I PK 64/12

Sygn. akt I PK 64/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa I.N.

przeciwko Instytutowi Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko

Narodowi Polskiemu w Warszawie

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 sierpnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka I.N. domagała się zasądzenia od strony pozwanej Instytutu

Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

w Warszawie 31.034,80 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. W uzasadnieniu pozwu

wskazała, między innymi, że dekretem Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora

Generalnego została przywrócona na stanowisko prokuratora prokuratury

rejonowej, pomimo, że nie toczyło się przeciwko niej postępowanie

dyscyplinarne, a swoją pracę w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu w K. wykonywała należycie. Do 31 marca 2009

r. powódka otrzymywała wynagrodzenie odpowiadające wynagrodzeniu

prokuratora apelacyjnego, a od 1 kwietnia 2009 r. wynagrodzenie prokuratora

prokuratury rejonowej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o

oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy […] w K. oddalił

powództwo. Sąd ten ustalił, że powódka od 1 sierpnia 1995 r. zajmowała

stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej w M. W dniu 29 listopada 2000

r. powódka została powołana przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora

Generalnego na stanowisko prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu w K. Pismem z 27 marca 2009 r. powódka na

podstawie art. 47 ust. 4a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci

Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z

2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm., powoływanej dalej, jako „ustawa o IPN”),

została z dniem 1 kwietnia 2009 r. przywrócona przez Ministra Sprawiedliwości

- Prokuratora Generalnego na wcześniej zajmowane stanowisko prokuratora

Prokuratury Rejonowej w M. Decyzja Prokuratora Generalnego poprzedzona

została wnioskiem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania

Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 12 marca 2009 r., a także opinią

dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z

11 marca 2009 r.

Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 47 ust. 4a ustawy o IPN w

brzmieniu obowiązującym w dacie przywrócenia powódki na wcześniej

zajmowane stanowisko, stanowi lex specialis w stosunku do uregulowań ustawy

3

o prokuraturze, co znajduje potwierdzenie w jej art. 47 ust. 6, zgodnie z którym

do prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej stosuje się przepisy ustawy z

dnia 29 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 7,

poz. 39 ze zm.; powoływanej dalej, jako „ustawa o prokuraturze”) jedynie w

sprawach nieuregulowanych ustawą o IPN. Przepis ten wyczerpująco wyliczał

przesłanki przeniesienia prokuratora na wcześniej zajmowane stanowisko i

wszystkie te przesłanki w niniejszej sprawie zaistniały. Możliwość przeniesienia

prokuratora IPN na wcześniej zajmowane stanowisko należy do dyskrecjonalnej

władzy Prokuratora Generalnego, a jego decyzja, wydana po spełnieniu

formalnych wymogów wskazanych w przepisie, ma stricte uznaniowy charakter.

Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2009 r., II PK 131/08

(OSNP 2010 nr 15-16, poz. 185), w którego uzasadnieniu wskazano również,

że stosunek pracy prokuratora, choć zgodnie z powołanym przepisem powstaje

na skutek powołania, faktycznie jest stosunkiem pracy wynikającym z

mianowania. Powyższe stanowisko wskazuje, zdaniem Sądu Rejonowego, na

model funkcjonowania prokuratury, a w szczególności powoływania i

odwoływania, a także awansowania prokuratorów wszystkich jednostek

organizacyjnych. Nie ma też podstaw, aby inaczej interpretować art. 47 ust. 4a

ustawy o IPN, a w szczególności normowanej nim możliwości przeniesienia

prokuratora na poprzednio zajmowane stanowisko. Wobec tego, skoro decyzja

Prokuratora Generalnego spełnia wszystkie wymagania formalne, nie ma

podstaw do jej kwestionowania, a roszczenie powódki dotyczące

odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia nie

zasługuje na uwzględnienie. Poza tym roszczenie to, zdaniem Sądu

Rejonowego, nie zasługiwało na uwzględnienie także z tej przyczyny, że

stosunek pracy nie uległ rozwiązaniu, lecz powódka została jedynie

przywrócona na poprzednio zajmowane stanowisko prokuratora Prokuratury

Rejonowej, zajmując jednak nadal stanowisko w strukturze Prokuratury.

Odnosząc się natomiast do zarzutu powódki dotyczącego niekonstytucyjności

art. 47 ust. 4a ustawy o IPN, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z

dnia 11 maja 2007 r. (K 2/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 47 ust.

4a i 4b ustawy o IPN jest zgodny z art. 2 i art. 10 Konstytucji oraz z art. 6

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także z

art. 45 Konstytucji w związku z art. 6 Konwencji.

4

W apelacji od powyższego wyroku powódka zarzuciła, między innymi,

naruszenie art. 45 k.p. w związku z art. 118 i art. 47 ust. 2 ustawy o

prokuraturze przez przyjęcie, że nie zostały naruszone przepisy o

wypowiadaniu umowy o pracę, a także § 11 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), przez błędne jego

zastosowanie przy orzekaniu o kosztach postępowania i nieoparcie

rozstrzygnięcia w tym zakresie na § 11 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia.

W uzasadnieniu apelacji powódka podniosła, że decyzja Prokuratora

Generalnego podjęta na podstawie art. 47 ust. 4a ustawy o IPN miała charakter

odwołania jej z zajmowanego stanowiska, wobec czego winna łączyć się z

zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Wymogu tego nie

dopełniono, w związku z czym jej roszczenie o odszkodowanie na podstawie

art. 43 w związku z art. 42 k.p. jest uzasadnione. Na podstawie powyższych

zarzutów powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez

uwzględnienie powództwa i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu i zasądzenie

od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania za obydwie instancje,

ewentualnie o uchylenie wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, z pozostawieniem temu Sądowi

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelację powódki i zasądził od niej na rzecz Instytutu Pamięci

Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w

Warszawie 900 zł tytułem kosztów postępowania odwoławczego. W

uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podkreślił, że art. 47 ust. 4a ustawy o IPN,

odmiennie niż przepisy ustawy o prokuraturze, reguluje tryb odwołania

prokuratora z zajmowanego stanowiska. Unormowanie to, jako przepis

szczególny ma pierwszeństwo przed regulacjami zawartymi w ustawie o

prokuraturze. Ta ostatnia ustawa tryb przeniesienia prokuratora na inne

stanowisko służbowe określa w art. 16a ust. 1, wprowadzającym ogólną

zasadę, że przeniesienie prokuratora na inne miejsce służbowe może nastąpić

tylko za jego zgodą. Wyjątki od tej zasady wprowadza art. 16a ust. 2,

5

pozwalający na przeniesienie prokuratora bez jego zgody. Zarówno zatem w

przypadku przeniesienia na podstawie art. 16a o prokuraturze, jak i

przywrócenia na podstawie art. 47 ust. 4a ustawy o IPN, dochodzi do przejścia

prokuratora na inne miejsce służbowe. Odmienność przepisu art. 47 ust. 4a

ustawy o IPN przejawia się jedynie w tym, że wprowadza on w tym zakresie

odmienny tryb, przewiduje możliwość „przywrócenia na wcześniej zajmowane

lub równorzędne stanowisko w powszechnej lub wojskowej jednostce

prokuratury". Nie może więc, w ocenie Sądu drugiej instancji, budzić

wątpliwości, iż rozważany przepis jest regulacją kompletną, niewymagającą w

zakresie jego normowania stosowania ustawy o prokuraturze. Sąd Okręgowy

wskazał też, że przywrócenie powódki na podstawie art. 47 ust. 4a ustawy o

IPN na wcześniej zajmowane stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej w

M. nie doprowadziło do odwołania jej i wygaśnięcia służbowego stosunku pracy,

a powódka nadal wchodzi w skład korpusu prokuratury Rzeczypospolitej

Polskiej, o którym stanowi art. 1 ust. 1 ustawy o prokuraturze. Skoro więc nie

doszło do rozwiązania stosunku służbowego pracy powódki, to roszczenie

odszkodowawcze dochodzone w niniejszym procesie nie znajduje podstawy w

przepisach Kodeksu pracy. W tej sytuacji także zarzut apelacji skierowany

przeciwko rozstrzygnięciu o kosztach zastępstwa procesowego należy uznać za

chybiony.

Mając to na względzie, Sąd Okręgowy oddalił apelację i rozstrzygnął o

kosztach procesu (w zakresie zastępstwa w drugiej instancji) na podstawie art.

385 i art. 98 i nast. k.p.c.

W skardze kasacyjnej powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w

całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.: (-) art. 47 ust. 4a

ustawy o IPN, przez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że przepis ten

jest regulacją kompletną, niewymagającą stosowania ustawy o prokuraturze, a

w dalszej kolejności przepisów prawa pracy, co skutkowało błędnym wnioskiem,

że roszczenie odszkodowawcze dochodzone w niniejszym procesie nie

znajduje podstawy w art. 45 w związku z art. 42 k.p., które powinny mieć

zastosowanie, gdyż na skutek bezprawnego działania pozwanego doszło do

zmiany warunków pracy i płacy powódki bez wymaganego prawem ich

wypowiedzenia; (-) § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

6

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez

radcę prawnego z urzędu, przez błędną wykładnię prowadzącą do ustalenia

wysokości zasądzonych od powódki kosztów postępowania na podstawie

stawki określonej w § 11 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 cytowanego

rozporządzenia i powielenie przez to uchybienia popełnionego w tej sprawie

przez Sąd pierwszej instancji, podczas gdy przedmiot niniejszego postępowania

determinował ustalenie jego kosztów przy zastosowaniu stawki minimalnej

określonej w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżąca wniosła o uchylenie i

zmianę zaskarżonego wyroku, przez uwzględnienie powództwa i orzeczenie

zgodnie z żądaniem pozwu, a w związku z tym zasądzenie od pozwanego na

rzecz powódki kosztów postępowania we wszystkich instancjach, a w wypadku

nieuwzględnienia skargi w zakresie rozstrzygnięcia określonego żądaniem

pozwu, o zmianę wyroku w odniesieniu do wysokości zasądzonych od powódki

kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że nie można podzielić poglądu Sądu

Okręgowego, że art. 47 ust. 4a ustawy o IPN jest regulacją kompletną i jego

właściwe wykonanie nie wymaga stosowania przepisów ustawy o prokuraturze,

a w dalszej kolejności przepisów Kodeksu pracy. Ustawa o prokuraturze

każdemu prokuratorowi, także z pionu śledczego IPN, gwarantuje niezależność,

co wyraża się, między innymi w zakazie przenoszenia prokuratora na inne

miejsce służbowe bez jego zgody. Art. 47 ust. 4a ustawy o IPN stanowi bez

wątpienia wyjątek od tej zasady, nie można jednak wyjątku tego interpretować

tak szeroko jak czyni to Sąd Okręgowy. Nie można przede wszystkim zgodzić

się z poglądem, że przepis ten wyłącza inne przepisy gwarantujące

prokuratorowi pionu śledczego IPN równe traktowanie w zatrudnieniu

przewidziane w Konstytucji, ustawie o prokuraturze i w Kodeksie pracy. Wbrew

poglądowi Sądu Okręgowego, nie reguluje on wystarczająco sytuacji

prokuratora IPN przywróconego na zajmowane wcześniej stanowisko w

powszechnej czy wojskowej jednostce prokuratury. Nie ulega bowiem

wątpliwości, że w związku z jego zastosowaniem dochodzi do zmiany stosunku

pracy prokuratora IPN zarówno w zakresie jego statusu prawnego, jego

wynagrodzenia, a wreszcie miejsca świadczenia pracy. Wprowadzając

możliwość tak daleko idącej modyfikacji tego stosunku, przepis ten nie zawiera

żadnych gwarancji odnoszących się do nabytych przez prokuratora IPN

7

uprawnień. Z tego powodu nie można przyjąć, że przywrócenie prokuratora IPN

na wcześniej zajmowane stanowisko, o którym mowa w art. 47 ust. 4a ustawy o

IPN jest samodzielną i kompletną konstrukcją prawną uregulowaną w tym

przepisie, nie wymagającą stosowania unormowanego w kodeksie pracy

wypowiedzenia warunków pracy lub płacy. Przeciwnie, przyjąć należy, że

zakres modyfikacji stosunku pracy powódki był tak istotny, że wymagał

zastosowania wypowiedzenia zmieniającego i umożliwienia powódce

nieprzyjęcia nowych, niekorzystnych dla niej warunków pracy i płacy. Skoro

zatem art. 47 ust. 4a ustawy o IPN nie jest kompletny, to zgodnie z art. 47 ust. 6

ustawy o IPN i art. 118 w związku z art. 47 ustawy o prokuraturze, jego

wykonanie winno nastąpić z zachowaniem rygorów Kodeksu pracy.

Dochodzone przez powódkę roszczenie ma więc pełne oparcie w art. 45 w

związku z art. 42 k.p., albowiem pozwany nie dopełnił wobec wynikających z

tych przepisów obowiązków. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona

pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od powódki kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że

powódka dokładnie określiła w pozwie żądanie w postaci zasądzenia

świadczenia pieniężnego w wysokości 31.034,80 zł oraz przytoczyła

okoliczności faktyczne, które je uzasadniają. W tej sytuacji nie ma znaczenia to,

że w pozwie żądała zasądzenia wskazanej kwoty jako odszkodowania za

niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, a

następnie (w apelacji) twierdziła, że odszkodowanie to przysługuje jej z tytułu

naruszenia przez stronę pozwaną przepisów o wypowiedzeniu umowy o pracę

w związku z niezachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który

należało zastosować na podstawie art. 70 k.p., ponieważ, jej zdaniem, decyzja

Prokuratora Generalnego podjęta w stosunku do niej miała charakter odwołania

jej z zajmowanego stanowiska. W świetle art. 187 k.p.c. należy bowiem przyjąć,

że jeżeli z powołanych w pozwie okoliczności faktycznych wynika, że

roszczenie jest uzasadnione w całości bądź w części, to należy go w takim

zakresie uwzględnić, chociażby powód nie wskazał podstawy prawnej albo

8

przytoczona przez niego podstawa okazała się błędna. Powód powinien

określić żądanie oraz jego podstawę faktyczną, a do sądu należy rozważenie

możliwych podstaw prawnych powództwa, choćby niewskazanych przez

powoda. Natomiast sąd drugiej instancji – bez względu na stanowisko stron

oraz zakres zarzutów – powinien zastosować właściwe przepisy prawa

materialnego, a więc także usunąć ewentualne błędy prawne sądu pierwszej

instancji, nawet, gdy nie zostały one prawidłowo wytknięte w apelacji (por. np.

wyroki SN z: 4 października 2002 r., III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 7; 18

września 2003 r., I PK 280/02, niepublikowany; 16 września 2009 r., II CSK

189/09, LEX nr 564981; 24 sierpnia 2009 r., I PK 32/09, LEX nr 548916). Na

marginesie należy dodać, że z tego też względu, w postępowaniu kasacyjnym

strona może powoływać zarzuty naruszenia prawa materialnego, których nie

podnosiła w toku wcześniejszego postępowania, jakkolwiek może to czynić

wyłącznie w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy stanowiącego podstawę

zaskarżonego wyroku – art. 39813

§ 2 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 24 lipca 2006 r., I PK 299/05, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 214 i orzeczenia

tam powołane). Tymczasem Sąd Okręgowy uznał, podobnie jak Sąd pierwszej

instancji, że skoro przywrócenie powódki na podstawie art. 47 ust. 4a ustawy o

IPN na wcześniej zajmowane stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej w

M. spełniało wymagania określone tym przepisem i nie doprowadziło do

rozwiązania służbowego stosunku pracy, to roszczenie odszkodowawcze

dochodzone w procesie było bezzasadne. Sąd uznał zatem, że żądanie zapłaty

przedstawione w powództwie wiązało się tylko z zarzutem wadliwego

rozwiązania stosunku pracy i nie rozważył innych możliwych podstaw prawnych

roszczenia powódki.

Art. 47 ust. 4a ustawy o IPN w brzmieniu obowiązującym w okresie

objętym sporem stanowił, że „Prokurator Generalny może przywrócić na

wcześniej zajmowane lub równorzędne stanowisko w powszechnej lub

wojskowej jednostce prokuratury prokuratora Głównej Komisji i oddziałowej

komisji, co do którego Prezes Instytutu Pamięci wystąpił, po zasięgnięciu opinii

Dyrektora Głównej Komisji, z takim wnioskiem. Złożenie wniosku nie jest

związane z postępowaniem dyscyplinarnym.” Przepis ten, co trafnie

podniesiono w skardze kasacyjnej, nie jest unormowaniem kompletnym. Nie

powinno jednak budzić wątpliwości, że określa on szczególną, mającą

9

zastosowanie tylko do prokuratorów IPN formę zmiany warunków ich

zatrudnienia (służby), następującej w drodze jednostronnego aktu Prokuratora

Generalnego. Rozważany przepis określa tryb rozważanej zmiany oraz jej

konsekwencje, w postaci zmiany stanowiska, z czym wiąże się zmiana miejsca

świadczenia pracy. Ze zmianą stanowiska może się również wiązać zmiana

wynagrodzenia. Zmiana wynagrodzenia nastąpi zwłaszcza wtedy, gdy, jak w

przypadku powódki, „przywrócenie” na wcześniej zajmowane lub równorzędne

stanowisko, oznacza powrót na stanowisko niższe niż stanowisko prokuratora

prokuratury apelacyjnej, z którym, zgodnie z art. 47 ust. 5 ustawy o IPN,

zrównane są wynagrodzenia prokuratorów oddziałowych komisji ścigania

zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Nie ma podstaw do uznania, że

prokuratorzy „przywróceni” na wcześniej zajmowane lub równorzędne

stanowisko w powszechnej jednostce Prokuratury zachowują wynagrodzenie

przysługujące im w czasie pełnienia służby w IPN. Wysokość wynagrodzenia

prokuratorów poszczególnych kategorii jednostek organizacyjnych prokuratury

jest zdeterminowana przez przepisy (zob. zwłaszcza art. 62 ustawy o

prokuraturze), a zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy o prokuraturze, „wynagrodzenie

zasadnicze prokuratorów równorzędnych powszechnych jednostek

organizacyjnych prokuratury jest równe i stanowi, odpowiednio do rangi

stanowiska prokuratora, wielokrotność kwoty bazowej, której wysokość ustaloną

według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa; wysokość wynagrodzenia

prokuratorów równorzędnych jednostek organizacyjnych różnicuje staż pracy i

pełnione funkcje. W tej sytuacji niekompletność rozważanego unormowania

przejawia się w braku określenia okresu wypowiedzenia (uprzedzenia),

pozwalającego pracownikowi na przygotowanie się do mającej nastąpić zmiany

warunków pracy. Należy przypomnieć w związku z tym, że zgodnie z ustalonym

poglądem Sądu Najwyższego, zasadą prawa pracy jest dopuszczalność

jednostronnego obniżenia przez pracodawcę wynagrodzenia pracownika

wyłącznie za wypowiedzeniem. Dlatego, w razie braku określenia przez

przepisy prawa dopuszczające jednostronne obniżenie przez pracodawcę

wynagrodzenia okresu wypowiedzenia, należy na zasadzie analogii stosować

odpowiednie przepisy o wypowiedzeniu warunków pracy lub płacy. Zasadę tę

Sąd Najwyższy stosował w dotychczasowym orzecznictwie do wypadków

jednostronnego obniżenia przez pracodawcę wynagrodzenia w pozaumownych

10

stosunkach pracy (z mianowania i wyboru), w których przepisy prawa nie

przewidywały okresu wypowiedzenia warunków płacy. W uchwale z dnia 8

kwietnia 1998 r., III ZP 5/98 (OSNP 1998 nr 22, poz. 647), Sąd Najwyższy

przyjął, że wynagrodzenie mianowanego nauczyciela zawyżone w stosunku do

przepisów płacowych nie podlega zmianie w trybie art. 39 ust. 1 Karty

Nauczyciela, lecz wymaga uprzedzenia równego okresowi wypowiedzenia.

Wykluczając stosowanie do nauczycieli mianowanych art. 42 k.p., Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały stwierdził, że art. 42 § 2 k.p. trzeba

wobec nauczycieli mianowanych stosować "odpowiednio", a skoro brakuje do

tego ustawowego upoważnienia, to w grę wchodzi jedynie zastosowanie

powołanego przepisu w drodze analogii. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9

października 2006 r., II PK 27/06 (OSNP 2007 nr 23 – 24, poz. 344),

stwierdzono, że rada miasta może obniżyć wynagrodzenie burmistrza ustalone

na początku jego kadencji z zachowaniem okresu równego okresowi

wypowiedzenia, podkreślając, że systemowa analiza przepisów prawa pracy

prowadzi do wniosku, że zasadą (prawa pracy) jest konieczność zachowania

odpowiedniego okresu między wprowadzeniem dopuszczalnej zmiany

warunków płacy na niekorzyść pracownika, a skutkiem w postaci obniżenia

wynagrodzenia. Skoro do stosunku pracy z wyboru nie można stosować wprost

art. 42 k.p., a jest w nim dopuszczalne jednostronne obniżenie przez

pracodawcę wynagrodzenia pracownika, to może to nastąpić tylko z

zachowaniem okresu uprzedzenia równego okresowi wypowiedzenia.

Wypowiedzenie zmieniające jest czynnością prawną złożoną, nie ma więc

przeszkód, aby w drodze analogii w takiej sytuacji stosować ten przepis, ale

wyłącznie w zakresie ustanawiającym zachowanie okresu wypowiedzenia co do

wywołania skutku w postaci obniżenia wynagrodzenia pracownika. Również w

wyroku z dnia 6 stycznia 2010 r., I PK 130/09 (LEX nr 558223) Sąd Najwyższy

przyjął, że przekształcenie ex lege - z mocy art. 110 w związku z art. 111

ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej - stosunków pracy z

mianowania na umowne stosunki pracy nie daje możliwości "z dnia na dzień"

zmiany na niekorzyść wynagrodzenia pracownika, a wymaga zachowania

stosownego uprzedzenia. Podobnie w wyrokach z dnia 13 stycznia 2010 r., II

PK 175/09, LEX nr 821142 i 10 marca 2011 r., II PK 245/10, LEX nr 817525,

Sąd Najwyższy uznał, że "przeniesienie", o którym mowa w art. 81 ust. 1

11

ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie kadrowym i wysokich

stanowiskach państwowych (Dz.U. Nr 170, poz. 1217 ze zm.), nie stanowi

wypowiedzenia zmieniającego w rozumieniu art. 42 k.p., jednakże jeżeli

prowadzi do obniżenia dotychczasowego wynagrodzenia, powinno być

dokonane za stosownym uprzedzeniem, a w razie jego braku uzasadnione jest

żądanie przez pracownika przeniesionego zasądzenia odszkodowania przy

odpowiednim zastosowaniu art. 45 § 2 k.p. i 471

k.p.

Nie ma powodów, które uzasadniałyby odstąpienie od przedstawionej

wyżej zasady w sytuacjach takich, jak występująca w niniejszej sprawie.

Przeciwnie, sytuacja prokuratora „przywróconego na wcześniej zajmowane

stanowisko”, tj. znajdującego się w sytuacji takiej jak powódka, ulega radykalnej

zmianie w odniesieniu zwłaszcza do miejsca pracy, zakresu obowiązków i

wynagrodzenia. Zmiany te są szczególnie dotkliwe dla osób, które pracując w

strukturach IPN przez długi okres (powódka od 1 sierpnia 1995 r. do 27 marca

2009 r.), były przez ten czas wyłączone z normalnego rozwoju i awansu w

strukturach powszechnej prokuratury, a Prokurator Generalny przenosi je na

dawne stanowisko z dnia na dzień bez podania powodów swojej decyzji. Poza

tym należy wziąć pod uwagę, że w świetle ustawy o prokuraturze, nawet w

wypadkach delegowania prokuratora do innej jednostki organizacyjnej

prokuratury na okres dłuższy niż rok (co przy delegowaniu na czas dłuższy niż

sześć miesięcy wymaga jego zgody) może on być odwołany z delegacji jedynie

za trzymiesięcznym uprzedzeniem (art. 50 ust. 1 – 3). Można przy tym

twierdzić, że powołanie prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej

prokuratury na stanowisko prokuratora Głównej lub oddziałowej komisji, zbliża

się do delegowania prokuratora na czas nieokreślony (art. 50 ust. 1 i 3 ustawy o

prokuraturze). Względy te przemawiają za uznaniem, że „przywrócenie na

wcześniej zajmowane stanowisko” mogło być dokonane tylko za stosownym

wypowiedzeniem (uprzedzeniem). Wynika stąd, że powódce przysługuje

roszczenie o zapłatę kwoty rekompensującej jej szkodę poniesioną wskutek

niewypłacania jej wynagrodzenia w wysokości należnej w okresie

wypowiedzenia (uprzedzenia). W braku dotyczących tej kwestii rozważań

Sądów orzekających merytorycznie w niniejszej sprawie oraz odpowiednich

zarzutów kasacyjnych, Sąd Najwyższy, pozostając w granicach zaskarżenia

oraz w granicach podstaw skargi kasacyjnej (art. 39813

§ 1 k.p.c.) nie jest

12

władny do zajęcia stanowiska w kwestii podstawy prawnej takiego roszczenia.

W szczególności bowiem bezpodstawny okazał się zarzut naruszenia przez

Sąd drugiej instancji art. 45 w związku z art. 42 k.p. Pełnomocnik skarżącej nie

zauważył, że zarówno art. 45, jak i 42 k.p. składają się z kilku paragrafów

zawierających osobne i dotyczące różnych kwestii unormowania. Wobec tego

powołanie ich w skardze w całości oraz bez wskazania postaci naruszenia

(błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie) uniemożliwia Sądowi

Najwyższemu ocenę tego zarzutu, tym bardziej, że wątpliwości w tym zakresie

nie zostały usunięte w uzasadnieniu podstaw skargi. Tymczasem Sąd

Najwyższy, działając jako sąd kasacyjny nie jest uprawniony do samodzielnego

konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakich przepisów

(w tym przypadku paragrafów) dotyczy podstawa skargi. W tej sytuacji ocena

prawidłowości zaskarżonego wyroku może być dokonana wyłącznie w świetle

rozpatrywanego zarzutu błędnej wykładni art. 47 ust. 4a ustawy o IPN. Należy

jednak wskazać, że, zgodnie z powołanymi wyżej orzeczeniami Sądu

Najwyższego, niekompletność (luka) w uregulowaniu zmiany stosunku pracy

powinna zostać wypełniona, w razie stwierdzenia braku przepisów

bezpośrednio regulujących tę kwestię, na zasadzie analogii.

Na koniec należy stwierdzić, że zasadne okazały się także zarzuty

naruszenia w zaskarżonym orzeczeniu § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr

163, poz. 1349 ze zm., - zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 24 lutego 2011 r., I PZP 6/10, OSNP 2011 nr 21-22, poz. 268 oraz

postanowienie SN z dnia 6 grudnia 2011 r., I PZ 30/11, niepublikowane).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na

podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.

/tp/