III ZS 5/12

Sygn. akt III ZS 5/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jerzy Kwaśniewski

Protokolant Halina Kurek

w sprawie ze skargi Ministra Zdrowia

na uchwałę Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych z dnia 13 stycznia 2012 r.,

Nr 45/ III / 2012 w sprawie przyjęcia Regulaminu zakresu i zasad działania

wizytatorów Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych, w części dotyczącej § 11

pkt 5, § 13 ust. 3 i 4, § 15 ust. 2 oraz § 23 ust. 9 Regulaminu

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 13 lipca 2012 r.,

1. w zaskarżonym Regulaminie uchyla § 13 ust. 3 i 4 w części

zawierającej zwrot "pod rygorem odpowiedzialności

dyscyplinarnej" oraz § 15 ust. 2 pkt 1 w części dotyczącej

"zadań, struktury organizacyjnej oraz kierownictwa MLD, w

którym kontrolowany wykonuje czynności diagnostyki

laboratoryjnej" i pkt 2 w całości,

2. w pozostałej części utrzymuje zaskarżoną uchwałę w mocy.

2

Uzasadnienie

Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych (dalej jako Krajowa Rada), na

mocy § 1 uchwały nr 45/III/2012 z dnia 13 stycznia 2012 r. (dalej jako uchwała),

przyjęła regulamin zakresu i zasad działania wizytatorów Krajowej Rady

Diagnostów Laboratoryjnych (dalej jako regulamin).

Minister Zdrowia wniósł w dniu 7 maja 2012 r. skargę na uchwałę

zaskarżając ją w zakresie § 1 uchwały w związku z § 11 pkt 5, § 13 ust. 3 i 4; § 15

ust. 2 oraz § 23 ust. 9 regulaminu. Zaskarżonej uchwale Minister Zdrowia zarzucił

naruszenie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce

laboratoryjnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r., Nr 144, poz. 1529 ze zm., dalej jako

ustawa) poprzez uchwalenie § 11 ust. 5; § 15 ust. 2 oraz § 23 ust. 9 regulaminu,

które to przepisy wykraczają poza upoważnienie ustawowe i prowadzą do

przyznania wizytatorom Krajowej Rady zbyt szerokich uprawnień w zakresie

przeprowadzonego przez nich postepowania kontrolnego. Minister Zdrowia zarzucił

również zaskarżonej uchwale naruszenie art. 56 ust. 1 ustawy poprzez określenie w

§ 13 ust. 3 i 4 regulaminu, że kontrolowany oraz kierownik medycznego

laboratorium diagnostycznego mają obowiązek uczestniczyć w wizytacji

medycznego laboratorium diagnostycznego pod rygorem odpowiedzialności

dyscyplinarnej. Minister Zdrowia wniósł o uchylenie uchwały Krajowej Rady w

zaskarżonej części.

W odpowiedzi na skargę Ministra Zdrowia, Krajowa Rada wniosła o jej

oddalenie w całości.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga Ministra Zdrowia okazała się częściowo zasadna.

Za oczywiście bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia przez § 11 pkt 5

regulaminu przepisu art. 13 ust. 1 ustawy. Zaskarżony przepis regulaminu stanowi

wyraźnie, że wizytator może sporządzać kopie i odpisy tylko takich zapisów i

dokumentów, które są niezbędne, a zatem absolutnie konieczne do

3

udokumentowania przebiegu postępowania kontrolnego i jego wyników. Zawarta w

§ 11 pkt 5 przesłanka niezbędności sprawia, że wizytator nie może żądać – wbrew

wywodom skargi Ministra Zdrowia – dowolnych dokumentów.

Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia przez § 23 ust. 9 regulaminu

przepisów art. 13 ust. 1 i 2 ustawy. Zarzut ten Minister Zdrowia uzasadnia

naruszeniem prawa do prywatności poprzez brak obowiązku uzyskania zgody na

utrwalenie obrazu lub dźwięku, bądź obowiązku poinformowania wszystkich

uczestniczących w wizytacji o utrwalaniu obrazu lub dźwięku. Zgodnie z art. 13 ust.

1 ustawy wizytatorzy przeprowadzają kontrolę oraz dokonują oceny wykonywania

czynności diagnostyki laboratoryjnej. Przepis art. 13 ust. 2 ustawy określa z kolei

przykładowe i podstawowe uprawnienia wizytatorów, wymieniając wśród nich: 1)

wizytowanie pomieszczeń; 2) obserwowanie sposobu wykonywania czynności; 3)

żądanie informacji, wyjaśnień i udostępnienia dokumentacji medycznej; 4)

wydawanie zaleceń powizytacyjnych. Z kolei stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy

wizytator ma obowiązek przedstawić kontrolowanemu diagnoście protokół z

wizytacji.

Przepis § 23 ust. 9 regulaminu przewiduje możliwość utrwalenia przebiegu i

wyników wizytacji za pomocą środków utrwalających obraz lub dźwięk. Efekt

takiego utrwalenia stanowi załącznik do protokołu. Utrwalenie nie zastępuje

protokołu, lecz go uzupełnia i pozwala zweryfikować zarówno samemu

kontrolowanemu, jak i podmiotom kontrolującym działalność wizytatora, zgodność

protokołu oraz ewentualnych zaleceń bądź stwierdzonych nieprawidłowości z

rzeczywistym stanem faktycznym. Niewątpliwie takie rozwiązanie służy rzetelnemu

przeprowadzeniu kontroli i zwiększa poziom ochrony praw kontrolowanego. Nie

sposób uznać, w kontekście obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 3 i 4 ustawy, że

przepis § 23 ust. 9 regulaminu narusza art. 13 ust. 1 i 2 ustawy, skoro odnosi się do

zasad przeprowadzenia kontroli lub oceny przez wizytatorów. W uzasadnieniu

skargi Minister Zdrowia podnosi sprzeczność § 23 ust. 9 regulaminu z prawem do

prywatności. Nie powołał jednak żadnych przepisów w podstawach skargi, ani nie

przedstawił żadnego wywodu w tym zakresie. Przepis art. 13 ust. 1 i 2 ustawy nie

traktuje zaś o prawie do prywatności, a tylko ten przepis został powołany przez

4

Ministra Zdrowia w podstawach skargi. Zwalnia to Sąd Najwyższy z konieczności

szerszego merytorycznego ustosunkowania się do tego zarzutu.

Za zasadny Sąd Najwyższy uznał natomiast zarzut częściowej sprzeczności

§ 13 ust. 3 i 4 regulaminu z art. 56 ust. 1 ustawy. Te przepisy regulaminu

wprowadzają rygor odpowiedzialności dyscyplinarnej za nieuczestniczenie w

wizytacji przez kontrolowanego diagnostę (ust. 3) i przez kierownika laboratorium,

jeżeli jest on diagnostą laboratoryjnym (ust. 4). W pierwszej kolejności należy

zaznaczyć, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, iż w

granicach pieczy samorządu zawodowego nad należytym wykonywaniem zawodu

przez jego członków nie mieści się samoistne, bez wyraźnego upoważnienia

ustawowego, regulowanie przez samorząd zawodowy podstaw odpowiedzialności

dyscyplinarnej (wyrok z 16 września 2004 r., III ZS 1/04 OSNP 2005 nr 7, poz.

104). Tymczasem przepisy § 13 ust. 3 i 4 regulaminu stanowi samoistnie o uznaniu

za czyn zagrożony sankcjami dyscyplinarnymi wymienionych w obu ustępach

zachowań kontrolowanego diagnosty laboratoryjnego oraz kierownika laboratorium,

w którym kontrolowany wykonuje czynności diagnosty. Przepisy ustawy odnoszące

się do odpowiedzialności dyscyplinarnej diagnostów stanowią zaś jednoznacznie,

za jakie zachowania diagności taką odpowiedzialność ponoszą i nie przewidują

uprawnienia dla Krajowej Rady do poszerzenia zakresu odpowiedzialności

dyscyplinarnej. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy stanowi, że podstawą

odpowiedzialności dyscyplinarnej diagnosty laboratoryjnego jest 1) zawinione,

nienależyte wykonywanie czynności diagnostyki laboratoryjnej; 2) czyn sprzeczny z

zasadami etyki zawodowej; 3) czyn sprzeczny z przepisami dotyczącymi

wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej. Ponadto, ustawa zastrzega

kompetencję do kształtowania zasad etyki zawodowej do właściwości Krajowego

Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych (art. 44 pkt 6 ustawy). Ustawa nie upoważnia

zatem Krajowej Rady do uszczegóławiania zachowań diagnostów laboratoryjnych

sprzecznych z zasadami etyki zawodowej. Wreszcie, Krajowa Rada wywodzi

uprawnienia do ukształtowania treści § 13 ust. 3 regulaminu z przepisu art. 13 ust.

2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym wizytator ma prawo obserwowania sposobu

wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej. Z uprawnienia wizytatora nie

wynika jednak żaden obowiązek po stronie kontrolowanego. Tym bardziej z

5

przepisu tego nie wynika obowiązek udziału w postępowaniu kontrolnym kierownika

laboratorium.

Zasadny okazał się także podniesiony w skardze Ministra Zdrowia zarzut

naruszenia przez § 15 ust. 2 regulaminu przepisów art. 13 ust. 1 i 2 ustawy.

Zaskarżony przepis pozwala żądać od kontrolowanego diagnosty laboratoryjnego

dokumentów lub informacji dotyczących: 1) adresu, nazwy, zadań, struktury

organizacyjnej oraz kierownictwa Medycznego Laboratorium Diagnostycznego, w

którym kontrolowany wykonuje czynności diagnostyki laboratoryjnej; 2) nazwy,

formy organizacyjno-prawnej, siedziby i adresu podmiotu prowadzącego

laboratorium oraz numeru wpisu w odpowiednim rejestrze. W ten sposób

kontrolowany diagnosta może zostać zobowiązany do przedstawienia

szczegółowych danych o podmiocie prowadzącym laboratorium, do których to

danych może nie mieć dostępu (struktura organizacyjna, zadania, kierownictwo).

Wymienione w § 15 ust. 2 regulaminu dane pokrywają się z danymi znajdującymi

się w dyspozycji Krajowej Rady. Wpis do prowadzonej przez Krajową Radę

ewidencji laboratoriów obejmuje bowiem nazwę laboratorium, jego siedzibę i adres

oraz nazwę, formę organizacyjno-prawną, siedzibę i adres podmiotu prowadzącego

laboratorium i numer w odpowiednim rejestrze lub ewidencji działalności

gospodarczej. Ponadto szereg danych, o których mowa w § 15 ust. 2 regulaminu

podlega wpisowi do księgi rejestrowej podmiotu leczniczego na podstawie § 5 i 6

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 września 2011 r. w sprawie

szczegółowego zakresu danych objętych wpisem do rejestru podmiotów

wykonujących działalność leczniczą oraz szczegółowego trybu postępowania w

sprawach dokonywania wpisów, zmian w rejestrze oraz wykreśleń z tego rejestru

(Dz.U. Nr 221, poz. 1319), a zgodnie z art. 17 ustawy laboratorium można

prowadzić wyłącznie jako przedsiębiorstwo podmiotu leczniczego lub jednostkę

organizacyjną przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego, instytutu badawczego albo

uczelni medycznej. Z kolei warunkiem rozpoczęcia działalności leczniczej przez

podmiot leczniczy jest uzyskanie wpisu do odpowiedniego rejestru (art. 103 w

związku z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności

leczniczej, Dz.U. Nr 112, poz. 654 ze zm).

6

Zasadnicze znaczenie dla uznania zarzutu sprzeczności § 15 ust. 2

regulaminu z art. 13 ustawy ma jednak konstatacja, że przepis ten upoważnia

Krajową Radę jedynie do kontroli i oceny wykonywania przez diagnostę

laboratoryjnego „czynności diagnostyki laboratoryjnej”. Przepis ten nie upoważnia

Krajowej Rady do dokonywania kontroli samego laboratorium lub weryfikacji, w

ramach kontroli diagnosty laboratoryjnego, danych stanowiących podstawę wpisu

do ewidencji laboratoriów. Uzyskanie wszystkich danych, o których mowa w § 15

ust. 2 regulaminu nie jest zatem konieczne do wykonywania przez Krajową Radę

kompetencji, o której mowa w art. 13 ustawy. Do dokonania kontroli wystarczające

jest wskazanie nazwy i adresu laboratorium, w którym diagnosta wykonuje

czynności diagnostyki laboratoryjnej.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 41 ust. 1

ustawy o diagnostyce laboratoryjnej.