II PK 3/12

Sygn. akt II PK 3/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa B. B.

przeciwko Szkole Podstawowej w C.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 1 sierpnia 2011 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od powódki na rzecz pozwanej szkoły 120 zł (sto

dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych – w sprawie z powództwa B. B. przeciwko Szkole

Podstawowej w C. o przywrócenie do pracy – oddalił powództwo. Podstawę

faktyczną wyroku Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia. Powódka

była zatrudniona w pozwanej szkole od 1 września 2003 r. na stanowisku

nauczycielki. Powódka nie cieszyła się dobrą opinią, wielokrotnie były na nią

składane skargi do dyrekcji szkoły przez rodziców uczniów, których uczyła. W

wyniku składanych skarg na powódkę przez rodziców Rada Rodziców w dniu 16

marca 2010 r. złożyła wniosek do dyrektora szkoły o sporządzenie oceny pracy

powódki. W dniu 8 czerwca 2010 r. powódce została wręczona karta oceny jej

pracy, jako nauczyciela z oceną negatywną, w karcie wskazano szereg uchybień

nauczycielki w ramach prowadzenia lekcji, kontaktów z uczniami i ich rodzicami,

sposobu oceniania uczniów, niebrania udziału w zebraniach rodziców itd. Od tej

oceny powódka wniosła w dniu 21 czerwca 2010 r. odwołanie do Kuratora Oświaty.

W dniu 30 czerwca 2010 r. – na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 5 i art. 23 ust. 2 pkt 5

ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674

ze zm.; dalej jako: „Karta Nauczyciela”) – w związku z uzyskaniem negatywnej

oceny pracy, jako nauczyciela z powódką, jako nauczycielem mianowanym została

rozwiązana umowa o pracę za 3-miesięcznym wypowiedzeniem. W dniu 15 lipca

2010 r. po posiedzeniu zespołu oceniającego przy Kuratorze Oświaty negatywna

ocena pracy powódki, jako nauczyciela została utrzymana. Na dzień 31 grudnia

2008 r. powódka miała 19 lat i 9 miesięcy stażu a w momencie wypowiedzenia

umowy o pracę miała 52 lata. Powódka mogłaby przejść na wcześniejszą

emeryturę w 2013 roku po ukończeniu 55 lat w związku z posiadaniem w dniu 31

grudnia 1998 r. 20-letniego stażu pracy w tym 15-letniego stażu pracy, jako

nauczyciel.

W podstawie prawnej wyroku Sąd Rejonowy powołał przepis art. 23 ust. 1

pkt 5 Karty Nauczyciela zgodnie z którym stosunek pracy z nauczycielem

zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu w razie uzyskania

negatywnej oceny pracy dokonanej w trybie i na zasadach określonych w artykule

6a Karty Nauczyciela. Z mocy prawa nastąpiło najpierw wypowiedzenie umowy o

3

pracę a następnie rozwiązanie umowy o pracę i w tym zakresie wypowiedzenie

umowy o pracę było zasadne.

Sąd Rejonowy uznał, że powódka nie polegała ochronie określonej w

przepisie art. 39 k.p. Oceniając prawo powódki do emerytury nauczycielskiej

określonej w art. 88 Karty Nauczyciela Sąd Rejonowy uznał, że powódka nie

spełniła przesłanek do nabycia prawa do tej emerytury, w szczególności nie

osiągnęła wymaganego okresu pracy na stanowisku nauczyciela do dnia 31

grudnia 2008 r.

Sąd Rejonowy uznał, że powódka nie może być objęta ochroną określoną w

przepisie art. 39 k.p. Powołał się przy tym na uchwałę pełnego składu Izby pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP

10/85 – OSNCP 1985/11/164 zgodnie z którą ochrona z art. 39 k.p. nie dotyczy

wypadku wcześniejszej emerytury. Stanowisko to potwierdza uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 12 maja 1976 r., I ZP 14/76 – OSNCP 1976/11/242 zgodnie, z

którą przewidziany w artykule 39 k.p. zakaz wypowiedzenia umowy o pracę

pracownikowi nie obowiązuje w okresie dwóch lat poprzedzających możliwość

wcześniejszego przejścia na emeryturę. Do nauczycieli odnosił się bezpośrednio

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1991 r., I PRN 3/91 – PiZS 1991/8/65).

Stanowisko takie jest prezentowane również w doktrynie (M. Gersdorf (w): M.

Gersforf. K. Rączka, J. Skoczyński Kodeks pracy – Komentarz pod red. Z. Salwy,

Warszawa 2005, s. 218).

Wyrok Sądu Rejonowego powódka zaskarżyła apelacją.

Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji podzielił podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku

Sądu Rejonowego i przyjął ją za własną. Sąd drugiej instancji podzielił także

podstawę prawną zaskarżonego wyroku, w szczególności zaś jego stanowisko co

do tego, że powódka nie może być objęta ochroną przewidzianą w art. 39 k.p.

Sąd drugiej instancji, podobnie do ustaleń Sądu pierwszej instancji, uznał, że

powódka nie dysponowała odpowiednimi umiejętnościami i nie wywiązywała się z

obowiązków nauczyciela, co skutkowało negatywną oceną jej pracy. Powódka

odwołała się w przewidzianym ustawą trybie od tej oceny. Organ odwoławczy

4

podtrzymał ustalenie negatywnej oceny pracy nauczyciela. Powódka nie może

wykonywać zawodu nauczyciela skoro dwukrotnie została negatywnie oceniona

przez powołane do tego organy.

Wyrok Sądu Okręgowego powódka zaskarżyła skargą kasacyjną opierając

skargę na obydwu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono błędną

wykładnię art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 3, art. 184 ust. 1 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z § 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 oraz

§ 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) przez przyjęcie, że powódka

nie korzysta ze szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy.

W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.)

zarzucono naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. i art. 316 §1 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez zaniechanie rozpoznania sprawy w granicach

apelacji na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji oraz nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy przy

przyjęciu, że kwestia prawidłowości i zasadności negatywnej oceny pracy

nauczyciela, utrzymanej w mocy na skutek odwołania, nie podlega badaniu w

postępowaniu przed Sądem Pracy, rozpoznającym odwołanie od rozwiązania

stosunku pracy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji z pozostawieniem

temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu za postępowanie kasacyjne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o oddalenie

skargi oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej nie zarzuca się naruszenia przepisu art. 23 ust. 1 pkt 5

Karty Nauczyciela, na którego interpretacji i zastosowaniu opiera się podstawa

prawna zaskarżonego wyroku. Określenie zakresu materialnoprawnej podstawy

5

skargi kasacyjnej bez zarzucenia naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 5 Karty Nauczyciela

ma istotne znaczenie, skoro – stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. - Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, a z drugiej strony wykładnia

powyższego przepisu przyjęta w zaskarżonym wyroku opiera się na założeniu, że

przepis ten wyłącza zastosowanie art. 39 k.p. Niezależnie od powyższej uwagi co

do konstrukcji podstawy skargi kasacyjnej, bezzasadna jest skarga w odniesieniu

do wykładni art. 39 k.p.

Art. 39 k.p., expressiv verbis stanowi, że pracodawca nie może

wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata

do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu

uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Wynikający z

powyższego kodeksowego uregulowania zakaz wypowiedzenia umowy o pracę,

odnosi się do stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę, nie

dotyczy natomiast wypowiadania stosunków pracy opartych na innych niż umowa o

pracę podstawach. Art. 39 k.p. nie ma zakresu wykraczającego poza umowę o

pracę i dlatego w przepisie tym bezpodstawnie skarżący upatruje podstawy

ochrony powódki pozostającej w stosunku pracy wynikającym z mianowania. Do

stosunków pracy z mianowania regulowanych przepisami szczególnymi pragmatyk

służbowych, przepisy Kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie

nieuregulowanym tymi przepisami szczególnymi (art. 5 k.p. i art. 91c Karty

Nauczyciela). To, że Karta Nauczyciela nie zawiera wyraźnego wyłączenia

zastosowania art. 39 k.p. do stosunków pracy mianowanych nauczycieli, nie może

być uznane jako dorozumiane włączenie tego przepisu, który – jak to wyżej

podniesiono – ma ograniczony zakres regulacji. Ponadto należy mieć na uwadze,

to że w zakresach dotyczących bytu i trwałości stosunków pracy z mianowania

szczegółowa materia normatywna pragmatyk służbowych ma charakter zupełny i

wyczerpujący, a Karta Nauczyciela jedynie wyjątkowo i w sposób wyraźny

(pozytywny) odsyła do stosowania niektórych konkretnie wskazanych przepisów

Kodeksu pracy. Regulacja sposobów i trybu rozwiązania, zmiany lub rozwiązania

stosunku pracy mianowanego nauczyciela jest w Karcie Nauczyciela wyczerpująca

i zupełna, co prowadzi do uznania, iż art. 39 k.p. który reguluje wyłącznie zakaz

wypowiadania umów o pracę, do szczególnej regulacji statusu nauczycieli

6

mianowanych nie został włączony. Oznacza to, że przepis art. 39 k.p. nie znajduje

w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych, w tym w szczególności do

rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem na podstawie przepisu

art. 23 ust. 1 pkt 5 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym stosunek pracy z

nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu w razie

uzyskania negatywnej oceny pracy dokonanej w trybie i na zasadach określonych

w art. 6a.

Również podstawa procesowa skargi (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) jest

nieuzasadniona. Naruszenie przepisów art. 378 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. i art. 316 §

1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. skarżąca uzasadnia twierdzeniem jakoby

Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku – rozstrzygając na podstawie

materiału zgromadzonego przed Sądem pierwszej instancji – nie uwzględnił

wszystkich okoliczności sprawy i przyjął, że kwestia prawidłowości i zasadności

negatywnej oceny pracy nauczyciela, utrzymanej w mocy na skutek odwołania, nie

podlega badaniu w postępowaniu przed Sądem Pracy, rozpoznającym odwołanie

od rozwiązania stosunku pracy. Zarzut ten jest o tyle bezzasadny, że skarżąca –

poprzestając jedynie na gołosłownym twierdzeniu – zarzutu tego nie konkretyzuje,

w szczególności nie wskazuje jakiegokolwiek dowodu, który zostałby

nieuwzględniony przez Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku. Sąd drugiej

instancji – podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji – ustalił okoliczności

faktyczne dotyczące procedury oceny pracy powódki jako nauczyciela

mianowanego, w tym przyczyny dokonanej oceny. W szczególności ustalono, że

powódka nie dysponowała odpowiednimi umiejętnościami i nie wywiązywała się z

obowiązków nauczyciela, co skutkowało negatywną oceną jej pracy, dokonaną

przez właściwe organy w przewidzianym do tego trybie. Ustalenia Sądu drugiej

instancji są w skardze kasacyjnej gołosłownie kwestionowane skoro skarżący, z

powołaniem się na przepisy dotyczące zakresu rozpoznania sprawy i

uwzględnienia materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji oraz w

postępowaniu apelacyjnym, nie wskazał jakiegokolwiek z elementów tego

materiału, który nie stał się podstawą orzeczenia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy – uznając, że rozpatrywana skarga

kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw – orzekł jak w sentencji na podstawie

7

przepisu art. 39814

k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego

ma swoją podstawę w § 12 ust. 4 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).