III KK 274/12

Sygn. akt III KK 274/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Cesarz

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie G. K.

w przedmiocie wyroku łącznego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 21 sierpnia 2012 r.,

w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego w

części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1

wyroku łącznego Sądu Rejonowego

z dnia 16 września 2011 r.,

1). uchyla wyrok w zaskarżonej części i postępowanie w

tym zakresie, na podstawie art. 572 k.p.k., umarza;

2). wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy, rozpoznając wniosek G. K.z dnia 3 stycznia 2011 r. o

wydanie wyroku łącznego obejmującego skazania tego sądu w sprawach II K

422/08, II K 383/08 oraz II W. 13/10 ustalił, że G. K. skazany został

prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego:

1. z dnia 11 marca 2003 r., sygn. akt II K 1083/02:

- za czyn popełniony w dniu 14 sierpnia 2002 r., wyczerpujący dyspozycję art.

159 k.k. i innych, na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- za czyn popełniony w dniu 14 sierpnia 2002 r., wyczerpujący dyspozycję art.

193 k.k., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, co do których

orzeczono karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby w rozmiarze 3 lat,

której wykonanie zarządzono postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 7

marca 2005 r. (VIII Ko 419/05), oraz grzywnę z art. 71 § 1 k.k. w wysokości

40 stawek dziennych po 15 zł każda;

2. z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt VII K 596/05, za czyn popełniony w dniu 8

marca 2005 r., wyczerpujący dyspozycję art. 178a § 2 k.k., na karę 6

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres próby w rozmiarze 4 lat, środek karny w postaci zakazu

prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat oraz grzywnę z art. 71

§ 1 k.k. w wysokości 30 stawek dziennych po 10 zł każda;

3. z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II K 371/05, za czyn popełniony w

dniu 9 marca 2005 r., wyczerpujący dyspozycje art. 291 § 1 k.k., na karę

roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres próby w rozmiarze 3 lat, której wykonanie zarządzono

postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 27 kwietnia 2009 r. (VIII Ko

1410/09), oraz grzywnę z art. 33 § 2 k.k. w wysokości 40 stawek dziennych

po 10 zł każda (uiszczona w całości);

4. z dnia 27 czerwca 2006 r., sygn. akt VII K 892/06, za czyn popełniony w

dniu 7 maja 2006 r., wyczerpujący dyspozycję art. 178a § 2 k.k., na karę 10

miesięcy ograniczenia wolności oraz środek karny w postaci zakazu

prowadzenia pojazdów mechanicznych i rowerów na okres 3 lat;

5. z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II K 383/08, za czyn popełniony w dniu

11 sierpnia 2008 r., wyczerpujący dyspozycję art. 242 § 1 k.k., na karę 10

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres próby w rozmiarze 3 lat, której wykonanie zarządzono

postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 28 czerwca 2010 r. (VIII Ko

2166/10), oraz grzywnę z art. 71 § 1 k.k. w wysokości 40 stawek dziennych

po 10 zł każda;

6. z dnia 9 lutego 2009 r., sygn. akt II K 422/08, za czyn popełniony w dniu 6

lipca 2008 r., wyczerpujący dyspozycję art. 291 § 1 k.k., na karę roku

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres

próby w rozmiarze 3 lat, której wykonanie zarządzono postanowieniem

Sądu Rejowego z dnia 28 czerwca 2010 r. (VIII Ko 2167/10), oraz grzywnę

z art. 33 § 2 k.k. w wysokości 30 stawek dziennych po 10 zł każda;

7. z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt II K 56/10, za czyn popełniony w dniu 11

grudnia 2009 r., wyczerpujący dyspozycję art. 178a § 1 k.k., na karę 4

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres próby w rozmiarze 2 lat, której wykonania dotychczas

nie zarządzono, grzywnę z art. 71 § 1 k.k. w wysokości 50 stawek

dziennych po 10 zł każda oraz środek karny w postaci zakazu prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat.

Wyrokiem łącznym z dnia 16 września 2011 r., sygn. akt II K 20/11,

sprostowanym w trybie art. 105 k.p.k. postanowieniami z dnia 21 września

2011 r. i z dnia 9 listopada 2011 r. (k. 73 i 94), Sąd Rejonowy:

1. na podstawie art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 89 § 1 k.k. w

zw. z art. 569 § 1 k.p.k. kary pozbawienia wolności orzeczone wobec G. K.

prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w sprawach VII K 569/05 i II

K 371/05 połączył i jako karę łączną orzekł karę roku pozbawienia

wolności;

2. na podstawie art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 89 § 1 k.k. w

zw. z art. 569 § 1 k.p.k. kary pozbawienia wolności orzeczone wobec

skazanego G. K. prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w sprawach

II K 383/08 i II K 422/08 połączył i jako karę łączną orzekł karę roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności;

3. na poczet orzeczonej kary zaliczył skazanemu G. K. odbyte kary z wyroków

podlegających łączeniu, w pozostałym zakresie pozostawiając je do

odrębnego wykonania;

4. na podstawie art. 572 k.p.k. w pozostałym zakresie postępowanie w

przedmiocie wydania wyroku łącznego umorzył;

5. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca

1973 r. o opłatach w sprawach karnych zwolnił skazanego od obowiązku

zwrotu Skarbowi Państwa kosztów postępowania oraz od uiszczenia opłaty.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 24 września 2011 r. bez

postępowania odwoławczego, ponieważ wniosek skazanego G. K. o

przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia

wyroku łącznego nie został uwzględniony prawomocnym postanowieniem z

dnia 7 listopada 2011 r. (k. 91).

Wyrok powyższy, w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt

1, zaskarżył kasacją – na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. – na korzyść skazanego

G. K. Prokurator Generalny. Zarzucił w niej:

„rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów

prawa karnego procesowego i materialnego, a mianowicie:

- art. 410 k.p.k., polegające na pominięciu przez sąd wynikającej z materiału

dowodowego i mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia okoliczności wydania

przez Sąd Okręgowy postanowienia sygn. akt VI Kzw 499/09, uchylającego

postanowienie Sądu Rejonowego o zarządzeniu wykonania orzeczonej wobec

G. K. w sprawie o sygn. akt II K 371/05 kary pozbawienia wolności i w

konsekwencji błędnym przyjęciu, że prawomocnie zarządzono wykonanie tej

kary, co skutkowało naruszeniem art. 85 k.k., poprzez połączenie w pkt 1

wyroku Sądu Rejonowego kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami

tego sądu w sprawach o sygn. akt VII K 596/05 i II K 371/05 z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania w sytuacji, gdy w obu sprawach nie zarządzono

ich wykonania, upłynęły okresy próby na jakie zawieszono kary pozbawienia

wolności i dalsze 6 miesięcy i nastąpiło zatarcie skazań, a tym samym nie

podlegały już łączeniu (pkt 1 – numeracja SN);

- art. 4 § 1 k.k., polegające na zastosowaniu przez Sąd Rejonowy w pkt 1,

przy połączeniu wyroków tego sądu wydanych w sprawach o sygn. akt VII K

596/05 i II K 371/05 ustawy nowej i orzeczeniu, po myśli art. 89 § 1a k.k., kary

łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa,

za które orzeczono kary jednostkowe pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania, a nie zarządzono wykonania tych kar, mimo że w

czasie popełnienia tych przestępstw obowiązywała ustawa względniejsza dla

skazanego, gdyż przepis art. 89 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 8

czerwca 2010 r., wykluczał możliwość orzeczenia w takiej sytuacji kary łącznej

bezwzględnego pozbawienia wolności, co obligowało sąd do jego

zastosowania (pkt 2 – numeracja SN)”.

Przy tak sformułowanych zarzutach Prokurator Generalny wniósł o

uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i umorzenie w tym zakresie

postępowania na podstawie art. 572 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego wniesiona na korzyść skazanego G. K.

jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w

oparciu o przepis art. 535 § 5 k.p.k.

Rację przyznać należy jej autorowi, że w niniejszej sprawie – w zakresie

rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 wyroku łącznego – Sąd Rejonowy dopuścił

się rażącego naruszenia wskazanych w zarzucie pkt 1 (według numeracji

przyjętej przez SN) przepisów tak prawa procesowego, jak i materialnego.

Odmiennie natomiast ocenić należy zarzut sformułowany w pkt 2 (według

wskazanej wyżej numeracji), w szczególności co do naruszenia art. 4 § 1 k.k.

w zw. z art. 89 § 1a k.k., nie miało to jednak znaczenia dla końcowego

rozstrzygnięcia, bowiem orzeczenie o uchyleniu wyroku łącznego w

zaskarżonej części (pkt 1) i umorzenie postępowania w tym zakresie na

podstawie art. 572 k.p.k. implikowała oczywista zasadność zarzutu z pkt 1.

Pierwotnym powodem popełnionego przez Sąd Rejonowy błędu,

którego efektem stało się rażące naruszenie art. 85 k.k., była obraza art. 410

k.p.k., zgodnie z którym podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt

okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Sąd meriti rozpoznając

niniejszą sprawę dysponował aktami wszystkich wymienionych na wstępie

spraw wraz z aktami wykonawczymi oraz danymi z Krajowego Rejestru

Karnego, opinią o skazanym, w tym również postanowieniami w przedmiocie

zarządzenia kar, które – co wynika z protokołu rozprawy głównej z dnia 16

września 2011 r. – ujawnił w oparciu o przepisy art. 394 § 1 i 2 k.p.k. oraz art.

393 § 1 i 2 k.p.k. (k. 67). Pomimo tego, orzekając jak w pkt 1 wyroku łącznego,

błędnie przyjął, że kara roku pozbawienia wolności wymierzona G. K.

wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 14 listopada 2005 r. (II K 371/05), której

wykonanie warunkowo zawieszono na okres 3 lat próby, została prawomocnie

zarządzona postanowieniem tegoż sądu z dnia 27 kwietnia 2009 r. (VIII Ko

1410/09). Ustalenie to pozostawało w sprzeczności z rozstrzygnięciem

zapadłym w Sądzie Okręgowym, który po rozpoznaniu zażalenia skazanego na

powołane wyżej postanowienie Sądu Rejonowego, postanowieniem z dnia 1

lipca 2009 r., sygn. akt VI Kzw 499/09, uchylił zaskarżone orzeczenie i

umorzył postępowanie w przedmiocie zarządzenia wykonania kary

pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie II K 371/05 (k. 38 akt VIII Ko

1410/09).

W tym stanie rzeczy, co słusznie skonstatował skarżący, w dacie

orzekania w przedmiocie wydania wyroku łącznego [pomijając nawet kwestię

możliwości orzeczenia kary łącznej bez warunkowego zawieszenia jej

wykonania w sytuacji, gdy połączeniu miałyby podlegać kary pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem (VII K 596/05) i bez warunkowego

zawieszenia ich wykonania (II K 371/05) – art. 89 k.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 r., o czym w dalszej części

niniejszego uzasadnienia], nie było możliwe orzekanie w oparciu o przepis art.

85 k.k. o karze łącznej co do czynów objętych wyrokami Sądu Rejonowego w

sprawach VII K 596/05 i II K 371/05, ponieważ w obu wypadkach nastąpiło

zatarcie skazań, w myśl art. 76 § 1 k.k., i to również przy uwzględnieniu treści

art. 76 § 2 k.k. oraz uwarunkowań procesowych w tychże sprawach. Co więcej,

nawet w sytuacji faktycznego prawomocnego zarządzenia kary pozbawienia

wolności w sprawie II K 371/05, co jak wskazano wyżej nie miało miejsca, nie

można byłoby orzeczonej w niej kary połączyć z karą 6 miesięcy pozbawienia

wolności wymierzonej G. K. w sprawie VII K 596/05, ponieważ i w tej

sprawie wystąpiła sytuacja, o której mowa w art. 76 § 1 k.k.

I tak, w sprawie II K 371/05 do zatarcia skazania doszło w dniu 22 maja

2009 r., ponieważ zarówno w okresie próby, którego bieg rozpoczął się z

chwilą uprawomocnienia wyroku w dniu 22 listopada 2005 r., jak i dalszych 6

miesięcy po jego zakończeniu, nie zarządzono prawomocnie – a to w związku

z powołanym wyżej postanowieniem Sądu Okręgowego, sygn. akt VI Kzw

499/09 – jej wykonania, zaś w miejsce orzeczonej kary grzywny w wymiarze

40 stawek dziennych po 10 zł każda, skazany odbył (w okresie od dnia 23

sierpnia 2007 r. do dnia 12 września 2007 r. – informacja Centralnego Zarządu

Służby Więziennej k. 61 akt II K 20/11) zastępczą karę 20 dni pozbawienia

wolności, której wykonanie zarządzono prawomocnym postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 18 kwietnia 2006 r., sygn. akt VIII Ko 211/06 (k. 16 akt

wykonawczych).

Zatarcie skazania nastąpiło, jak to zaznaczono już wyżej, również w

sprawie VII K 596/05, w której wyrok skazujący na karę 6 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 4

lat tytułem próby uprawomocnił się w dniu 1 czerwca 2005 r., a zarówno w

okresie próby jak i kolejnych 6 miesięcy nie zarządzono jej wykonania. I w

tym wypadku skazany odbył (w okresie od dnia 9 lipca 2008 r. do dnia 24

lipca 2008 r.) 15 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, którą zarządzono

postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt VIII Ko

6078/07 (k. 50 tych akt wykonawczych), w związku z nieuiszczeniem

orzeczonej w tej sprawie grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych po 10 zł

każda. Wprawdzie w wyroku z dnia 24 maja 2005 r. (VII K 596/05) orzeczono

wobec G. K. także środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów

mechanicznych na okres 3 lat, jednak również przy uwzględnieniu tej

okoliczności, w kontekście treści art. 43 § 2 k.k. (zakaz nie biegł w czasie

odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne

przestępstwo) i art. 76 § 2 k.k. (zatarcie skazania nie mogło nastąpić przed

wykonaniem, darowaniem lub przedawnieniem wykonania tego środka),

wymieniony środek został wykonany z dniem 22 sierpnia 2010 r. Z tą właśnie

datą, a więc przed dniem orzekania w przedmiocie wyroku łącznego, także i to

skazanie uległo więc zatarciu. Wynika to z daty rozpoczęcia wykonywania

środka karnego (od dnia 1 czerwca 2005 r.) oraz uwzględnienia wszystkich

okresów, w których skazany był w tym czasie pozbawiony wolności: od dnia

14 listopada 2005 r. do dnia 1 lutego 2006 r., od dnia 1 września 2006 r. do

dnia 12 września 2007 r., od dnia 9 lipca 2008 r. do dnia 21 grudnia 2008 r.

oraz od dnia 17 marca 2009 r. do dnia 24 września 2009 r. (k. 59 verte do 62

akt II K 20/11).

Tym samym trudno odmówić racji Prokuratorowi Generalnemu, że w

dniu w którym Sąd Rejonowy orzekł wyrokiem łącznym w pkt 1 karę łączną

roku pozbawienia wolności, rażąco naruszył art. 85 k.k., bowiem wobec

zatarcia skazania w sprawach tego sądu VII K 596/05 ( w dniu 22 maja 200 r.)

i II K 371/05 (w dniu 22 sierpnia 2010 r.), w rzeczywistości nie było już czego

łączyć.

Powyższe czyniło jednocześnie całkowicie zbędnym wskazywanie na

naruszenie art. 89 § 1 k.k. (w stanie prawnym obowiązującym do dnia 7

czerwca 2010 r.), aczkolwiek zgodzić należy się ze skarżącym, że przed

wejściem w życie (w dniu 8 czerwca 2010 r.) art. 89 § 1a k.k., i to nawet przy

założeniu, że w sprawie II K 371/05 doszło do prawomocnego zarządzenia

wykonania kary (co wszakże nie miało miejsca), nie byłoby dopuszczalnym

orzeczenie kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej

wykonania, gdyż w drugiej ze spraw obejmującej zbiegające się przestępstwo

(VII K 596/05) orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania, którego to wykonania nigdy prawomocnie nie

zarządzono (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I KZP

2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41 oraz jednolite orzecznictwo Sądu

Najwyższego po wydaniu – na gruncie art. 89 § 1 k.k. w poprzednim stanie

prawnym – tego judykatu).

Zupełnie pozbawiony jest natomiast racji w stanie procesowym

niniejszej sprawy, skądinąd poprawny jurydycznie (s. 7-9 kasacji), zarzut

naruszenia przez sąd meriti art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 89 § 1a k.k. Zdaniem

Sądu Najwyższego – pomimo braku pisemnego uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia – nie może budzić wątpliwości, że rozstrzygając o karze łącznej tak

w pkt 1, jak i zresztą 2 wyroku łącznego, Sąd Rejonowy nie stosował instytucji

określonej w ostatnim z powołanych przepisów, a tym samym nie zachodziła

konieczność dokonywania rozważań przez pryzmat względności ustaw.

Stawiając tego rodzaju zarzut w pkt 2 swojej kasacji Prokurator Generalny

przeoczył, że wprawdzie w oryginale wyroku z dnia 16 września 2011 r. (II K

20/11), przy orzekaniu o karach łącznych w obu punktach, jako podstawę

powołano art. 89 § 1a k.k. (k. 68-68), jednak w tym zakresie doszło do

sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej (postanowienie Sądu Rejonowego z

dnia 9 listopada 2011 r. – k. 94).

Nie zmienia to postaci rzeczy, że z uwagi na zasadność zarzutu rażącego

naruszenia art. 410 k.p.k., i w konsekwencji tego również art. 85 k.k., a to z

uwagi na nieuwzględnienie w treści rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1

zaskarżonego wyroku unormowania art. 76 § 1 i 2 k.k., orzeczenie kary łącznej

w objętym tym orzeczeniem zakresie nie było możliwe. Naruszenie to, z uwagi

na konieczność odbycia przez skazanego kary, która nie mogła być wobec

niego wykonywana, bez wątpienia miało z tego powodu istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia. Skutkować to musiało uchyleniem wyroku w części

dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 i umorzeniem w tym

przedmiocie postępowania, stosownie do dyspozycji art. 572 k.p.k.

O wydatkach poniesionych przez sąd, związanych z rozpoznaniem

kasacji wniesionej przez podmiot wymieniony w art. 521 § 1 k.p.k., orzeczono

w oparciu o przepis art. 638 k.p.k.