I PK 23/12

Sygn. akt I PK 23/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko "E. " SA w G.

o odprawę pieniężną, odprawę przedemerytalną i nagrodę jubileuszową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 6 października 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2011 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. zasądził od pozwanej E. Spółki Akcyjnej na rzecz

powódki M.K. kwotę 2.336,86 netto zł tytułem odprawy z powodu rozwiązania

stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, kwotę 7.447,48 netto zł

tytułem odprawy przedemerytalnej oraz kwotę 10.556,10 zł netto tytułem nagrody

jubileuszowej, wszystkie z odsetkami ustawowymi od dnia 1 listopada 2010 r. do

dnia zapłaty, a także oraz orzekł o kosztach procesu i rygorze natychmiastowej

wymagalności.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka była zatrudniona w pozwanej

Spółce od 1 listopada 1984 r. do 31 października 2010 r. Stosunek pracy uległ

rozwiązaniu na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników. W pozwanej Spółce obowiązywał Pakiet

socjalny - Porozumienie w sprawie gwarancji socjalnych, pracowniczych i

związkowych zawarty w dniu 23 listopada 2005 r. pomiędzy wspólną reprezentacją

związków zawodowych działających przy Zakładach Sprzętu Oświetleniowego "E."

w G. i B. SA w W. W Pakiecie zamieszczono między innymi gwarancję, że przez 60

miesięcy pozostaną w mocy dotychczasowe zakładowe akty prawa pracy, zaś ich

ewentualna zmiana będzie mogła być dokonana jedynie w porozumieniu ze

związkami zawodowymi. Na tej podstawie zachował aktualność zakładowy układ

zbiorowy pracy obowiązujący w Zakładach Sprzętu Oświetleniowego "E." w G.,

którego § 24 przewidywał dla pracowników uprawnienie do jednorazowej odprawy

pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę, rentę inwalidzką, świadczenie

przedemerytalne i zasiłek przedemerytalny, przy czym wysokość odprawy miała być

uzależniona od stażu pracy pracownika. W dniu 12 maja 2010 r. został wydany

regulamin zwolnień grupowych przewidujący przeprowadzenie w pozwanej Spółce

zwolnień w liczbie do 250 osób w terminie do dnia 30 listopada 2010 r. W marcu

Spółka złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu postanowień zakładowego układu

zbiorowego pracy z zachowaniem 24-miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Zgodnie z postanowieniami Regulaminu przyznawania i wypłacania nagród

3

jubileuszowych pracownikom zatrudnionym w Zakładach Sprzętu Oświetleniowego

E. w G. (stanowiącego załącznik do układu zbiorowego pracy) w razie rozwiązania

stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę, rentę, otrzymania uprawnień do

zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego pracownikowi,

któremu do nabycia nagrody jubileuszowej brakuje mniej, niż 12 miesięcy, licząc od

dnia rozwiązania stosunku pracy wypłaca się nagrodę w dniu rozwiązania stosunku

pracy, w pełnym wymiarze. W dniu 11 maja 2011 r. powódka złożyła wniosek o

ustalenie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Decyzją z dnia 13 maja 2011 r.

organ rentowy przyznał powódce świadczenie przedemerytalne od dnia 12 maja

2011 r.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej instancji w pierwszej

kolejności zasądził na rzecz powódki kwotę 2.336,86 zł netto tytułem odprawy

przewidzianej w art. 8 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, co do

której strona pozwana uznała powództwo. Uwzględniając powództwo w zakresie

odprawy należnej z tytułu uzyskania prawa do świadczenia przedemerytalnego

oraz nagrody jubileuszowej, Sąd Rejonowy kierował się treścią § 24 zakładowego

układu zbiorowego pracy. Zdaniem Sądu, odmowy wypłaty odprawy w związku z

przejściem na świadczenie przedemerytalne (odprawy przedemerytalnej) nie

uzasadniało to, że w chwili nabycia przez powódkę uprawnień do świadczenia

przedemerytalnego, układ zbiorowy już nie obowiązywał. Istotne jest bowiem, że w

chwili rozwiązania umowy o pracę z powódką, układ zbiorowy obowiązywał a

pozwana wcześniej nie dokonała żadnych czynności prawnych, które skutecznie

pozbawiłyby powódkę tego uprawnienia. W szczególności pracodawca nie dokonał

zmiany układu, co wynikało poniekąd ze związania go postanowieniami układowymi

przez okres 60 miesięcy od dnia wejścia w życie Pakietu socjalnego. W ocenie

Sądu Rejonowego, za oddaleniem powództwa nie przemawiał też (podnoszony

przez Spółkę) argument, że treść § 24 układu zbiorowego była skorelowana z

poprzednio obowiązującym art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu

i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze

zm.) i nie uwzględniała zmiany zasad przyznawania świadczeń przedemerytalnych

wprowadzonej ustawą z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

4

przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.). Nie zmieniono bowiem

postanowień układu zbiorowego pracy po wejściu w życie z dniem 1 sierpnia 2004

r. nowych regulacji ustawowych dotyczących przyznawania świadczeń

przedemerytalnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, pozwana nie mogła

pozbawić powódki uprawnienia do odprawy przedemerytalnej, powołując się na §

10 Regulaminu zwolnień grupowych, gdyż wszelkie zmiany do układu zbiorowego

pracy wymagają dla swej skuteczności sporządzenia protokołów dodatkowych.

Dlatego powódce przysługiwała zarówno odprawa pieniężna na podstawie ustawy o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (2.336,86 zł), jak i odprawa

przedemerytalna na podstawie § 24 układu zbiorowego (7.447,48 zł). Co do

roszczenia o nagrodę jubileuszową, Sąd Rejonowy na podstawie § 8 ust. 4

Regulaminu przyznawania i wypłacania nagród jubileuszowych przyjął, że powódka

nabyła prawo do tej nagrody w dniu 31 października 2010 r., czyli w dacie

rozwiązania z nią stosunku pracy przez pracodawcę. Zdaniem Sądu, skoro

stosunek pracy z powódką ustał z powodu otrzymania uprawnień do świadczenia

przedemerytalnego w trakcie obowiązywania zakładowego układu zbiorowego

pracy (wraz z jego załącznikami), to powódka nabyła prawo do nagrody

jubileuszowej (10.556,10 zł netto) już w dniu 31 października 2010 r., a nie (jak

podnosiła Spółka) w dniu 5 września 2011 r. W ocenie Sądu, od wszystkich

zasądzonych kwot powódce należą się odsetki ustawowe za czas opóźnienia w

zapłacie, liczone od następnego dnia po rozwiązaniu umowy o pracę (art. 481 § 1 i

2 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Od wyroku Sądu pierwszej instancji strona pozwana wniosła apelację.

Wyrokiem z dnia 6 października 2011 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że ustalił

datę wymagalności odsetek ustawowych od odprawy przedemerytalnej na dzień 2

czerwca 2011 r. a od nagrody jubileuszowej na dzień 6 września 2011 r., zaś w

pozostałej części oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania odwoławczego.

Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

Rejonowy i uznał je za własne. Zdaniem Sądu Okręgowego, pozwana na podstawie

Regulaminu zwolnień grupowych nie mogła uregulować sytuacji prawnej

5

pracowników w sposób mniej korzystny niż wynikałoby to z zakładowego układu

zbiorowego prawa pracy. Oznacza to, że pozwany pracodawca nie mógł

jednostronnie wykluczyć możliwości nabycia przez pracownika prawa do dwóch

odpraw pieniężnych (pierwszej - z ustawy o zwolnieniach grupowych i drugiej - na

podstawie układu zbiorowego pracy). W tym zakresie Sąd odwoławczy podzielił

ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, jednak nie zgodził się co do daty, od której

powódce należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wypłacie świadczeń.

Według Sądu Okręgowego, skoro powódka nabyła prawo do świadczenia

przedemerytalnego w dniu "1 czerwca 2011 r.", co miało wynikać z decyzji organu

rentowego, to "pierwszym dniem zwłoki w wypłacie spornej odprawy jest dzień 2

czerwca 2011 r.". W przypadku nagrody jubileuszowej Sąd Okręgowy uznał, że

prawo do tej nagrody powódka nabyła w dniu 5 września 2011 r., jakkolwiek

pozwana rozwiązała z nią stosunek pracy już w dniu 31 października 2010 r., co

oznacza, że pracodawca "w zakresie tego świadczenia pozostawał w zwłoce

dopiero od 6 września 2011 r.". Według Sądu Okręgowego, zarówno w odniesieniu

do roszczenia o odprawę przedemerytalną, jak i w odniesieniu do nagrody

jubileuszowej, przyjęto "warunek", którego spełnienie powodowało obowiązek

wypłaty świadczenia. Tym warunkiem było uzyskanie przez pracownika prawa do

świadczenia przedemerytalnego oraz legitymowanie się "okresem uprawniającym

do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej". W dacie rozwiązania stosunku pracy

pracodawca nie miał możliwości ustalenia, czy powódka otrzyma świadczenie

przedemerytalne. Było to zdarzenie przyszłe i niepewne. Dopiero od daty

przyznania powódce tego świadczenia Spółka pozostawała w zwłoce w zakresie

wypłaty spornej odprawy. Z kolei w odniesieniu do nagrody jubileuszowej, Spółka

opóźniała się w jej wypłacie dopiero od daty upływu okresu wymaganego do

nabycia prawa do tej nagrody. Postanowienie, na mocy którego obowiązkiem

pracodawcy była wypłata nagrody jubileuszowej już w dacie rozwiązania stosunku

pracy, nie mogło mieć zastosowania, gdyż wtedy pracodawca nie był pewien

zaistnienia okoliczności, od której była uzależniona wypłata nagrody.

Od wyroku Sądu Okręgowego pozwana Spółka wniosła skargę kasacyjną, w

której zarzuciła naruszenie § 24 zakładowego układu zbiorowego pracy i § 8 ust.

4.2 Regulaminu przyznawania i wypłacania nagród jubileuszowych pracownikom

6

zatrudnionym w pozwanej Spółce oraz art. 9 w związku z art. 2417

§ 1 pkt 3 i art.

2417

§ 2 i 3 k.p., wskutek uznania, że powódka nabyła prawo do odprawy z tytułu

przejścia na świadczenia przedemerytalne oraz prawo do nagrody jubileuszowej w

sytuacji, gdy od dnia 31 marca 2011 r. nie obowiązywały postanowienia

zakładowego układu zbiorowego pracy. W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych

pozwana wywiodła w szczególności, że "przejście na świadczenie

przedemerytalne" w obecnym stanie prawnym następuje w wyniku wydania przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji potwierdzającej nabycie prawa do tego

świadczenia. Skoro pozwana Spółka rozwiązała z powódką umowę o pracę za

wypowiedzeniem ze skutkiem na dzień 31 października 2010 r., to powódka mogła

uzyskać status osoby bezrobotnej najwcześniej z dniem 1 listopada 2010 r. Z kolei,

dokonane przez pracodawcę w dniu 4 marca 2009 r. wypowiedzenie postanowień

układowych ze skutkiem na dzień 31 marca 2011 r., spowodowało, że przewidziane

w układzie zbiorowym świadczenia w postaci jednorazowej odprawy

przedemerytalnej oraz nagrody jubileuszowej obowiązywały w ściśle określonym

przedziale czasowym (od 19 lutego 2001 r. do 31 marca 2011 r.). To zaś oznacza,

że Sąd Okręgowy nietrafnie uznał, iż powódce przysługiwało prawo do odprawy

przedemerytalnej i nagrody jubileuszowej, skoro "w dacie wyrokowania" nie

obowiązywały już postanowienia zakładowe gwarantujące prawo do tych

świadczeń. Zmianę orzeczenia Sądu pierwszej instancji dokonaną wyrokiem Sądu

Okręgowego w zakresie określenia daty wymagalności odsetek, należy uznać za

"wyłączenie kosmetyczną" i nieuprawnioną, gdyż powódka nabyła prawo do

obydwu spornych świadczeń już po zakończeniu okresu obowiązywania w

pozwanej Spółce zakładowego układu zbiorowego pracy (31 marca 2011 r.).

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i poprzedzającego go

wyroku Sądu Rejonowego "w skarżonej części" i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie

obydwu wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w

części dotyczącej odprawy przedemerytalnej oraz nagrody jubileuszowej, a ponadto

o zasądzenie kosztów procesu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów procesu.

7

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, bowiem pozwana (mimo

niedoskonałości wywodów) trafnie zarzuca naruszenie § 24 układu zbiorowego

pracy i § 8 ust. 4.2 Regulaminu przyznawania i wypłacania nagród jubileuszowych

(załącznika do układu) oraz art. 9 w związku z art. 2417

§ 1 pkt 3 i art. 2417

§ 2 i 3

k.p. Co do odprawy przedemerytalnej, Sąd Okręgowy ustalił, że powódka nabyła

prawo do świadczenia przedemerytalnego z dniem 12 maja 2011 r. Jeżeli uznać, że

nabycie prawa do świadczenia przedemerytalnego było spełnieniem "warunku"

nabycia prawa do odprawy przedemerytalnej, to niezrozumiały jest wywód Sądu, iż

powódka nabyła prawo do odprawy z dniem 1 czerwca 2011 r. i zasądzenie tego

świadczenia z odsetkami od dnia następnego. Najważniejsze jest jednak, że Sąd

Okręgowy nie przedstawił żadnej koncepcji (konstrukcji prawnej) pozwalającej na

przyjęcie, że można nabyć prawo podmiotowe (do odprawy przedemerytalnej) w

dniu (obojętne 12 maja, czy 1 czerwca 2011 r.), w którym nie istnieje podstawa

prawna przysługiwania tego prawa. Zakładowy układ zbiorowy pracy, którego § 24

stanowił podstawę prawną nabycia prawa do odprawy przedemerytalnej, nie

obowiązywał bowiem po dniu 31 marca 2011 r., gdyż rozwiązał się wskutek jego

wypowiedzenia przez pracodawcę. W tym zakresie niemożliwe jest

przeprowadzenie kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku, a zarzuty naruszenia §

24 układu zbiorowego pracy w związku z art. 2417

§ 1 pkt 3 i art. 2417

§ 2 i 3 k.p.

stanowią usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej.

Jeżeli chodzi o roszczenie o zapłatę nagrody jubileuszowej, to błędem Sądu

Okręgowego jest przede wszystkim całkowity brak odniesienia do treści § 8 ust. 4

Regulaminu przyznawania i wypłacania nagród jubileuszowych (załącznika do

układu zbiorowego pracy), stanowiącego podstawę prawną tego świadczenia.

Zgodnie z tym przepisem, "w razie rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia

na emeryturę, rentę, otrzymania uprawnień do zasiłku przedemerytalnego lub

świadczenia przedemerytalnego pracownikowi, któremu do nabycia nagrody

jubileuszowej brakuje mniej, niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania stosunku

pracy wypłaca się nagrodę w dniu rozwiązania stosunku pracy, w pełnym

8

wymiarze". W sposób całkowicie jednoznaczny przepis ten łączy nabycie prawa do

nagrody jubileuszowej ze spełnieniem określonych w nim warunków w dniu

rozwiązania stosunku pracy. Jest to o tyle oczywiste, że uzupełnienie stażu pracy u

danego pracodawcy, nie może nastąpić po rozwiązaniu stosunku pracy (bez

ponownego nawiązania). Wobec powyższego nie można ocenić, dlaczego Sąd

Okręgowy przyjął za dzień nabycia prawa do nagrody jubileuszowej, dzień upływu

okresu brakującego powódce do spełnienia warunku stażowego (przecież powódka

po rozwiązaniu stosunku pracy z pozwaną nie pozostawała w zatrudnieniu). Sąd

pominął także wyraźne stwierdzenie zawarte w tym przepisie, że warunkiem

nabycia prawa do nagrody jest "otrzymanie uprawnień do świadczenia

przedemerytalnego" w dniu rozwiązania stosunku pracy i nie przedstawił żadnej

możliwości wykładni tego przepisu pozwalającej na uznanie, że spełnienie tego

warunku mogło nastąpić później i to po utracie mocy obowiązującej układu

zbiorowego pracy stanowiącego podstawę prawną tego świadczenia. Wreszcie Sąd

pominął w treści tego przepisu, że rozwiązanie stosunku pracy powinno nastąpić "z

powodu" otrzymania świadczenia przedemerytalnego. To zaś oznacza, że między

rozwiązaniem stosunku pracy a otrzymaniem świadczenia przedemerytalnego

powinien istnieć związek przyczynowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20

kwietnia 2001 r., I PKN 373/00, OSNP 2003 nr 5, poz. 114 oraz z dnia 4

października 2006 r., II PK 14/06, OSNP 2007 nr 19- 20, poz. 273).

Z przedstawionych względów zaskarżony podlegał uchyleniu, a sprawa

przekazaniu Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego, o czym Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 39815

§ 1 oraz art. 108 § 2 k.p.c.