroletni okres pracy na stanowisku

sędziego sądu rejonowego lub sędziego wojskowego sądu garnizonowego lub na

stanowisku prokuratora. W dniu złożenia wniosku o powołanie na stanowisko

sędziego Sądu Okręgowego E. I. F. nie miała czteroletniego stażu pracy na

stanowisku sędziego sądu rejonowego; staż ten uzyskała w trakcje postępowania,

w terminie poprzedzającym opiniowanie jej kandydatury przez Kolegium Sądu

Okręgowego. Powstał więc wymagający wykładni problem prawny, w jakim terminie

kandydat na sędziego sądu okręgowego powinien spełnić wymóg posiadania co

najmniej czteroletniego stażu pracy na stanowisku sędziego sądu rejonowego: czy

w dniu zgłoszenia swojej kandydatury czy w terminie późniejszym, w szczególności

przed posiedzeniem Rady, na którym jest rozpatrywana jego sprawa lub przed

opiniowaniem przez kolegium sądu i zgromadzenie sędziów.

Przepis art. 63 § 1 u.s.p. jest przepisem prawa materialnego, określa on

bowiem wymóg kwalifikacyjny w odniesieniu do kandydata na stanowisko sędziego

sądu okręgowego. Natomiast ustalenie dnia, w którym wymóg ten powinien być

spełniony, znajduje się w przepisach regulujących postępowanie w sprawie

powołania sędziego. Chodzi tu o art. 57 § 1, 2 i 2a u.s.p., z których wynika, że

6

każdy, kto spełnia warunki do objęcia stanowiska sędziego sądu powszechnego

może zgłosić swoją kandydaturę na jedno wolne stanowisko sędziowskie prezesowi

właściwego sądu, a jeżeli kandydaturę zgłosi osoba, która nie spełnia warunków

przewidzianych, między innymi, w art. 63 u.s.p., to prezes pozostawia zgłoszenie

bez rozpoznania. Przepis ten jednoznacznie upoważnia do zgłoszenia swojej

kandydatury tylko takiego kandydata, który spełnia wszelkie warunki do objęcia

stanowiska, którego zgłoszenie dotyczy. Musi więc spełniać je w dniu zgłoszenia,

co podlega kontroli prezesa właściwego sądu według stanu na dzień zgłoszenia

kandydatury. Przepis art. 57 § 2a u.s.p. nie upoważnia prezesa sądu do oceny, czy

kandydat spełni wymaganie dotyczące wieku lub stażu pracy w nieodległym czasie

i czy nastąpi to przed opiniowaniem przez kolegium sądu lub zgromadzenie

sędziów czy też przed posiedzeniem Rady. Przyjęcie bezwzględnego warunku

spełnienia wszystkich wymaganych przesłanek najpóźniej w dniu zgłoszenia się

kandydata może wydawać się zbyt rygorystyczne, zwłaszcza gdy wymagany wiek

lub staż osiągnie on za kilka lub kilkanaście dni. Trzeba jednak spojrzeć na to

zagadnienie także z punktu widzenia innych kandydatów – tych, którzy spełnią te

warunki za miesiąc lub parę miesięcy. Oni też mogliby uważać, że ich zgłoszenia

powinny być przyjęte przez prezesa sądu, gdyż spełnią wymagane warunki przed

terminem posiedzenia Rady. Wówczas prezes sądu musiałby dokonywać oceny co

do przypuszczalnego czasu trwania dalszego postępowania, co jest uzależnione od

kilku zmiennych czynników. Inaczej mówiąc, prezes sądu sam określałby dzień, w

którym kandydat na sędziego musi spełniać przewidziane prawem wymagania do

objęcia stanowiska, do czego nie ma ustawowego umocowania. Dlatego należy

stwierdzić – mając na uwadze zasady równego dostępu do służby publicznej i

pewności prawa – że kandydat na sędziego musi spełniać wszystkie wymagania

niezbędne do objęcia stanowiska najpóźniej w dniu zgłoszenia swojej kandydatury

prezesowi właściwego sądu (art. 57 § 1, 2 oraz 2a u.s.p.).

Zarzut naruszenia przez Radę kolejności kryteriów oceny kandydatów,

określonej w art. 35 ust. 1 ustawy o KRS jest bezpodstawny. Jak wynika z

odwołania, chodzi w rzeczywistości o art. 35 ust. 2 tej ustawy, który został

prawidłowo powołany w jego uzasadnieniu. Przepis art. 35 ust. 2 ustawy o KRS

stanowi, że przy ustalaniu kolejności kandydatów na liście kandydatów

7

rekomendowanych, zespół członków Rady kieruje się przede wszystkim oceną

kwalifikacji kandydatów, a ponadto uwzględnia: 1) doświadczenie zawodowe,

opinie przełożonych, rekomendacje, publikacje i inne dokumenty dołączone do

karty zgłoszenia; 2) opinię kolegium właściwego sądu oraz ocenę właściwego

zgromadzenia sędziów.

Przepis ten wprost adresowany jest tylko do zespołu i nakazuje

uwzględnienie wymienionych w nim kryteriów jedynie przy ustalaniu kolejności na

liście kandydatów rekomendowanych przez zespół do obsadzenia wolnych

stanowisk sędziowskich. Z wykładni systemowej i funkcjonalnej wynika jednak, iż

ma on szersze zastosowanie, tak w zakresie przedmiotowym, jak i podmiotowym.

Przed ustaleniem kolejności rekomendowanych kandydatów, zespół musi bowiem

w pierwszym rzędzie wydzielić ich grupę spośród wszystkich, którzy zgłosili się do

obsadzanych stanowisk, a trudno sobie wyobrazić, aby można w tym zakresie

stosować inne kryteria, gdyż obie te czynności służą jednemu celowi – wyborowi

najlepszych kandydatów na sędziów. Ten sam cel ma następna faza postępowania,

już przed Radą w pełnym składzie, co przemawia za stosowaniem tych samych

kryteriów oceny kandydatów. Nadto, byłoby nie do przyjęcia, aby członkowie Rady,

którzy uczestniczyli w posiedzeniu zespołu, mieli w Radzie stosować inne kryteria

niż w zespole.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia kolejności kryteriów oceny

wymienionych w art. 35 ust. 2 ustawy o KRS trzeba w pierwszej kolejności

rozważyć, co należy rozumieć przez ”kolejność kryteriów”. W ścisłym tego słowa

znaczeniu kolejność stosowania kryteriów oznacza, że kryterium wyższe ma

bezwzględną przewagę nad kryterium niższym. Konsekwencją takiego rozumienia

kolejności kryteriów jest uszeregowanie osób podlegających ocenie najpierw

według kryterium najwyższego, a jedynie w odniesieniu do osób spełniających to

kryterium w jednakowym stopniu, do dalszej oceny używa się kryterium

bezpośrednio niższego, a gdy nadal ich ocena jest taka sama, ich pozycję

wyznacza kryterium trzecie co do ważności i tak dalej. Tak rozumiana bezwzględna

hierarchia kryteriów oceny nie ma zastosowania w odniesieniu do art. 35 ust. 2

ustawy o KRS. Po pierwsze, ustawodawca nie nadał im takiego charakteru, gdyż

nie stwierdził, że kryteria w tym przepisie maja być stosowane według kolejności ich

8

umiejscowienia. Nadto, ze stylistyki art. 35 ust. 2 tej ustawy można wnosić, że

najważniejszym kryterium są kwalifikacje kandydata, zaś dalsza kolejność ich

wymienienia jest po części przypadkowa. Gdy zachodzi potrzeba wskazania kilku

kryteriów, to zawsze muszą one być wymienione w pewnej kolejności, co nie

przesądza jednoznacznie ich mocy. Tu trzeba wskazać przede wszystkim na opinie

środowiska sędziowskiego, które są wymienione na końcu tego przepisu, a mają

większe znaczenie dla oceny kandydatów niż poprzedzające je rekomendacje osób

fizycznych.

Z uwagi na cel dokonywania omawianej oceny, a także ze względu na

stylistykę art. 35 ust. 2 ustawy o KRS należy zatem przyjąć, że zasadniczym

kryterium oceny kandydatów do urzędu sędziego są kwalifikacje zawodowe.

Wstępnie poziom ich wiedzy teoretycznej stwierdza się na podstawie oceny ze

studiów (przy czym nie jest wykluczone wartościowanie tych ocen w zależności od

jakości nauczania w ukończonej uczelni) oraz uwzględnia się ewentualne

dodatkowe wykształcenie. Następnym kryterium jest ocena z aplikacji, która

częściowo opiera się także na umiejętności praktycznego stosowania prawa.

Jednak główną podstawą wartościowania kandydata w zakresie jego kwalifikacji

zawodowych jest opinia sędziego wizytatora, sporządzona według art. 57a-art. 57h

u.s.p., która uwzględnia także predyspozycje osobowe kandydata i przestrzeganie

zasad etyki wykonywanego zawodu (art. 57i u.s.p.). Elementem oceny kwalifikacji

kandydata jest także jego doświadczenia zawodowe, wynikające ze stażu pracy i

rodzaju wykonywanych czynności. Ważnym źródłem informacji o kandydacie są

opinie przełożonych, kolegium sądu i zgromadzenia sędziów, z których Rada może

wnioskować częściowo o jego kwalifikacjach, a częściowo o stopniu środowiskowej

akceptacji kandydata z uwagi na jego cechy osobowe. Zbliżoną funkcję pełnią

rekomendacje, z reguły mają one jednak mniejsze znaczenie, gdyż przedkłada je

sam kandydat, a wydawane są zazwyczaj z jego inicjatywy.

Z powyższych uwag wynika, że wybierając kandydatów do urzędu sędziego

Rada powinna jako podstawowe kryterium przyjmować ich kwalifikacje zawodowe;

nie może jednak pomijać ich ocen osobowościowych. Informacje o tych dwóch

rodzajach okoliczności Rada uzyskuje z różnych źródeł, a najczęściej są one

wyrażane w formie opisowej. Dlatego słuszna jest praktyka Rady dokonywania

9

ogólnej oceny kandydatów, bez ustalania ich kolejności w oparciu o kryteria

szczegółowe. Kryteria szczegółowe mają różne znaczenie dla ogólnej oceny

kandydata. Na przykład nie można abstrakcyjnie ustalić, czy wyżej należy ocenić

kandydata mającego bardzo dobre oceny z egzaminów oraz przeciętne opinie

sędziego wizytatora i przełożonych, czy kandydata mającego przeciętne oceny i

wyróżniające opinie, gdyż zależy to także od różnic w ocenach i opiniach. Ocena

przydatności kandydata należy do Rady, a jeżeli została dokonana przy pomocy

właściwych kryteriów i nie doszło do naruszenia przepisów postępowania

mogących mieć wpływ na jego wynik, to Sąd Najwyższy jedynie sprawdza, czy przy

użyciu tych kryteriów Rada nie przekroczyła granic swobodnego uznania. Nie

nastąpiło to w rozpoznawanej sprawie. Tym samym bezzasadne są zarzuty braku

wszechstronnego rozważenia sprawy (art. 33 ust. 1 ustawy o KRS) oraz

obowiązujących w państwie prawnym zasad równego traktowania i jednakowego

dostępu do służby publicznej (art. 2, art. 32 i art. 60 Konstytucji). Także bezzasadny

jest zarzut naruszenia art. 42 ustawy o KRS przez brak szczegółowego

przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały indywidualnej sytuacji

każdego kandydata niewybranego przez Radę. Sąd Najwyższy podziela pogląd

wyrażony w wyrokach III KRS 15/12 i III KRS 16/12, że nieprzedstawienie w

uzasadnieniu uchwały szczegółowej charakterystyki kandydatów, których Rada

postanowiła nie przedstawiać Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie na

stanowisko sędziego , nie narusza art. 42 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o

KRS.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.