I UK 52/12

Sygn. akt I UK 52/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania P.M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o rentę socjalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 września

2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie P.M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

2

Społecznych Oddziału w K. z dnia 2 lipca 2009 r., którą odmówiono przyznania mu

prawa do renty socjalnej. Sąd Okręgowy na podstawie opinii biegłego specjalisty

psychiatry lek. med. I.O. ustalił, że występujące u wnioskodawcy zaburzenia

urojeniowe, zaburzenia emocji i zachowania powodują jego całkowitą niezdolność

do pracy od dnia złożenia wniosku do grudnia 2010 r. Jak wynikało z dokumentacji

medycznej oraz badania klinicznego i wywiadu z wnioskodawcą nadal występowały

u niego dość znacznie nasilone objawy negatywne w postaci apatii, zubożenia

afektywnego, zawężenia zainteresowań oraz znacznego, pogłębiającego się i

utrwalającego wycofania społecznego. W dokumentacji lekarskiej odnotowano, że

pomimo stosowanego leczenia okresowo nasilają się zaburzenia produktywne w

postaci urojeń. Badanie kliniczne potwierdziło obecność nastawień urojeniowych

oraz znacznie nasilonych objawów negatywnych. Biegły stwierdził nasilenie

schorzeń wnioskodawcy od daty badania klinicznego wykonanego w dniu 21

września 2009 r. Jednocześnie Sąd stwierdził, że biegły nie przytoczył

dokumentacji medycznej, na podstawie której możliwe byłoby przyjęcie, że stan

zdrowia wnioskodawcy pogorszył się od daty zgłoszenia wniosku, tj. 21 marca

2009 r.

Jednakże pomimo całkowitej niezdolności ubezpieczonego do pracy, w

ocenie Sądu Okręgowego, w świetle przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o

rencie socjalnej (Dz.U. z 2003 r., Nr 135, poz. 1268 ze zm.) oraz ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(tekst jedn. Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227) odwołanie nie zasługiwało na

uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, który do renty socjalnej ma zastosowanie z mocy

art. 15 ustawy o rencie socjalnej, prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia

niezdolności do pracy, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania

prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy. Sąd stwierdził,

że skoro ustalona wcześniej niezdolność wnioskodawcy do pracy istniała do dnia

30 września 2007 r., to wynikający z powołanych wyżej przepisów okres 18

miesięcy minął dnia 1 maja 2009 r. Powyższe w powiązaniu z wynikającymi z opinii

biegłego psychiatry ustaleniami, że wnioskodawca ponownie stał się całkowicie

niezdolny do pracy w dniu przeprowadzenia badania klinicznego przez biegłego, tj.

3

21 września 2009 r., powodowało przekroczenie przedmiotowego terminu o cztery

miesiące. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714

§ 1 k.p.c.

oddalił odwołanie.

W apelacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucając sprzeczność

ustaleń Sądu Okręgowego ze stanem faktycznym, wniósł o zmianę wyroku.

Zdaniem skarżącego w świetle przepisów przysługuje mu renta socjalna, ponieważ

jest całkowicie niezdolny do pracy i leczy się od dzieciństwa, w związku z czym nie

ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Wyrokiem z dnia 8 września 2011 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ubezpieczonego. Sąd Apelacyjny

uzupełnił postępowanie dowodowe dopuszczając dowód z opinii biegłego

specjalisty psychiatry lek. med. T.Z.. Na podstawie tej opinii ustalono, że

rozpoznane u wnioskodawcy cechy osobowości schizoidalnej z objawami lękowymi

powodują, że jest on częściowo, trwale niezdolny do pracy. Biegły nie rozpoznał u

wnioskodawcy czynnych objawów psychotycznych, ani też ciężkiej przejściowej

postaci zaburzeń psychotycznych w rodzaju defektu/rezyduum, czy nasilonej

symptomatyki negatywnej. Biegły nie zgodził się z rozpoznaniem dokonanym przez

biegłego, sporządzającego opinię w postępowaniu przed Sądem pierwszej

instancji, występowania u wnioskodawcy uporczywych (czyli stale utrzymujących

się) zaburzeń urojeniowych, ponieważ z zapisków lekarskich sporządzonych

niecały miesiąc później stwierdzono stan „bez czynnych objawów produktywnych",

tzn. wytwórczych, psychotycznych. Kilkakrotnie podnoszono również zachowanie

przez wnioskodawcę krytycyzmu, który zwykle jest nieobecny u pacjentów z

psychozami. W związku z tym według biegłego brak było podstaw do rozpoznania

u wnioskodawcy zaburzeń psychotycznych, natomiast należało przyjąć

występowanie schizotypowych zaburzeń osobowości oraz zaburzeń

emocjonalnych - głównie pod postacią zaburzeń lękowych. Większość objawów

interpretowanych jako objawy psychotyczne może być tłumaczone zaburzeniami

lękowymi (np. poczucie obecności drugiej osoby). Poza tym zachowanie

ubezpieczonego charakterystyczne jest dla psychozy, zupełnie inne niż czyniłby to

chory z psychozą. W ocenie biegłego opisywane w dokumentacji i podawane w

wywiadzie codzienne aktywności wnioskodawcy powodują, że niemożliwe jest

4

stwierdzenie u niego objawów negatywnych czy defektu. Występujące u

wnioskodawcy zaburzenia emocjonalne i rysy nieprawidłowej osobowości nie

powodują całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto objawy psychotyczne nie

zostały zweryfikowane w hospitalizacji psychiatrycznej. Powyższa opinia stanowiła

podstawę ustaleń Sądu Apelacyjnego i w świetle powyższego skoro wnioskodawca

nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, to nie spełnił warunków do

przyznania mu renty socjalnej określonych w art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej.

Ubezpieczony zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 8

września 2011 r. zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie prawa

materialnego: - art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej

(Dz.U. nr 135, poz. 1268 ze zm.) - poprzez błędną jego wykładnię i niezasadne

przyjęcie, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek uzasadniających przyznanie mu

prawa do renty socjalnej z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie jest osobą

całkowicie niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które

powstało przed ukończeniem 18 roku życia mimo że z opinii biegłego psychiatry

lek. med. I.O. wynika, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy; - art.

12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 nr 153, poz. 1227 ze zm.) - poprzez

przyjęcie, iż stwierdzone u wnioskodawcy cechy osobowości schizoidalnej z

objawami lękowymi nie powodują całkowitej niezdolności do pracy, lecz jedynie

częściową niezdolność do pracy. Ponadto w skardze powołano naruszenie

przepisów postępowania: - art. 5 k.p.c. w związku z art. 212 k.p.c. w związku z art.

391 k.p.c. poprzez niepouczenie wnioskodawcy o czynnościach procesowych, w

szczególności o konieczności powoływania wniosków dowodowych, o możliwości

ustanowienia pełnomocnika z urzędu mimo widocznej i oczywistej nieporadności

strony w postępowaniu oraz art. 286 k.p.c. w związku z art. 232 zdanie 2 k.p.c.

polegające na zaniechaniu wezwania i przesłuchania na rozprawie biegłego

psychiatry lek. med. T.Z., względnie ustnej konfrontacji biegłych psychiatrów lek.

med. I.O. i lek. med. T.Z. i niedopuszczeniu tego dowodu z urzędu mimo oczywistej

nieporadności strony w postępowaniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona w części zarzutów dotyczącej

naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 286 k.p.c. w związku z art. 232 zdanie 2

k.p.c. W ocenie Sądu Najwyższego w przypadku wydania w sprawie dwu

rozbieżnych w istotnych kwestiach opinii lekarskich nieprawidłowością jest oparcie

ustaleń na jednej z tych opinii bez wyjaśnienia sprzeczności. Zgodnie z art. 286

k.p.c. sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, a w razie

potrzeby - również dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. Co

prawda powołany przepis udziela jedynie stosownych upoważnień, ale

skorzystanie z nich może się w określonej sytuacji aktualizować dla sądu jako

przedmiot jego równoczesnego obowiązku. Taka sytuacja wystąpiła w

przedmiotowej sprawie, opinie biegłych psychiatrów lek. med. IO. i lek. med. T.Z.

różnią się w przedmiocie występowania u skarżącego jednostek chorobowych.

Według psychiatry I.O. skarżący cierpi na zaburzenia psychotyczne – „uporczywe

zaburzenia urojeniowe. Zaburzenia emocji i zachowania”, z kolei według psychiatry

T.Z. skarżący cierpi na zaburzenia schizoidalne – „cechy osobowości schizoidalnej

z objawami lękowymi”. W takiej sytuacji, gdy rozbieżność poglądów na kwestie

medyczne, co do występowania określonej jednostki chorobowej są zgoła

odmienne, argumentacja za przyjęciem jednego lub drugiego stanowiska wymaga

wiedzy fachowej. W niniejszej sprawie doszło też do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

w związku z oceną dowodów, jakiej Sąd powinien dokonać stosownie do zasad

określonych w art. 233 § 1 k.p.c. Ten ostatni przepis stanowi, że sąd ocenia

wiarygodność i moc dowodów na podstawie wszechstronnego rozważenia

materiału dowodowego. Wyraz tej oceny powinien się znaleźć w motywach wyroku,

przy czym przepis art. 328 § 2 k.p.c. wymaga nie tylko wskazania dowodów, na

których sąd się oparł, lecz także podania przyczyn, dla których innym dowodom

odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazując przyczyny uznania za

wiarygodną opinię psychiatry T.Z. powołał się na fachowość osoby ją

sporządzającej i dokładność przeprowadzonych badań. Nie wskazał natomiast

żadnych powodów, dla których poprzednią opinię, sporządzoną przez biegłego

specjalisty psychiatry I.O., uznał za niewiarygodną. Nie została zakwestionowana

ani wiedza fachowa tego biegłego, ani dokładność przeprowadzonych przez niego

6

badań oraz analizy dokumentacji. Nie zostało nawet wskazane, czy błędy tej opinii

występują w rozpoznaniu zmian chorobowych, czy w końcowych wnioskach.

Ponadto Sąd drugiej instancji w ogóle nie odniósł się do podstaw rozstrzygnięcia

Sądu pierwszej instancji w przedmiocie przekroczenie o cztery miesiące terminu

określonego w art. 61 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym prawo do renty

podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty

ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

/tp/