IV KK 65/12

Sygn. akt IV KK 65/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dorota Rysińska (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie L. G. i B. G.

oskarżonych z art. 286 § 1 kk i art. 294 § 1 kk w zw. z art. 12 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 21 sierpnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora Prokuratury Apelacyjnej,

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 października 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego z dnia 8

kwietnia 2011 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

L. G. i B. G. zostali oskarżeni o to, że:

I. „w okresie od 11 maja 2001 r. do 21 czerwca 2001 r. wspólnie i w

porozumieniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przedłożyli w STU E/…/

H/…/ nieprawdziwe oświadczenie zatajając fakt, że posiadają zadłużenie w

innych bankach oraz złożyli nieprawdziwe oświadczenie w umowie o

przewłaszczenie na zabezpieczenie rzeczy, że rzeczy nie są obciążone

prawami osób trzecich, czym wyłudzili gwarancję spłaty należności handlowej

w kwocie 400 000 zł stanowiącej mienie znacznej wartości dla B. POLAND

sp. z o.o., czym działali na szkodę STU E/…/ H/…/ S.A.

tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. przy zast. art.

11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

a nadto L.G. o to, że:

II. w okresie od 11 maja 2001 r. do 28 maja 2001 r. w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej przedłożyła w STU E/…/ H/…/ nieprawdziwe oświadczenie

zatajając fakt, że posiada zadłużenie w innych bankach oraz złożyła

nieprawdziwe oświadczenie w umowie przewłaszczenia na zabezpieczenie

rzeczy, że rzeczy nie są obciążone prawami osób trzecich, czym wyłudziła

gwarancje spłaty należności handlowej w kwocie 100 000 zł dla H. S.A. czym

działała na szkodę STU E/…/ H/…/ S.A.

tj.: o czyn z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k. w zw.

z art. 12 k.k.;

III. w okresie od 11 maja 2001 r. do 28 maja 2001 r. w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej przedłożyła w STU E/…/ H/…/ nieprawdziwe oświadczenie

zatajając fakt, że posiada zadłużenie w innych bankach oraz złożyła

nieprawdziwe oświadczenie w umowie przewłaszczenia na zabezpieczenie

rzeczy, że rzeczy nie są obciążone prawami osób trzecich, czym wyłudziła

gwarancję spłaty należności handlowej w kwocie 350 000 zł stanowiącej

mienie znacznej wartości dla A. S.A., czym działała na szkodę STU E/…/

H/…/ S.A

tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. i art. 294 §1 k.k. przy zastos.

art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.”

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 18 lipca 2006 r.:

1. „L. G. została uznana za winną tego, że w okresie od 11 maja do 21 czerwca

2001 r., działając czynem ciągłym, poprzez złożenie w Towarzystwie

Ubezpieczeniowym STU E/…/ H/…/ nieprawdziwego oświadczenia o braku

zadłużenia w bankach i pełnej własności rzeczy (papierosów) stanowiących

przedmiot zabezpieczenia, w sytuacji gdy były one obciążone prawami osób

trzecich, wyłudziła od w/w ubezpieczyciela gwarancje spłaty należności

handlowych z firmami tytoniowymi – B. Poland Spółka z o.o., H. Poland S.A. i

A. Polska S.A. - na łączną sumę 850 000 zł, doprowadzając następnie

gwaranta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem tejże, znacznej wartości

w postaci wypłaty odszkodowań, tj. występku z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 286

§ 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. i za to

na mocy art. 286 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. skazana na

karę 2 lat pozbawienia wolności;

2. B. G. został uznany za winnego tego, że w okresie od 11 maja do 21 czerwca

2001 r., działając czynem ciągłym, poprzez złożenie w Towarzystwie

Ubezpieczeniowym STU E/…/ H/…/ nieprawdziwego oświadczenia o braku

zadłużenia w bankach i pełnej własności rzeczy (papierosów) stanowiących

przedmiot zabezpieczenia, w sytuacji gdy były one obciążone prawami osób

trzecich, wyłudził od w/w ubezpieczyciela gwarancję spłaty należności

handlowej z firmą tytoniową – B. Poland Spółka z o.o., na sumę 400 000 zł,

doprowadzając następnie gwaranta do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem tejże, znacznej wartości w postaci wypłaty odszkodowania, tj.

występku z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. przy

zastosowaniu z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. i za to na mocy art. 286 § 1 k.k. i

art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. skazany na karę 1 roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności;

3. na mocy art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonych kar

pozbawienia wolności zostało obojgu oskarżonym warunkowo zawieszone na

okres 5 lat próby;

4. na mocy art. 72 § 2 k.k. oskarżeni zostali zobowiązani do częściowego

naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz Towarzystwa

Ubezpieczeniowego STU E/…/ H/…/ kwoty 50 000 zł przez L. G. oraz kwoty 25

000 zł przez B. G”.

Od wyroku tego apelację złożył prokurator zaskarżając go w części

dotyczącej orzeczenia o karze, na niekorzyść obojga oskarżonych i zarzucając:

I. „obrazę przepisów prawa materialnego, a to:

1. przepisu art. 11 § 3 k.k. poprzez wskazanie jako podstawy wymiaru kar

wymierzonych L. G. i B. G. art. 286 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. przy zast. art. 11

§ 3 k.k., podczas w sytuacji zbiegu przepisów sąd wymierza karę na podstawię

przepisu przewidującego karę najsurowszą, a więc winien ją wymierzyć na

zasadzie art. 294 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 3 k.k.,

2. przepisu art. 46 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie i zobowiązanie

oskarżonych L. G. i B. G. do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem

na podstawie art. 72 § 2 k.k., podczas, gdy pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego złożył wniosek o orzeczenie wobec oskarżonych środka karnego

w postaci obowiązku naprawienia szkody, co zgodnie z art. 46 § 1 k.k.

obligowało Sąd do orzeczenia takiego obowiązku;

II. rażącą niewspółmierność kar wymierzonych oskarżonym (..)”.

Podnosząc te zarzuty prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez wyeliminowanie z podstawy wymiaru kar wymierzonych oskarżonym

przepisu art. 286 § 1 k.k., orzeczenie środków karnych w postaci zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej oraz naprawienia szkody.

Po rozpoznaniu apelacji prokuratora, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 25

kwietnia 2007 r., uchylił wyrok Sądu Rejonowego z dnia 18 lipca 2006 r. i sprawę

przekazał temu sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego

orzeczenia Sąd odwoławczy zauważył, że Sąd I instancji dokonując zmiany opisu

czynów pominął w części dyspozytywnej wyroku określenie „w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej”, będące ustawowym znamieniem przestępstwa z art. 286 § 1

k.k. Sąd Okręgowy zwrócił przy tym uwagę, iż z uwagi na to, że w tym zakresie

prokurator nie zaskarżył wyroku na niekorzyść oskarżonych, w dalszym

postępowaniu należy mieć na uwadze zakaz reformationis in peius. Sąd

odwoławczy nakazał również rozważenie, w postępowaniu ponownym,

dopuszczalności przypisania oskarżonym przestępstwa z art. 297 § 1 k.k., w

kontekście art. 4 § 1 k.k., ze względu na inną treść podanej normy w dacie czynu,

aniżeli w chwili wyrokowania. Zalecił Sąd odwoławczy również dokonanie ustaleń

w przedmiocie charakteru gwarancji, którą mieli wyłudzić oskarżeni.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 19

listopada 2009 r., oskarżeni L. G. i B. G. zostali uniewinnieni. W uzasadnieniu

wyroku wskazano, że w odniesieniu do zarzutu popełnienia przestępstwa oszustwa

z art. 286 § 1 k.k. nastąpiło to z powodów wskazanych uprzednio przez Sąd

odwoławczy, tj. pominięcia w opisie czynu przypisanego oskarżonym w pierwszym

wyroku znamienia działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz

konieczności respektowania pośredniego zakazu reformationis in peius,

wynikającego z art. 443 k.p.k. w zw. z art. 434 § 1 k.p.k.. Uznanie oskarżonych za

winnych przestępstwa z art. 297§ 1 k.k. było natomiast niedopuszczalne z tego

względu, iż w dacie czynu (maj - czerwiec 2001 r.) przywołana norma penalizowała

jedynie przedłożenie fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów bądź

oświadczeń w celu uzyskania gwarancji kredytowej, a nie każdej gwarancji, w tym

m.in. handlowej gwarancji zapłaty za zamawiany towar. Z kolei prawo bankowe

jednoznacznie definiowało pojęcie wspomnianej gwarancji kredytowej jako

instrumentu związanego stricte z działalnością banków, a nie innych instytucji, w

tym ubezpieczeniowych. Zmiana stanu prawnego w tym zakresie nastąpiła dopiero

w 2004 r., kiedy zmieniono treść art. 297 § 1 k.k., obejmując nim także inne

gwarancje, nie tylko kredytowe. W konsekwencji w dacie uzyskania przez

oskarżonych w/w gwarancji handlowej czyn oskarżonych, ze względu na treść art.

1 § 1 k.k., nie wyczerpywał znamion rozważanego występku.

Wyrok ten zaskarżył, w całości na niekorzyść obojga oskarżonych, apelacją

prokurator, zarzucając:

„obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, a to przepisu art. 443 k.p.k. poprzez uznanie, że przypisanie oskarżonym

przy ponownym rozpoznaniu sprawy czynu z art. 286 § 1 k.k. naruszałoby zakaz

orzekania na niekorzyść oskarżonych, z uwagi na ominięcie w opisie czynów

przypisanych oskarżonym w wyroku z dnia 18 lipca 2006 r. znamienia <działania w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej>, czego konsekwencją było uniewinnienie

oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów, podczas gdy z opisu czynów

przypisanych oskarżonym w wyroku z dnia 18 lipca 2006 r. wynikało, że działali oni

w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, mimo iż Sąd wprost nie użył takiego

sformułowania, dlatego możliwym było przypisanie im popełnienia przestępstwa z

art. 286 § 1 k.k., gdyż nie naruszałoby to zakazu reformationis in peius”.

Podnosząc ten zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Rozpoznający sprawę, Sąd Okręgowy, jako Sąd odwoławczy, wyrokiem z

dnia 30 marca 2010 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi

Okręgowemu, jako Sądowi I instancji, do ponownego rozpoznania. Przekazanie to

nastąpiło jedynie w zakresie czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., gdyż

prokurator, na co zwrócił uwagę sąd odwoławczy, nie zaskarżył wyroku sądu I

instancji w tym zakresie, w jakim przyjęto w nim, że zachowanie każdego z

oskarżonych nie wyczerpywało znamion występku z art. 297 § 1 k.k. Sąd

odwoławczy, nie podzielając zapatrywania wyrażonego przez Sąd Okręgowy w

uzasadnieniu wyroku z dna 25 kwietnia 2007 r., wyraził tym razem pogląd, iż

uprzednie użycie w wyroku skazującym sformułowania o wyłudzeniu gwarancji

spłaty należności handlowych jest tożsame z ustaleniem, że oskarżeni działali w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2011 r.:

1. „uznał L.G. za winną tego, że w okresie od 11 maja 2001 r. do 21 czerwca

2001 r. działając w zamiarze osiągnięcia korzyści majątkowej, w zamiarze z

góry podjętym, w krótkich odstępach czasu, przedłożyła STU E/…/ H /…/

nieprawdziwe oświadczenia, zatajając fakt, że posiada zadłużenie w innych

bankach oraz złożyła nieprawdziwe oświadczenia w umowach przewłaszczenia

na zabezpieczenie rzeczy, zatajając fakt, że rzeczy są obciążone prawami

osób trzecich, wyłudziła gwarancje spłaty należności handlowej w kwocie 400

000 zł dla B. POLAND sp. z o.o., czym doprowadziła STU E/…/ H/…/ S.A. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem i wypłaty odszkodowania w kwocie

325 684,74 zł, wyłudziła gwarancję spłaty należności w kwocie 100 000 zł dla

H. POLAND S.A., czym doprowadziła STU E/…/ H/…/ S.A. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem i wypłaty odszkodowania w kwocie 101 121,48 zł,

wyłudziła gwarancję spłaty należności handlowej w kwocie 350 000 zł dla A.

POLSKA S.A., czym doprowadziła STU E/…/ H/…/ S.A. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem i wypłaty odszkodowania w kwocie 275 616,25 zł,

łącznie w kwocie 702 422,47 zł stanowiącej mienie znacznej wartości, to jest

czynu wyczerpującego znamiona występku z art. 286 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k.

przy zastosowaniu art. 12 k.k. i za to na mocy art. 294 § 1 k.k. wymierzył jej

karę 2 lat pozbawienia wolności;

2. uznał B. G. za winnego tego, że w okresie od 28 maja 2001 r. do 21 czerwca

2001 r. działając w zamiarze osiągnięcia korzyści majątkowej, w zamiarze z

góry podjętym, w krótkich odstępach czasu, przedłożył w STU E/…/ H/…/

nieprawdziwe oświadczenia w umowie przewłaszczenia na zabezpieczenie

rzeczy, zatajając fakt, że rzeczy są obciążone prawami osób trzecich, czym

wyłudził gwarancję spłaty należności handlowej w kwocie 400 000 zł dla B.

POLAND sp. z o.o., czym doprowadził STU E/…/ H/…/ S.A. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem znacznej wartości i wypłaty odszkodowania w kwocie

325 684,74 zł, tj. czynu wyczerpującego znamiona występku z art. 286 § 1 k.k. i

art. 294 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 12 k.k. i za to na mocy art. 294 § 1 k.k.

wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

3. na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonych kar

pozbawienia wolności warunkowo zawieszono oskarżonym na okres próby 5

lat”.

Apelację wniósł prokurator zaskarżając powyższy wyrok w części

dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść obojga oskarżonych. Zarzucając:

„obrazę przepisu prawa materialnego, a to przepisu art. 46 § 1 k.k. poprzez

nieorzeczenie wobec L. G. i B. G. środka karnego w postaci obowiązku

naprawienia szkody w kwocie 325 684,74 zł na rzecz pokrzywdzonego STU E/…/

H/…/, podczas gdy pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego złożył wniosek o

orzeczenie wobec oskarżonych środka karnego w postaci obowiązku szkody, co

zgodnie z art. 46 § 1 k.k. obligowało Sąd do jego uwzględnienia”.

Prokurator podnosząc ten zarzut, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez orzeczenie wobec oskarżonych środka karnego w postaci obowiązku

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na rzecz pokrzywdzonego

Sopockiego Towarzystwa Ubezpieczeń E/…/ H/…/ S.A. solidarnie w kwocie 325

684,74 zł.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 października 2011 r., zmienił powyższy

wyrok Sądu Okręgowego z dnia 8 kwietnia 2011 r., w ten sposób, że uniewinnił

oskarżonych L. G. i B. G. od popełnienia przypisanych im czynów. Sąd

Apelacyjny, jak wynika z uzasadnienia wyroku, stanął bowiem na stanowisku, że

zaskarżony wyrok dotknięty jest uchybieniem, które podlegało uwzględnieniu z

urzędu i w myśl art. 440 k.p.k. obligowało ten Sąd do orzekania poza granicami

środka odwoławczego, a charakter tego uchybienia musiał skutkować zmianą

zaskarżonego wyroku i uniewinnieniem oskarżonych od przypisanego im

przestępstwa. Sąd II instancji odniósł się bowiem do sytuacji prawnej jaka

wytworzyła się w związku z na nowo, w stosunku do aktu oskarżenia,

ukształtowaną treścią zarzutów przypisanych oskarżonym w wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 18 lipca 2006 roku, i rozpoznanej przez Sąd Okręgowy apelacji

prokuratora wywiedzionej od tego orzeczenia. Sąd Apelacyjny przyjął, że brak

sformułowania „działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej" i nie zaskarżenie

w tej części na niekorzyść oskarżonych nie pozwalał sądowi, przy ponownym

rozpoznaniu sprawy, na uzupełnienie treści zarzutu o w/w sformułowanie.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 października 2011 roku,

wniósł prokurator Prokuratury Apelacyjnej i zaskarżając go w całości na niekorzyść

oskarżonych, zarzucił:

I. „rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 286 § 1 k.k. przez

błędne przyjęcie, że w czynach przypisanych oskarżonym wyrokiem Sądu

Rejonowego, z dnia 18 lipca 2006 roku, brak jest ustawowego znamienia

działania L. G. i B. G. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podczas gdy w

rzeczywistości z treści i sformułowania przedmiotowego zarzutu jednoznacznie

wynika, że działali oni w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a nadto to, że

konstrukcje treści zarzutów zawierają w sobie znamię przestępstwa działania w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej, które to uchybienie mogło mieć istotny

wpływ na treść zaskarżonego wyroku;

II. rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 433 § 1 k.p.k. w zw.

z art. 440 k.p.k. oraz art. 434 § 1 k.p.k. poprzez niesłuszne rozpoznanie sprawy

poza granicami środka zaskarżenia, w sytuacji, w której nie zachodziły żadne

okoliczności uzasadniające przyjęcie, że wyrok Sądu I instancji nosi cechy rażąco

niesprawiedliwego co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia;

III. rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 7 k.p.k. w zw. z art.

457 § 3 k.p.k. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, iż prokurator w apelacji od

wyroku z dnia 18 lipca 2006 roku domagał się wyeliminowania z podstawy

skazania art. 286 § 1 k.k., a także braku odniesienia się do wszystkich

okoliczności uzasadniających równoznaczność pojęcia wyłudzenia mienia z celem

osiągnięcia korzyści majątkowej w opisie czynów zawartych w w/w wyroku Sądu

Rejonowego, co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku”.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Generalnej, na rozprawie kasacyjnej, podtrzymał

stanowisko zawarte w kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja prokuratora wniesiona na niekorzyść oskarżonych zasługuje na

uwzględnienie. Rację ma bowiem skarżący, gdy podnosi w kasacji, że Sąd

Apelacyjny dopuścił się rażącego naruszenia prawa materialnego.

Oczywiście nie ulega żadnych wątpliwości, na co wskazywał Sąd Najwyższy

wielokrotnie w swoich orzeczeniach, że w opisie czynu przypisanego sprawcy

muszą zostać ujęte wszystkie elementy zachowania się sprawcy należące do

zespołu ustawowych znamion danego typu przestępstwa, a pominięcie

jakiegokolwiek elementu powoduje, że taki opis jest wadliwy. Nie może też Sąd

odwoławczy, wobec związania zakazem reformationis in peius dokonywać nowych

ustaleń faktycznych (w tym także poprzez „dookreślanie” opisu czynu) ani uchylać

wyroku i w tym celu przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania, w wypadku,

gdy wyrok nie został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej

winy (por. wyroki: z dnia 10 lutego 2000 r., IV KKN 726/98, LEX nr 51393; z dnia 9

lipca 2002 r., III KKN 499/99, LEX nr 105496; z dnia 23 czerwca 2010 r., III KK

373/09, LEX nr 598844).

Należy jednakże stwierdzić, że całkowicie chybione jest twierdzenie Sądu

Apelacyjnego, iż w opisie przestępstw przypisanych oskarżonym przez Sąd

Rejonowy w wyroku z dnia 18 lipca 2006 roku, brak było koniecznego dla bytu

przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. znamienia kierunkowego, tj. działania w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej. Faktycznie, rozpoznając po raz pierwszy sprawę,

Sąd I instancji wprost nie posłużył się tym kodeksowym sformułowaniem, nie

oznacza to jednak, że to znamię zostało pominięte. Z opisu wówczas przypisanych

oskarżonym czynów wynika bowiem, że oskarżeni swoim zachowaniem

zrealizowali znamię w postaci „działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej” co

powoduje, że opis zawierał komplet znamion. Przypomnieć należy, że Sąd

redagując opis czynu przypisanego może posłużyć się jedną z dwóch metod

konkretyzowania istoty czynu w wyroku. Metodą repetycji, polegającą na

przytoczeniu ustawowych znamion, a następnie po słowach np. „przez to”, „w

szczególności” wyrażeń konkretyzujących te znamiona przez opis odpowiadający

ustaleniom, bądź za pomocą metody podstawiania, polegającą na zaniechaniu

przytaczania ustawowych znamion i wskazania wprost na ustalenia faktyczne (por.

A. Zachuta, Opis i kwalifikacja prawna czynu z uwzględnieniem sprawczych

odmian przestępnego współdziałania, Prokuratura i Prawo 2005, z. 1, s. 52).

Przypomnieć należy, Sąd Rejonowy w wyroku z dnia 18 lipca 2006 roku,

uznał oskarżonych winnymi tego, że we wskazanych okresach, działając czynem

ciągłym, poprzez złożenie w Towarzystwie Ubezpieczeniowym STU E/…/ H/…/

nieprawdziwych oświadczeń o braku zadłużenia w bankach i pełnej własności

rzeczy stanowiących przedmiot zabezpieczenia, w sytuacji gdy były one obciążone

prawami osób trzecich, wyłudzili od w/w ubezpieczyciela gwarancje spłaty

należności handlowych z określonymi firmami tytoniowymi, na określone sumy,

doprowadzając następnie gwaranta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem

znacznej wartości w postaci wypłaty odszkodowań. Gwarancja spłaty należności

jest natomiast prawem majątkowym i w różnych kontekstach może świadczyć albo

o zmniejszeniu pasywów albo o powiększeniu aktywów. Powiązanie słowa

„wyłudzić” z gwarancją spłaty należności świadczy jednoznacznie o celu działania,

a więc celu osiągnięcia korzyści majątkowej w postaci zmniejszenia pasywów.

Użycie zwrotu „wyłudzili” w opisie czynu z art. 286 § 1 k.k. jest bowiem

znaczeniowo równorzędne z ustawowym zwrotem wskazującym na cel działania

sprawców, jakim jest osiągnięcie korzyści majątkowej (por. wyroki SN: z dnia 19

marca 2008 r., V KK 363/07, LEX nr 370263; z dnia 29 marca 2011 r., III KK

321/10, LEX nr 846388). Skoro zatem udzielone oskarżonym przez

ubezpieczyciela, gwarancje spłaty należności handlowych stanowiły niewątpliwie

po ich stronie korzyść majątkową w postaci zmniejszenia pasywów, to

sformułowanie użyte w wyroku, że oskarżeni „wyłudzili od ubezpieczyciela

gwarancje spłaty należności handlowych” wskazuje, że oskarżeni działali w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej. Wynika więc z tego jednoznacznie, że Sąd

Rejonowy w opisie czynów przypisanych oskarżonym w opisowy sposób, przy

posłużeniu się metodą podstawiania, ujął znamię w postaci „działania w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej”.

W tej sytuacji należy uznać, że zarzut zawarty w kasacji jest trafny, gdyż Sąd

odwoławczy dopuścił się obrazy przepisu art. 286 § 1 k.k., która miała charakter

rażący, a jej wpływ na treść wyroku był oczywisty, albowiem oskarżeni zostali

uniewinnieni. Z uwagi na to, że jest to wystarczające do wydania merytorycznego

orzeczenia, Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518

k.p.k. ograniczył rozpoznanie kasacji tylko do tego właśnie uchybienia, bowiem

rozpoznanie pozostałych zarzutów jest bezprzedmiotowe.

Sąd Najwyższy uchylił więc zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, który przy

ponownym rozpoznaniu apelacji prokuratora, zgodnie z art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z

art. 518 k.p.k., będzie związany powyżej przedstawionym zapatrywaniem prawnym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.