III ZS 7/12

Sygn. akt III ZS 7/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwały Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w B.

nr Z … /2012 r., z dnia 18 marca 2012 r., w sprawie wyboru Prezesa Rady Izby

Notarialnej w B. i

nr Z … /2012, z dnia 18 marca 2012 r., w sprawie wyboru członków Rady Izby

Notarialnej w B.,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 sierpnia 2012 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 47 § 1 ustawy z dnia 14 lutego

1991 r. Prawo o notariacie zaskarżył uchwałę Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

Notariuszy Izby Notarialnej w B. nr Z …/2012 z 18 marca 2012 r. w sprawie wyboru

2

Prezesa Rady Izby Notarialnej w B. oraz uchwałę Zwyczajnego Walnego

Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w B. nr Z …/2012 z 18 marca 2012 r. w

sprawie wyboru członków Rady Izby Notarialnej w B.

Uchwałom zarzucono sprzeczność z prawem, tj. z art. 31 § 2 ustawy Prawo

o notariacie polegającą na tym, że przy podejmowaniu uchwał, wbrew treści art. 31

§ 2 ustawy, zastosowano zasadę bezwzględnej większości głosów, a uchybienie to

miało wpływ na treść podjętych uchwał.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonych uchwał w całości i przekazanie sprawy

Walnemu Zgromadzeniu Notariuszy Izby Notarialnej w B. do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że 18 marca 2012 r.

Zwyczajne Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w B. dokonało wyboru

Prezesa Rady Izby Notarialnej w B. Z protokołu Komisji Skrutacyjnej wynika, że w

głosowaniu wzięło udział 121 osób. Zgłoszono 3 kandydatów. W głosowaniu K. C.

uzyskał 42 głosy, J. K. 39 głosów, a A. S. 35 głosów. W protokole wskazano, że nikt

z kandydatów nie uzyskał wymaganej większości 62 głosów (50% głosów osób

oddanych plus 1 głos). W związku z tym zarządzono głosowanie uzupełniające, w

którym J. K. uzyskał 64 głosy, a K. C. 54 głosy. Na skutek głosowań Zwyczajne

Walne Zgromadzenia Notariuszy Izby podjęło uchwałę nr Z…/2012 o wyborze

notariusza J. K. na stanowisko Prezesa Rady Izby Notarialnej w B. VIII kadencji

(2012-2015).

W tym samym dniu Zwyczajne Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby

Notarialnej w B. dokonało wyboru członków Rady Izby Notarialnej w B. Z protokołu

Komisji Skrutacyjnej wynika, że w głosowaniu wzięły udział 123 osoby. Zgłoszono

12 kandydatów, z których: A. K. uzyskała 93 głosy, D. R. 92 głosy, J. T.-C. 88

głosów, B. M.-F. 72 głosy, K. T. 65 głosów, K. C. 61 głosów, D. Ł. 59 głosów, M.

W. 50 głosów, M. W. 50 głosów, A. B. 42 głosy, B. M. 36 głosów, B. D. 28 głosów.

W protokole wskazano, że wymaganą większość 63 głosów (tj. połowę wszystkich

oddanych głosów plus jeden) uzyskało 5 kandydatów. Zarządzono głosowanie

uzupełniające w sprawie wyboru pozostałych dwóch członków Rady. W

głosowaniu uzupełniającym największą ilość głosów uzyskali K. C. (61) i D. Ł. (44).

W wyniku tych głosowań Zwyczajne Walne Zgromadzenia Notariuszy Izby podjęło

3

uchwałę nr ZA…2012 o wyborze członków Rady Izby Notarialnej w B. VIII kadencji

(2012-2015). W skład Rady powołani zostali: K. C., A. K., D. Ł., B. M.-F., D. R., K.

T., J.T.-C.

Tryb podejmowania powyższych uchwał wynikał z postanowień Regulaminu

w sprawie zasad zwoływania, organizacji i przebiegu obrad walnych zgromadzeń

notariuszy izb notarialnych, w tym trybu wyborów do Krajowej Rady Notarialnej, do

rad izb notarialnych, ich prezesów i wiceprezesów oraz na stanowiska członków i

rzeczników sądów dyscyplinarnych uchwalonego 22 czerwca 1991 r. przez

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w B.

W § 21 regulaminu przyjęto ogólną zasadę, że uchwały podejmowane są

zwykle (zapewne chodziło o „zwykłą") większością głosów, w obecności co

najmniej połowy członków izby. Odrębny tryb podejmowania uchwał przewidziano

jednak dla wyboru notariuszy do pełnienia określonych funkcji w organach

jednostek samorządu notarialnego.

Zgodnie z § 30 ust. 1 Regulaminu za wybranych uważa się kandydatów,

którzy uzyskali kolejno największą liczbę głosów więcej jednak niż połowę

oddanych ważnych głosów. W razie równości głosów rozstrzygać ma los

wyciągnięty na posiedzeniu komisji skrutacyjnej przez jej przewodniczącego.

Zasada ta nie dotyczy osób wymienionych w § 28, a zatem wyboru członka

Krajowej Rady Notarialnej, prezesa i wiceprezesa rady izby notarialnej, co do

których w razie równości głosów zarządza się ponowne wybory.

Zgodnie z § 30 ust. 2 Regulaminu, jeżeli głosowanie nie doprowadziło do

wyboru, przewodniczący zarządza głosowanie uzupełniające. Za wybranych uważa

się wtedy osoby, które otrzymały największą liczbę głosów.

§ 30 ust. 1 regulaminu przewiduje zatem, w ramach podejmowania

rozstrzygnięcia w sprawach wyboru, konieczność uzyskania bezwzględnej

większości głosów.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości przyjęcie w Regulaminie wymogu

uzyskania bezwzględnej większości głosów naruszało zasadę supremacji aktu

wyższego rzędu, jakim jest ustawa Prawo o notariacie, która w art. 31 § 2

wprowadza inne kryterium podejmowania uchwał, nad aktem niższego rzędu, jakim

jest Regulamin, uchwalony przez organ samorządu zawodowego. W związku z

4

tym, obie uchwały Walnego Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w B. z 18

marca 2012 r., podjęte zgodnie z w § 30 Regulaminu, pozostają sprzeczne z art.

31 § 2 ustawy Prawo o notariacie, który stanowi, że uchwały walnego

zgromadzenia notariuszy izby notarialnej podejmowane są zwykłą większością

głosów w obecności co najmniej połowy członków izby.

Posługiwanie się warunkiem uzyskania bezwzględnej większości głosów

wpłynęło na wynik przeprowadzonych 18 marca 2012 r. wyborów Prezesa Rady

Izby Notarialnej w B. oraz członków Rady, a tym samym na treść podjętych w tym

względzie uchwał. Głosowanie nad trzema kandydaturami na stanowisko Prezesa

Rady Izby Notarialnej, przy przyjęciu zwykłej większości głosów, wyłoniłoby innego

mandatariusza, niż to wynika z ostatecznych wyników uwzględniających

głosowanie uzupełniające. To samo dotyczy wyboru członków Rady Izby

Notarialnej, z tym że uwagę tę należy ograniczyć do skutków wynikających z

tożsamości jednego z kandydatów w obu głosowaniach. Zauważyć należy, iż

hipotetyczne uzyskanie przez tego kandydata wymaganego poparcia na

stanowisko Prezesa Rady, w oparciu o próg zwykłej większości głosów, zmieniłoby

krąg osób kandydujących do nabycia członkostwa w Radzie Izby Notarialnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Minister Sprawiedliwości zaskarżył dwie uchwały Zwyczajnego

Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w B. (w sprawie wyboru Prezesa Rady

Izby Notarialnej oraz w sprawie wyboru członków tej Izby), zarzucając sprzeczność

z art. 31 § 2 ustawy Prawo o notariacie. Przepis ten stanowi, że uchwały walnego

zgromadzenia notariuszy izby notarialnej są podejmowane zwykłą większością

głosów. Tymczasem w przypadku obu zaskarżonych uchwał zastosowano zasadę

większości bezwzględnej.

Głosowania nad zaskarżonymi uchwałami zostały przeprowadzone według

zasad określonych w regulaminie w sprawie zasad zwoływania, organizacji i

przebiegu obrad walnych zgromadzeń notariuszy, który został przyjęty uchwałą

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w B. w dniu

22 czerwca 1991 roku. Regulamin ten był stosowany już wcześniej, o czym był

5

informowany Minister Sprawiedliwości. Jednak wcześniej regulamin ten nie był

kwestionowany. Jak wyjaśnił, na rozprawie, pełnomocnik Ministra przyczyn tego

stanu rzeczy nie da się dzisiaj ustalić. Należy wyraźnie podkreślić, że Sąd

Najwyższy nie rozstrzygał o zgodności z prawem regulaminu. Jednak okoliczność

obowiązywania tegoż regulaminu nie była obojętna dla rozstrzygnięcia sprawy

ważności zaskarżonych uchwał.

Nie ulega wątpliwości, że zaskarżone uchwały zostały podjęte w inny

sposób, niż wynika to z art. 31 § 2 Prawa o notariacie. Jest także oczywiste, że

uchwały organów samorządu notarialnego muszą być zgodne z obowiązującym

prawem. W tej sytuacji kluczowym zagadnieniem staje się określenie charakteru

prawnego przepisu art. 31 § 2 Prawa o notariacie. Skarżący prezentuje stanowisko,

że przepis ten nie ma charakteru semiimperatywnego, co wyklucza możliwość

odstępstwa, nawet w kierunku zwiększenia wymogów skuteczności uchwał

walnego zgromadzenia notariuszy izby notarialnej.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że Minister miał możliwość

zaskarżenia uchwały przyjmującej regulamin, który przewiduje inną zasadę

podejmowania uchwał. Natomiast w okolicznościach faktycznych sprawy

zaskarżone uchwały były podjęte zgodnie z obowiązującym regulaminem. Z tego

powodu można było przyjąć, że w tej sytuacji dopuszczalne było podjęcie uchwał

według zasady bezwzględnej większości głosów. Zasada ta bowiem przewiduje

większe wymogi skuteczności podejmowanych uchwał. Przyjęcie tej zasady nie

narusza też praw osób trzecich. Istotne jest także to, że regulamin został przyjęty

przez samych zainteresowanych (notariuszy). Również podjęte uchwały nie były w

żaden sposób przez nich kwestionowane.

W takim przypadku możliwe jest przyjęcie, że przepis art. 31 § 2 ustawy

Prawo o notariacie nie ma charakteru ściśle bezwzględnie obowiązującego. Tak

więc ustanowienie wyższych standardów liczenia głosów można było uznać za

niesprzeczne z przepisem stanowiącym o większości zwykłej.

Można więc stwierdzić, że w tych nietypowych okolicznościach faktycznych

inna zasada liczenia głosów nie stanowiła sprzeczności z prawem, o której stanowi

art. 47 § 1 Prawa o notariacie. Ze względu na podstawowe różnice celów i zasad

funkcjonowania samorządu zawodowego w stosunku do spółek prawa handlowego

6

oraz samorządu terytorialnego nie jest zasadne stosowanie analogii do przepisów,

poglądów i orzecznictwa dotyczących zasad głosowania.

W rezultacie zastosowanie zasady bezwzględnej większości głosów,

wynikającej z obowiązującego regulaminu, należało uznać za dopuszczalne.

Jedynie na marginesie można stwierdzić, że przyjęte rozstrzygnięcie nie

odnosi się do problemu zgodności z prawem regulaminu działania Walnego

Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w B.

Z tych względów zaskarżone uchwały zostały utrzymane w mocy, a

odwołanie zostało oddalone.